Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шаруалар партиясы (Partidul Țărănesc, PȚ) - Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Румыниядағы саяси партия. Ол жартылай аграризм мен популизммен байланысты солшыл идеологияны қолдады және румын шаруаларының мүдделерін білдіруді мақсат етті. Партияның көптеген басшылары арқылы партия попуранизммен байланысты болды, бұл өз кезегінде народниктер идеяларының ықпалында болған мәдени және саяси ағым. 1926 жылы ол Румын ұлттық партиясымен бірігіп, Ұлттық шаруалар партиясын (PNȚ) құрды.
The Peasants' Party (Partidul Țărănesc, PȚ) was a political party in post World War I Romania that espoused a left wing ideology partly connected with Agrarianism and Populism, and aimed to represent the interests of the Romanian peasantry. Through many of its leaders, the party was connected with Poporanism, a cultural and political trend in turn influenced by Narodnik ideas. In 1926, it united with the Romanian National Party to form the National Peasants' Party (PNȚ).
Өмірбаян
Румынияның Патшалық ретінде жариялануы мен 1919 жылдар аралығында жергілікті саяси өмірде екі ірі партия, Ұлттық либералдылар (немесе PNL) және Консервативтілер (немесе PC) билік еткен. Румынияның сол кездегі сайлау жүйесі үш сайлау алқасына негізделген, олар өкілдікті жеке байлыққа пропорционалды түрде қамтамасыз ету және бөлу үшін құрылған, үшінші және пропорционалды түрде ең кіші колледж шаруалардың дауыстарына арналған. Бұл жүйе өзінің өмір сүру кезінде тек бір рет, Ион Братиануның ПНЛ үкіметінде (1883 жылы) өзгертілді, онда төменгі колледждердің өкілдері саны ішінара кеңейтілді (алдағы онжылдықтарда ПНЛ-нің танымалдылығының артуына ықпал еткен қадам). Идеологиялық тұрғыдан алғанда, шаруаларға (ел халқының шамамен 90% құрайтын) жалпы алғанда дауыс берілмеді, өйткені екі негізгі партия негізінен жер иелері (консерваторлар) немесе пайда болатын қалалық элита (ұлттық либералдылар) үшін тұрды. Саяси құрылымның қатаңдығынан туындаған проблемалар 1907 жылғы шаруалар көтерілісіне әкелген әлеуметтік мәселелермен екі еселенді. Домнитор Александру Иоан Кузаның жер реформасы өсіп келе жатқан жерсіз шаруалардың қысымына ішінара ғана жауап берді және дереу ауылдағы халық санының жылдам өсуі, сондай-ақ консервативтердің одан әрі жер гранттарына деген беріксіздігімен әсерсіз болды. Сонымен қатар, Румынияның Ескі патшалығы (Молдавия және Валахия) Шығыс православиеден басқа діндердегі адамдарға азаматтық құқықты дәстүрлі шектеулерді сақтады, олар біртіндеп (селективті интеграциядан кейін) тек яһудилерге (1923 жылға дейін) қолданылды; мұндай режим көптеген мамандықтарға православиелік еместер қол жеткізе алмайтынын білдіргендіктен, шеттетілген қауымдар өз күш-жігерін бірнеше нишаларға бағыттады, соның ішінде жерсіз шаруалардан жауыздықты тартқан жалға алынған жерлер, олар жалпы алғанда, берілген жұмыс үшін төмен төленген (жарым-жартылай антисемиттік хабарламаның көзі).
In the years between Romania's proclamation as a Kingdom and 1919, local political life had been dominated by two major parties, the National Liberals (or PNL) and the Conservatives (or PC). Romania's voting system during that time had was based on three electoral colleges that were meant to ensure and divide representation in proportion to personal wealth, with the third and proportionally smallest college reserved for peasant votes. This system was only once amended during its existence, under the PNL government of Ion Brătianu (1883), when the number of representatives of lower colleges was partly expanded (a move which contributed to the PNL's rise in popularity over the following decades). In ideological terms too, the peasants (who formed around 90% of the country's population) were generally not given a voice, as the two main parties mainly stood for the either landowners (the Conservatives) or the emerging urban elite (the National Liberals). The problems posed by the rigid political structure were doubled by social issues culminating in the 1907 Peasants' Revolt. The land reform under Domnitor Alexandru Ioan Cuza had only partly answered the pressure of a growing landless peasantry, and it was soon rendered largely ineffectual by the rapid population growth in the rural sphere, as well as by the intransigence of Conservatives towards further land grants. In addition, Romania's Old Kingdom (Moldavia and Wallachia) kept its traditional restrictions of civil rights for persons of religions other than Eastern Orthodox, which progressively (after selective integrations) applied only to Jews (until 1923); since such a regime implied than many professions were not accessible to the non Orthodox, the excluded communities directed their efforts towards several niches, including leasehold estates that drew hostility from landless peasants who were generally underpaid for work provided (a source for the partially antisemitic message of the 1907 revolt).
Құрылыс және қызмет
Бұған дейін қазіргі жағдайды сынға алатын шаруалар партиясын құруға тырысқан болса да (1880 жылдары Константин Добреску Аргеш айналасындағы топпен басталды, 1895 жылы Partida Țărănească ретінде тіркелген), PȚ-ті ақыр соңында Румыния 1916 жылы Антанта жағында кірген Дүниежүзілік соғыстың өзі мүмкін етті. 1917 жылы жедел жұмылдыру қажеттілігі Фердинанд патшаның жаңа және ірі ауыл шаруашылығы реформасын (1921 жылы жүзеге асырылды) және жалпы сайлау құқығын (1918 жылы жарияланды, ол 1923 жылғы Конституциямен барлық ер адамдарға берілген сайлау құқығы ретінде расталды) уәделеріне әкелді. Сонымен қатар, Версаль жүйесі Үлкен Румыния тұжырымдамасын растады (бұрынғы Аустрия-Венгрия Трансильвания мен Буковинаны, сондай-ақ бұрын орыс Бессарабиясын қамтиды), бұл Трансильваниядағы өнеркәсіптік базаны және Бессарабиядағы (әрқашан крепостнойлықтан босатылған) едәуір бостандықты шаруалар жаңа экономикалық шындықтарға жол ашты. Саяси негізді Консервативтік партияның жоғалуы (және Румыниядағы консервативті саясаттың жоғалуы) шайлау құқығының кеңейтілуі мен соғыстың басталуындағы партияның неміс жақтасылық ұстанымынан туындады. Бұл саяси сахнаны басқа нұсқаларға ашқанмен, ол келесі жылдарда ПНЛ-нің үстемдігін және Либералды көшбасшы Иоан И. К. Братиануның танымалдылығын одан әрі нығайтты. Шаруалар партиясы Бухарестте 1918 жылы 18 желтоқсанда Ион Михалаше бастаған ауыл интеллигенциясының (негізінен мұғалімдер мен діни қызметкерлер) тобының айналасында "шаруалардың материалдық және рухани қажеттіліктерін толық және адал түрде қамтамасыз ететін жалғыз саяси құрал ретінде" құрылды. PȚ өзінің позициясын "большевизмнен де, бояр партияларының өз пайдаларына пайдалануды көздейтін үкіметтік жалдамалы болу тағдырынан да [шаруаларды] қорғау құралы" деп сипаттады. Екі айдан кейін ол Иасидің жұмысшы партиясымен (Partidul Muncitor) бірікті, ол Пауль Буджор, Николае Костаческу, Иоргу Иордан, Иоан Борча, Октав Банчиля және Константин Ион Пархон сияқты тұлғаларды топтастырды; 1919 жылы біраз уақыт бойы біріккен партия 1918 жылғы нұсқаны қабылдамас бұрын, шаруалар мен жұмысшылар партиясы (Partidul Țărănesc și Muncitor) деген атпен өмір сүрді. Әсіресе, оның жақында пайда болғанын ескерсек, партия 1919 жылғы парламент сайлауында үлкен жетістікке қол жеткізді (61 орын), сондай-ақ палата мен сенаттың президенті болды (келесі кезекпен Михалаче мен Бужор) және Александру Вайда Воеводтың кабинетіндегі лауазымдар. Алайда, келесі кезең жалпы ел үшін өте проблемалық кезең болды, ол зорлық-зомбылық оқиғаларымен және қамауға алудың бірнеше кезеңімен белгіленді. Бірінші шын мәнінде өкілді парламент жер реформасы мәселесі бойынша бөлінді, PȚ 1917 жылы уәде етілгеннен гөрі терең өзгерістерді жақтады. Бұл жағдай 1920 жылдың наурыз-сәуір айларында парламент таратылып, Вайда воеводы кабинетінің аяқталуына әкелді.
Although preceded by attempts to create a peasant party that would challenge the existing situation (began in the 1880s with a group around Constantin Dobrescu Argeș, registered in 1895 as Partida Țărănească — an alternative, if antiquated, version with the same meaning of "Peasants' Party"), the PȚ was ultimately made possible by the World War itself which Romania had entered, in 1916, on the side of the Entente. In 1917, the need for a rapid mobilization had led to King Ferdinand's promises of a new and major agricultural reform (which came about in 1921), and universal suffrage (proclaimed in 1918, it was confirmed by the 1923 Constitution as suffrage granted to all males). At the same time, the Versailles system confirmed the concept of a Greater Romania (comprising formerly Austro Hungarian Transylvania and Bukovina, as well as the previously Russian Bessarabia), which gave way to new economic realities an industrial base in Transylvania, and a largely enfranchised peasantry in Bessarabia (which had always been excepted from serfdom). The political foundation was shaken by the disappearance of the Conservative Party (and the fading out of conservative politics in Romania), due mainly to extended suffrage and the pro German attitudes of the Party at the outbreak of the war. While this opened the political scene to other options, it also further solidified the PNL's supremacy for the following years, and the popularity of the Liberal leader Ion I. C. Brătianu. The Peasants' Party was founded in Bucharest on December 18, 1918, around a group of rural intelligentsia (mainly teachers and priests) led by Ion Mihalache, "as the only political instrument ensuring the full and honest fulfilment of the peasantry's material and spiritual needs". The PȚ also described its position as "a means to protect [the peasantry] from both Bolshevism and the fate reserved to it by the boyar parties to become a governmental dowry they aim to use for their own gains". Two months later, it joined forces with the Iași formed Laborer Party (Partidul Muncitor), which had grouped figures such as Paul Bujor, Nicolae Costăchescu, Iorgu Iordan, Ioan Borcea, Octav Băncilă, and Constantin Ion Parhon; for a while during 1919, the united party existed under the name Peasants' and Laborer Party (Partidul Țărănesc și Muncitor), before again adopting the 1918 version. Especially considering its recent emergence, the Party registered a major success in the 1919 Parliament elections (61 seats), as well as the presidency of the Chamber and Senate (Mihalache and Bujor respectively) and positions in the cabinet of Alexandru Vaida Voevod. However, the following period was to prove a highly problematic one for the country at large, marked by violent incidents and a succession of decreed states of siege. The first truly representative Parliament was split over the question of land reform, with the PȚ advocating more profound changes than the one promised in 1917. The situation led to the dissolving of the Parliament and the end of the Vaida Voevod cabinet in March–April 1920.
Альянс саясаты және ПНТБ құру
Бұл өзгерістер Иоан И. К. Братиану мен оның Ұлттық либералды партиясына пайда әкелген болуы мүмкін. Генерал Александру Авереску (Байқос шаруа қозғалысының жетекшісі, Халық партиясы) Патшаның екінші кабинетті құруға міндеттелгендіктен, PȚ басшылығы бұл қадам PNL үшін тек басқа мандаттан бұрын өтпелі кезеңді қамтамасыз ету құралы деп қорқынышын жария етті. Ол 1921 жылы біршама уақыт оқшауланды, ол кезде Николае Иорга ПЦ-ның Константин Стереге соғыста Орталық державаларды қолдағаны үшін шабуыл жасады, бұл барлық саяси күштердің сыны. Либералды гегемонияға қарсы күресу үшін PȚ басқа оппозициялық топтармен, соның ішінде Демократиялық ұлттық партиямен (онымен бірге 1920-1922 жылдары Ұлттық социал-демократия федерациясы деп аталатын қысқа мерзімді одақ құрды) және Румын ұлттық партиясымен (PNR) келіссөздер бастады. Бұрын Трансильвания мен Банаттағы румындықтардың Австрия-Венгрияның венгрлік жартысындағы заңнамалық органдарындағы негізгі өкілдігі болған ПНР-і Иулиу Маниудың басшылығымен шатыр тобынан оң орталық партиясына айналды. Бессарабия шаруаларының партиясының көпшілігін сіңіргеннен кейін (1921 жылы топ қысқа өмір сүрген Молдавия Демократиялық Республикасында белсенді болды; бірігуге қарсы шыққан және Ион Инкулет бастаған қанаты 1923 жылы Ұлттық либералдарға қосылды), PȚ 1924 жылы маусымда PNR-мен одақ құрды, бірақ екеуі бірнеше күннен кейін Стере мен PNR арасындағы келіспеушіліктерден бөлінді. 1926 жылы Аверескудің тағайындалуымен басталған жаңа келіссөздер Маниу мен Михалаше арасында келісімге әкелді. Сол жылдың 10 қазанында екі партия Ұлттық шаруалар партиясына (ПНЦ) қосылды. Екі топтың арасындағы келісудің ең маңызды нүктелері олардың орталықтандыру арқылы құрметті Ұлттық Либералды жүйені қабылдамау және әсіресе 1923 жылғы Конституцияның Конституциялық жиналыста емес, парламенттегі тұрақты дауыс беру арқылы қабылданғаны туралы наразылық болды; дауыс беру нәтижелері туралы бірлескен мәлімдемеде: "бұл заңсыз жест атқарушы билікке абсолютистік көзқарас туындысы болып табылады (). Бүгінгі Ассамблеялар () автоматтар мен штыктардың қатыгез күшінің қатерімен негізгі келісім деп аталатын келісімді қарастырып, дауыс берді".
These changes probably benefitted Ion I. C. Brătianu and his National Liberal Party. As General Alexandru Averescu (leader of a competing peasant movement, the People's Party) was charged by the King with forming his second cabinet, the PȚ leadership made public its fears that the move was merely a means for the PNL to ensure a transitional period before yet another mandate. It was isolated for a while in 1921, when Nicolae Iorga attacked the PȚ's Constantin Stere for his support of the Central Powers during the war, a criticism echoed by all political forces. To combat the Liberal hegemony, the PȚ had already started negotiations with other opposition groups, including the Democratic Nationalist Party (with which it created the short lived alliance known as the Federation of National Social Democracy, 1920–1922), and the Romanian National Party (PNR). Originally the main body of representation for Romanians in Transylvania and the Banat to the legislative bodies in the Hungarian half of Austria Hungary, the PNR had undergone a change from umbrella group to a centre right party under the leadership of Iuliu Maniu. After having absorbed most of the Bessarabian Peasants' Party (1921 — the group had been active in the short lived Moldavian Democratic Republic; a wing opposing the merger and led by Ion Inculeţ joined the National Liberals in 1923), the PȚ publicized an alliance with the PNR in June 1924, but the two split after just days over disagreements between Stere and the PNR. New talks ushered in by Averescu's nomination in 1926 led to a compromise between Maniu and Mihalache. On October 10 of that year, the two parties joined into the National Peasants' Party (PNȚ). The most important points of agreement between the two groups was their rejection of the National Liberal system consecrated by the centralism, and especially the resentment of the fact that the 1923 Constitution had been adopted through a regular vote in Parliament and not by a Constituent Assembly; the common statement on the results of the vote claimed: "this abusive gesture to be a product of the absolutist perspective on executive powers ( ). Today's Assemblies ( ) have deliberated and voted a so called fundamental pact under the threat of the brutal force of machine guns and bayonets".
Мұра
Шаруалар партиясының мұрасы көп ұзамай PNȚ-тің оқшау топтарымен талап етілді, олардың барлығы соңғыларына қарағанда өздерін сол жаққа қарай орналастырды: 1927 жылдың басында Николае Л. Лупу Шаруалар партиясын құрды; Стере партияның ішкі қақтығысынан кейін PNȚ-тен шығып, Демократиялық Шаруалар партиясын құрды, кейіннен ол басқа диссидент фракциямен, Григор Юнянның Радикалды Шаруалар партиясымен бірікті. Демократиялық шаруалар партиясы - екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Лүпу бастаған жаңа диссиденттік топтың атауы (ол PNȚ-ге қайта қосылғаннан кейін); ол Кеңес Одағымен ынтымақтастыққа оң көзқарас танытты және Румын Коммунистік партиясы айналасында құрылған одақтарға қосылды. PNȚ-де шаруалар партиясының дәстүрімен байланысты солшыл үрдіс сақталып, айқын көрінді. Оның өкілдері болды, басқалар арасында, Эрнест Эне, Михаил Гельмегеану, Петре Андрей және Арман Калинеску.
The Peasant Party's legacy was soon claimed by splinter groups of the PNȚ, all of which situated themselves more to the left than the latter: in early 1927, Nicolae L. Lupu formed Peasants' Party–Lupu; Stere left the PNȚ following an inner party clash, and founded the Democratic Peasants' Party–Stere which later merged with another dissident faction, Grigore Iunian's Radical Peasants' Party. Democratic Peasants' Party was also the name taken by a post World War II group led by Lupu as a new dissidence (after he had rejoined the PNȚ); it was favorable to a collaboration with the Soviet Union, and adhered to alliances formed around the Romanian Communist Party. A more left wing tendency linked with the Peasants' Party tradition remained present and distinct within the PNȚ. It was represented by, among others, Ernest Ene, Mihail Ghelmegeanu, Petre Andrei, and Armand Călinescu.