Кіріспе

Британдық химик (1765–1847)

Чарльз Хатчет ФРС ФРСЕ (2 қаңтар 1765 – 10 наурыз 1847) – ағылшын минералогі және аналитикалық химигі, ниобий элементін ашқан және оған «колумбий» деген атауды ұсынған. Хатчет 1795 жылы Линнеан қоғамының, ал 1797 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. 1809 жылы Лондондағы әдеби клубқа сайланды және 1829 жылы оның қазынашысы болды. Олардың балаларының арасында: Джон Чарльз Хатчет (27 қаңтар 1788 жылы Сент-Мартин-ин-филдс шіркеуінде крещениеден өтті).

Олардың үйленуінен кейін Хатчет және оның әйелі 2 жыл бойы Польша мен Ресейде кеңінен саяхаттап, содан кейін Хаммерсмитке қоныстанды. 1790 жылы Хатчет әкесінің тапсыруымен Санкт-Петербургтегі Екатерина Ұлына дилижанс жеткізуге барып, тағы да көп саяхаттау мүмкіндігіне ие болды. Сэр Джозеф Бэнкстің ұсынысымен ол химик Мартин Клапрот, геолог және ботаник Питер Паллас, неаполитандық минералог Андреа Саварези және басқа да ғалымдарды кездестірді.

Химия

Чарльз Хатчеттің химия саласындағы жұмысы көбінесе 1796 және 1806 жылдар аралығында, он жылдық кезеңде жүрді. 1796 жылы ол «Қортынттық қорғасын молибдатының талдауы» деген мақала жариялады, ол минералдың табиғаты туралы дауды шешті. 1797 жылы ол Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды, бұл негізінен осы жұмысының нәтижесінде болды. Ол 20-дан астам қосымша мақаласында минералдар, шайырлар және табиғи өнімдердің химиясын қарастырды. 1798 жылы Хатчетті патшалық кеңесінің мүшелері Генри Кавендишпен бірге жұмыс істеуге және монеталардың сапасын тексеруге, олардың бұрмаланбағанын қамтамасыз етуге шақырды. Ол 1803 жылы 152 беттік баяндама дайындады. Ол «алтын стандартының құрамында немесе мөлшерінде маңызды кемшілік жоқ» деген қорытындыға келді. Сол жылдың 26 қарашасында ол өз ашылуын Корольдік қоғам алдында жариялады. 1802 жылы Андерс Густав Экеберг (1767–1813) тағы бір жаңа элементті – «танталды» ашқанын хабарлады. Көп жылдар бойы колумбий мен танталдың бір элемент пеуі туралы шатасу болды. 1846 жылы неміс химигі Генрих Розе танталитте тағы екі элемент бар екенін көрсетті, ол оларды циклоптардың балаларының құрметіне ниобий және пелопий деп атады. Ақырында Розенің ниобиі (атомдық нөмірі 41) Хатчеттің колумбиімен бірдей екені анықталды. 1949 жылы Амстердамда өткен Химия одағының 15-ші конференциясында 41-ші элемент үшін ниобий атауы таңдалды.

Кейінгі өмірі

Әкесінің қайтысынан кейін Хэтчет химиялық қызметінен көбінесе бас тартты. Ол әкесінің көлік құралы жасау бизнесін мұраға алды және кітаптар (соның ішінде Бірінші фолио), қолжазбалар, картиналар мен музыкалық аспаптарды жинауға ден қойды. Оның жоғалғанын Томас Томсон (1773–1852) сияқты әріптестері қайғымен еске алды, ол Хэтчеттің "жарқын химик болғанын, бірақ өкінішке орай, бұл өте жақсы мінезді және қабілетті адам 25 жылдан астам уақыттан бері ғылымнан қол үзгенін; байлықтың зиянды әсері мен табысты және кең ауқымды бизнестің алаңдатуы оны ғылыми ізденістерден толығымен алшақтатты" деп жазды. Ол "әдемі итальян стилінде салынған шағын мүлік" деп сипатталған, жанында "жақсы жабдықталған зертхана" болған. Екінші дәрежелі мәдени ескерткіш ретінде тіркелген бұл ғимараттың үлкен орталық бөлігі, алдыңғы және артқы жағында еркелейтін терезелері және екі қанаты бар. Ол баулар мен Темза өзеніне қарайды. Ол қалған өмірін сонда өткізді. Оның әйелі Элизабет 1837 жылы қайтыс болды, оның досы Уильям Гершельтің жерленгенімен бір шіркеуде.

Тану

1798 жылы Хэтчет Корольдік қоғамның Копли медалімен марапатталды. Медаль таза ниобийдан жасалған.