Кіріспе

Патох Чодиев (Фа́ттох Каюмович Шо́диев; Fáttoh Kayúmovich Shódiev; 15 сәуір 1953 жылы туған) - Бельгиялық өзбек олигархы және қайырымдылық жасаушы. Ол Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін өзін байытты, өйткені ол, Александр Машкевич және Алижан Ибрагимов Қазақстанда жекешелендірілген кезде минералдық және газ операцияларын алды. Олар Eurasian Natural Resources Corp компаниясын құрды. 2020 жылы шығып кеткенге дейін Чодиев Forbes-тің миллиардерлер тізімінде болды. "Пандора" парақшалары бойынша, Жодиевке байланысты кем дегенде 25 офшорлық компания бар екені анықталды. Ол өзінің қайырымдылық іс-әрекеттері мен білім беру, мәдениеттер аралық қарым-қатынастар және өнерге қолдау көрсеткені үшін Ресей мен Жапониядан бірнеше марапаттар алды.

Ерте өмір және білім

Патох Чодиев Өзбекстанда дүниеге келген. Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтында (МГИМО) халықаралық құқық және жапон тілін оқыды. Жапон тілінде еркін сөйлей білген ол дипломатиялық қызметке кірді, ол Ресей-Жапония сауда қатынастарына маманданды, содан кейін Токиода бірнеше жыл тұрды.

Экономикалық қызмет

Александр Машкевич пен Алижан Ибрагимовпен бірге Чодёв Қазақстанда, Африкада және Бразилияда минералдар секторында түрлі кәсіпорындар жүргізеді. 2007 жылы олардың кәсіпорны Лондон қор биржасында саудаға шығарылды және 2008 жылы FTSE 100 индексіне кірді. 2009 жылы әлемдегі жетекші табиғи ресурстар компанияларының бірі - Еуразиялық табиғи ресурстар корпорациясы (ЕҰРК), оның негізгі акционерлері Чодёв, 3,8 миллиард доллар айналымнан 1,462 миллиард доллар пайда тапты. Лондонға негізделген ENRC Шығыс Еуропа мен Африкада көптеген тау-кен операцияларын сатып алғаннан кейін Қазақстан мен Африкада бірқатар пайдалы қазба кен орындарын игерді. 2013 жылдың қарашасында компания "Еуразиялық ресурстар тобы" (ERG) деп аталды және Люксембургте табиғи ресурстарға мамандандырылған компания ретінде тіркелген. 2017 жылы ERG 2 миллиард доллардың пайыздар, салықтар, амортизациялар мен амортизациялар алдындағы табысын жариялады және халықаралық рейтингтік агенттік Standard and Poor's 2018 жылдың 29 маусымында металл нарығының "жақсы болжамдарынан" кейін B-дан B-ға дейін жақсартылған кредиттік рейтингті алды.

Қайырымдылық іс-әрекеттері

1996 жылы ол халықаралық қайырымдылық ұйымын құрды, оның бастапқы мақсаты - Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтының (МГИМО) студенттеріне гранттар мен стипендиялар беру. Халықаралық Чодиев қоры академиялық зерттеулер, өнер және балалар мәселесі (жетім үйлерге гуманитарлық және денсаулық сақтау көмегі, білім беру және т.б.) бойынша халықаралық қайырымдылық орталығына айналды. ICF қазіргі Ресейдегі ең көне қайырымдылық қорлардың бірі. Ол Украина, Ресей, Қазақстан, Өзбекстан және Жапонияда жұмыс істейді. 2017 жылдың қыркүйегінде Чодёв қоры Өзбекстанда елдегі жетім үйлерге гуманитарлық көмек пен денсаулық сақтау көрсету мақсатында өкілдік кеңсесін тіркеді. Хабарларға қарағанда, Чодёев Өзбекстанға инвестиция салу мақсатында Ташкентте бірнеше сауда орталықтарын және металлургия зауытын салуды жоспарлап отыр.

Бельгия азаматтығын алу

1997 жылғы 27 маусымда Патох Чодиев Бельгия азаматтығына ие болды. Бұл оның азаматтығын қалай алу туралы БАҚ-та пікірталасқа әкелді, өйткені Чодиев Бельгияның үш ресми тілінің бірде-біреуін (голланд, француз немесе неміс) еркін сөйлей алмайды. Сонымен қатар, Бельгияның мемлекеттік қауіпсіздік қызметі Чодёвтің басқа ресейлік бизнесмендермен қарым-қатынасына алаңдаушылық білдірді, бірақ ақырында "хабарлауға ештеңе жоқ" деп тапты. Патох Чодиевке бұл мәселеге қатысты Ватерлоо қаласының әкімі ә. Оның Бельгияда азаматтығына ие болуы 2017 жылдың қаңтарында ресми тергеудің тақырыбы болды, бұл туралы Бельгияның Le Soir газеті 2017 жылдың 11 қаңтарында жазды: "Серж Кубла 1997 жылдың 16 мамырында Клод Эрдекенске жазғанда, Чодёв үшін барлық жарықтар жасыл болды: оған SPF әділет, Мемлекеттік қауіпсіздік қызметі, Шетелдіктер департаменті, Ватерлоо полициясы және мемлекеттік прокуратура, сонымен қатар азаматтықтану қызметі қолдау тапты ". 2017 жылдың 8 наурызында Серж Кубла "қасам еткен" кезінде Чодёвтің мүддесіне араласпағанын растады. Істің бас тергеушісі Жан Франсуа Кайзер "Ватерлоо полициясының бас комиссарына сілтеме жасай отырып, Кубла мырзаның Вандевалл мырзаға физикалық араласқанына ешқандай дәлел жоқ" деп мәлімдеді.

Жорж Гилкинетке қарсы сот іс-қимылы

2017 және 2018 жылдар аралығында "Қазақгейт комиссиясы" деп аталатын кеңейтілген қылмыстық мәміле бойынша парламенттік тергеу комиссиясы аясында Патох Чодиевтің азаматтығын алу шарттары қайтадан талқыланды. Георгий Гилкинет, Эколоның орынбасары, кейін төрағаның орынбасары және тергеу комиссиясының өте белсенді мүшесі, миллиардерді жамандап, айыптаушы пікірлер жасады. Ол өзінің пікірлерін "La Libre Belgique", "Vif l'Express" және "Plus Magazine" басылымдарында қайталады, бұл кәсіпкердің бірнеше сот ісін қозғауға түрткі болады. 2018 жылдың 30 сәуірінде парламенттік тергеу комиссиясы Чодёвтің азаматтығына қабылдау процедураларына Серж Кубла ықпал етпеген деген қорытындыға келді. Сонымен қатар, комиссия Чодиевті қылмыстық мәміле туралы заңның қабылдануына қатысы жоқ деп айыптады. Чодёвтің адвокаты комиссияны Чодёвке қарсы бейтараптық танытты деп айыптады. Алайда, өзінің адвокаты арқылы, Чодёв комиссия мүшелерінің бірнешеуіне қатысты ресми шағымды тастауға дайын екенін мәлімдеді, егер ол Бельгия билігінің өкілінен комиссия орынсыз әрекет еткенін, Чодёвті "жала жабуға" ұшырағанын және тергеудің Чодёв пен оның отбасына кері әсерін мойындаған хат алса. Келесі аптада Чодиевтің адвокаттары оның шешімге шағымданатынын мәлімдеді. 2021 жылдың 28 қаңтарында Лиеж апелляциялық соты вице-премьер болған Жорж Гилкинетті оның жамандау сөздері үшін айыптады. 2022 жылдың 24 қарашасында Кассациялық сот Жорж Гилкинетке сот үкімінің негізін растады, осылайша Патох Чодиевке негіз берді.

Басқа баспасөз цитаталары

1999 жылы Tractebel энергетикалық компаниясы екі қызметкеріне қарсы шағым түсіріп, оларды Tractebel компаниясы Patokh Chodiev және оның екі серіктесіне төлеген $55 миллион кеңес ақысының бір бөлігін ұрлады деп айыптады. Осы жағдайдан бөлек, үш серіктес Бельгияда жалған ақшаны жасау және ақшаны адалдандыру туралы күдікпен тергеліп жатты, бірақ Брюссельдің прокуроры қылмыстық операцияларды заңға кеңейту аясында 2011 жылдың 17 маусымында кез келген істі тоқтатты. Осылайша үш адам 522,500 евро сомасында біржолғы төлем төледі. Брюссель прокуратурасының өкілі 2011 жылдың тамызында Financial Times газетіне сол жылдың маусым айынан бастап Чодёв пен оның серіктестеріне қарсы ешқандай сот ісі қозғалмағандығын және іс шешілген деп саналатынын растады. Өкiлдің айтуынша, Чодиев, Машкевич пен Ибрагимовқа қатысты ешқандай үкім шығарылмаған, сондықтан олар "күнәсіз деп есептеледі". Патох Чодиевтің есімі 2016 жылдың сәуірінде Панама құжаттары туралы даулы деректердің жарық көрген кезде оффшорлық компаниялармен байланысты 732 бельгиялықтардың қатарында аталды. 2018 жылы ENRC Қазақстан мен Африкада тау-кен өндіру құқығын алу үшін пара алды деп айыпталды. 2022 жылы ENRC британдық журналисті "Клептопия: Қалай лас ақша әлемді жаулап алды" атты кітабы үшін сотқа берді. ENRC-тің айтуынша, кітапта ENRC-тің үш қызметкерінің өліміне қатысы бар екендігі айтылған. Сот істі қараудан бас тартты.

Айырмалар

2019 жылы Чодёв Санкт-Петербург қаласының Сегізінші халықаралық мәдени форумы аясында Ресей Мәдениет министрлігінің "Дәстүрлі жапондық кабуки театрының" ресейлік турнесін қаржыландыру үшін "Жыл меценаты" атағын алады. 2020 жылы Патох Чодиевке білім беру, мәдени-ара қатынастар және өнерге қамқорлық жасағаны үшін Достық ордені (Ресей) және Жапония мен Ресей арасындағы экономикалық және мәдени байланыстарды дамытуға белсенді және ұзақ мерзімді үлес қосқаны үшін Шығып келе жатқан Күн ордені (бірінші сынып) (Жапония) берілді.