Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық химик және физик (1842–1923)
British chemist and physicist (1842–1923)
Сэр Джеймс Девар (/dj//u://ər/ DEWər; 20 қыркүйек 1842 – 27 наурыз 1923) – британдық химик және физик. Ол ең көп газдарды сұйыту зерттеулерімен бірге қолданған вакуумдік колбасын өнертапқанымен танымал. Сондай-ақ, ол атомдық және молекулалық спектроскопияны зерттеді және осы салаларда 25 жылдан астам жұмыс істеді.
Sir James Dewar (/dj//u://ər/ DEWər; 20 September 1842 – 27 March 1923) was a British chemist and physicist. He is best known for his invention of the vacuum flask, which he used in conjunction with research into the liquefaction of gases. He also studied atomic and molecular spectroscopy, working in these fields for more than 25 years.
Ерте өмір
Джеймс Дьюар 1842 жылы Пертширде (қазіргі Файф аймағында) Кинкардин қаласында Энн Дьюар мен шарап сатушы Томас Дьюардың алты ұлының ең кішісі болып дүниеге келді. Ол Кинкардин шіркеу мектебінде, содан кейін Доллар академиясында білім алды. Оның ата-анасы оның 15 жасында қайтыс болды. Ол Эдинбург университетінде Лион Плейфэрдің (кейін барон Плейфэр атанған) басшылығымен химияны оқыды және Плейфэрдің жеке көмекшісі болды. Дьюар Гентте Аугуст Кекуледен де дәріс алды.
James Dewar was born in Kincardine, Perthshire (now in Fife) in 1842, the youngest of six boys of Ann Dewar and Thomas Dewar, a vintner. He was educated at Kincardine Parish School and then Dollar Academy. His parents died when he was 15. He attended the University of Edinburgh where he studied chemistry under Lyon Playfair (later Baron Playfair), becoming Playfair's personal assistant. Dewar also studied under August Kekulé at Ghent.
Мансап
1875 жылы Дьюар Кембридж университетінде табиғатты тәжірибелік зерттеу философиясының Джексон профессоры болып сайланды және Питерхауздың мүшесі атанды. Ол Корольдік институттың мүшесі болды, ал 1877 жылы доктор Джон Холл Гладстоунды Химия профессоры лауазымынан алмастырды. Дьюар 1897 жылы Химиялық қоғамның, ал 1902 жылы ғылымды дамыту жөніндегі Британ қауымдастығының президенті болды. Сонымен қатар, ол 1893 жылдан 1894 жылға дейін Лондонның сумен жабдықталуын тексеру үшін құрылған Корольдік комиссияда және Жарылғыш заттар жөніндегі комитетте жұмыс істеді. Жарылғыш заттар жөніндегі комитетте қызмет еткен кезінде ол Фредерик Август Абельмен бірге түтінсіз оқ-дәріге балама ретінде кордитті жасады. 1867 жылы Дьюар бензолдың бірнеше химиялық формуласын сипаттады, олар 1869 жылы жарияланды. Бензолды дұрыс көрсетпейтін және Дьюар ұсынбаған формулалардың бірі кейде «Дьюар бензолы» деп аталады. 1869 жылы ол Эдинбург Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды, оның үміткері бұрынғы тәлімгері Лион Плейфэр болды. Оның физика және химияның осы саласына деген қызығушылығы кем дегенде 1874 жылға дейін барып жетеді, ол Британ қауымдастығының алдында «Сұйық газдардың жасырын жылуы» тақырыбында баяндама жасады. 1878 жылы ол Корольдік институтында жұма күнгі лекциясын Луи Пол Кайлет және Рауль Пиктетің соңғы жұмыстарына арнады және Ұлыбританияда алғаш рет Кайлет аппаратының жұмыс істеуін көрсетті. Алты жылдан кейін, тағы да Корольдік институтында, ол Зигмунт Флоренти Вроблевский және Карол Олшевскийдің зерттеулерін сипаттады және оттегі мен ауаның сұйытылуын жұртшылық алдында алғаш рет көрсетті. Көп ұзамай ол сұйық газды клапан арқылы шығарып, салқындату үшін пайдалануға болатын машина жасады, содан кейін сұйық оттегін метеориттерге қатысты зерттеулерде қолданды; шамамен сол кезде ол қатты оттегіні де алды. 1891 жылы ол Корольдік институтында сұйық оттегіні өнеркәсіптік көлемде өндіретін машинаны жобалап, жасады. Сол жылдың соңында ол сұйық оттегінің де, сұйық озонның да магнитке күшті тартылатынын көрсетті. 1892 жылы оған сұйық газдарды сақтау үшін вакуумды қаптамалы ыдыстарды пайдалану туралы ой келді – Дьюардың колбасы (әйтпесе Термос немесе вакуумдік колба), ол өнертабысы үшін ең танымал болды. Вакуумдік колба жылуды ұстауда өте тиімді болды, сұйықтықты салыстырмалы түрде ұзақ сақтауға мүмкіндік берді, бұл олардың оптикалық қасиеттерін зерттеуге мүмкіндік берді. Дьюар вакуумдік колбасының кеңінен қолданылуынан пайда таппады – ол Термоске қарсы өзінің өнертабысының патентына қатысты сот ісінде жеңіліс тапты. Дьюар өнертабының авторы ретінде танылса да, ол өнертабысына патент алмағандықтан, Термостың оның дизайнын пайдалануына кедеріс келтіре алмады. Ол одан кейін жоғары қысымды сутегі ағынымен эксперимент жүргізді, оның арқасында Джоуль-Томсон эффектісі арқылы төмен температураға қол жеткізілді, ал ол алған сәтті нәтижелер оны Корольдік институтында үлкен регенеративті салқындату машинасына құрылыс салуға итермеледі. Бұл машинаны қолдану арқылы 1898 жылы алғаш рет сұйық сутегі, ал 1899 жылы қатты сутегі алынды. Ол соңғы қалған газ – гелийді сұйытуға тырысты, ол -268,9 °C температурада сұйықтыққа айналады, бірақ гелийдің жетіспеуі сияқты бірқатар факторларға байланысты 1908 жылы алғаш рет сұйық гелийді өндірген Хайке Камерлинг Оннес Дьюардан бұрын болды. Кейіннен Онес төмен температурадағы материяның қасиеттерін зерттеуі үшін Нобель сыйлығымен марапатталды – Дьюар бірнеше рет номинацияланған, бірақ Нобель сыйлығын жеңіп ала алмады. Ол, әлдебір Джеймс Дьюардың өсиетінде орындаушы ретінде аталған Томас Уильям Дьюардың өзі болуы мүмкін, ол ақырында Дьюардың әйелімен «қарсылықсыз» алмастырылды.
In 1875, Dewar was elected Jacksonian professor of natural experimental philosophy at the University of Cambridge, becoming a member of Peterhouse. He became a member of the Royal Institution and later, in 1877, replaced Dr John Hall Gladstone in the role of Fullerian Professor of Chemistry. Dewar was also the President of the Chemical Society in 1897 and the British Association for the Advancement of Science in 1902, as well as serving on the Royal Commission established to examine London's water supply from 1893 to 1894 and the Committee on Explosives. While serving on the Committee on Explosives, he and Frederick Augustus Abel developed cordite, a smokeless gunpowder alternative. In 1867 Dewar described several chemical formulas for benzene, which were published in 1869. One of the formulae, which does not represent benzene correctly and was not advocated by Dewar, is sometimes still called Dewar benzene. In 1869 he was elected a Fellow of the Royal Society of Edinburgh, his proposer being his former mentor, Lyon Playfair. His interest in this branch of physics and chemistry dates back at least as far as 1874, when he discussed the "Latent Heat of Liquid Gases" before the British Association. In 1878, he devoted a Friday evening lecture at the Royal Institution to the then recent work of Louis Paul Cailletet and Raoul Pictet, and exhibited for the first time in Great Britain the working of the Cailletet apparatus. Six years later, again at the Royal Institution, he described the researches of Zygmunt Florenty Wróblewski and Karol Olszewski, and illustrated for the first time in public the liquefaction of oxygen and air. Soon afterward, he built a machine from which the liquefied gas could be drawn off through a valve for use as a cooling agent, before using the liquid oxygen in research work related to meteorites; about the same time, he also obtained oxygen in the solid state. By 1891, he had designed and built, at the Royal Institution, machinery which yielded liquid oxygen in industrial quantities, and towards the end of that year, he showed that both liquid oxygen and liquid ozone are strongly attracted by a magnet. About 1892, the idea occurred to him of using vacuum jacketed vessels for the storage of liquid gases – the Dewar flask (otherwise known as a Thermos or vacuum flask) – the invention for which he became most famous. The vacuum flask was so efficient at keeping heat out, it was found possible to preserve the liquids for comparatively long periods, making an examination of their optical properties possible. Dewar did not profit from the widespread adoption of his vacuum flask – he lost a court case against Thermos concerning the patent for his invention. While Dewar was recognised as the inventor, because he did not patent his invention, there was no way to prevent Thermos from using his design. He next experimented with a high pressure hydrogen jet by which low temperatures were realised through the Joule–Thomson effect, and the successful results he obtained led him to build at the Royal Institution a large regenerative cooling refrigerating machine. Using this machine in 1898, liquid hydrogen was collected for the first time, solid hydrogen following in 1899. He tried to liquefy the last remaining gas, helium, which condenses into a liquid at −268.9 °C, but owing to a number of factors, including a short supply of helium, Dewar was preceded by Heike Kamerlingh Onnes as the first person to produce liquid helium, in 1908. Onnes would later be awarded the Nobel Prize in Physics for his research into the properties of matter at low temperatures – Dewar was nominated several times, but never succeeded in winning the Nobel Prize. He is presumably also the same Thomas William Dewar who was mentioned as executor in James Dewar's will, ultimately replaced "unopposed" by Dewar's wife.
Құрметтер мен марапаттар
Деварды Швед академиясы ешқашан мойындамаса да, ол Ұлыбританияда және шетелде көптеген басқа институттармен мойындалды, тіпті өмірінде де, өлімінен кейін де. 1877 жылғы маусымда Корольдік қоғам оны Корольдік қоғамның мүшесі етіп сайлады және оған өздерінің Румфорд (1894), Дэви (1909) және Копли (1916) медальдарын сыйлады, сондай-ақ 1901 жылы Бейкер лекциясын оқуға шақырды. 1899 жылы ол атмосфералық ауаның табиғаты мен қасиеттерін зерттеуге қосқан үлесі үшін Вашингтондағы Смитсон институтының Ходжкинс алтын медаліне ие болған алғашқы адам болды. Сол жылы ол Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1907 жылы АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Ол 1887-1888 жылдары Химия өнеркәсібі қоғамының президенті болды. 1904 жылы ол француз ғылым академиясының Лавуазье медалімен марапатталған алғашқы британдық азамат болды, ал 1906 жылы Италия ғылым қоғамының Маттеуччи медалімен марапатталған алғашқы адам болды. 1904 жылы ол рыцарь атағына ие болды және Эдинбург Корольдік қоғамы 1900-1904 жылдарға арналған Гуннинг Виктория мерекелік сыйлығымен марапатталды, ал 1908 жылы ол Өнер қоғамының Альберт медалімен марапатталды. Оның құрметіне айдағы кратерге оның есімі берілді. Эдинбург университетінің Кингс-Билдингс кешеніндегі көшеге 21-ғасырдың басында Дьюардың есімі берілді.
Whilst Dewar was never recognised by the Swedish Academy, he was recognised by many other institutions both before and after his death, in Britain and overseas. The Royal Society elected him a Fellow of the Royal Society in June 1877 and bestowed their Rumford (1894), Davy (1909), and Copley Medal (1916) medals upon him for his work, as well as inviting him to deliver their Bakerian Lecture in 1901. In 1899, he became the first recipient of the Hodgkins gold medal of the Smithsonian Institution, Washington, DC, for his contributions to knowledge of the nature and properties of atmospheric air. That same year, he was elected to the American Philosophical Society. He was elected to the United States National Academy of Sciences in 1907. He was President of the Society of Chemical Industry from 1887 88. In 1904, he was the first British subject to receive the Lavoisier Medal of the French Academy of Sciences, and in 1906, he was the first to be awarded the Matteucci Medal of the Italian Society of Sciences. He was knighted in 1904 and awarded the Gunning Victoria Jubilee Prize for 1900–1904 by the Royal Society of Edinburgh, and in 1908, he was awarded the Albert Medal of The Society of Arts. A lunar crater was named in his honour. A street within the Kings Buildings complex of the University of Edinburgh was named in memory of Dewar in the early 21st century.
Кейінгі өмірі
Девар 1923 жылғы 27 наурызда 80 жасында қайтыс болды және Лондондағы Голдерс Грин крематорийінде өртеліп, күліне айналдырылды. Оның күлі салынған ыдысы әлі де сол жерде тұр.
Dewar died on 27 March 1923 aged 80 and was cremated at Golders Green Crematorium in London. An urn with his ashes still resides there.
Кейіпкер
Девардың тікелміздігі туралы аңыз бар. Роулисон (2012) оны "қатал" деп сипаттады, әсіресе әріптесі Зигфрид Рухманға қатысты.
Dewar's irascibility was legendary. Rowlinson (2012) called him "ruthless", particularly with his colleague Siegfried Ruhemann.
Таңдалған жарияланымдар
, Г. Д. Ливинг және Дж. Дьюар, Кембридж университетінің баспасы, 1915
, G. D. Living and J. Dewar, Cambridge University Press, 1915
Пиппард, Брайан. 1993 ж. "Сигфрид Рухман (1859–1943), Ф. Р. С. 1914–1923". Лондон Корольдік қоғамының ескертпелері мен жазбалары 47 (2): 271–76. Роулинсон, сэр Дж. С. 2012. Сэр Джеймс Дьюар, 1842–1923: Кешірімсіз химик. Ashgate Publishing, Ltd.
Pippard, Brian. 1993. "Siegfried Ruhemann (1859 1943), F. R. S. 1914 1923." Notes and Records of the Royal Society of London 47 (2): 271–76. Rowlinson, Sir J. S. 2012. Sir James Dewar, 1842–1923: A Ruthless Chemist. Ashgate Publishing, Ltd.