Кіріспе

Триполитания мен Киренаикада ислам билігі VII ғасырда басталды. Ливиядағы Византияның билігі аз қорғалған жағалаудағы бекіністермен шектелгендіктен, 642 жылдың қыркүйегінде Пентаполис, Киренаикаға алғаш рет өткен араб басқыншылары аз қарсылыққа ұшырады. Амр ибн әл Аастың қолбасшылығымен Ислам әскерлері Киренаиканы басып алып, Пентаполисті Барқа деп атады.

Исламның жаулап алуы

Ибн Абд әл Хакам жазғандай, Амр ибн әл Ас Триполиді қоршап алған кезде, оның Кинананың кішігірім бөлімшесі Мәджжж кланынан шыққан жеті сарбазы аңшылық күнделікті іс-әрекеттері кезінде Триполи жағалауының батыс жағында қабырғасыз бөлімдерді байқамай қалды. Кейін мұсылман әскерлері Барқаны (Киренаика) үш жыл бойы қоршап алды, бірақ еш нәтиже бермеді. Барқадан Укба бин Нафи Феззанға қарсы жорық жүргізіп, Феззанның астанасы Зәуилаға қарай жүрді. Мұсылмандар бұл қақтығысқа қарсылық көрсетпеді, бүкіл аудан джизья (мұсылмандарға салынатын салық) төлеуге келісіп, мұсылмандарға мойынсұнды. Сонымен қатар, бейбіт келісімге ауданнан түсетін жизаның бір бөлігі сол аймақтың кедейлеріне жұмсалуы керек деген ереже енгізілді. 647 жылы халифа Усман ибн Аффанның асырап алған ағасы Абдулла ибн Сасад бастаған 40 мыңнан тұратын араб әскері Ливияның батысына еніп кетті. Триполи византиялықтардан алынып, содан кейін Карфагеннен оңтүстікке қарай 150 миль қашықтықта орналасқан Суфетула қаласы алынды, онда экзарх Григорий өлтірілді. Бұл жорық он бес айға созылды, содан кейін Грейдің мұрагері Геннадий оларға жыл сайын шамамен 330 000 номизмата сыйлық беремін деп уәде еткеннен кейін Абдалланың күштері Мысырға оралды. Геннадий сондай-ақ Константинополға шығындарға қарағанда әдеттегі кірісті артық жіберді, бірақ Африканы қалағандай басқарып отырды. Жаңа Экзархтың ең үлкен күш көзі Ливия тайпалары болды: Насамондар, Асбита, Макаэ Гарамантес және басқалар. Геннадий Константинополдан талап етілген қосымша сомаларды төлеуден бас тартқанда, оның басын шауып тастады. Көтерілістен кейін Геннадий Дамаскке қашып барып, жылдар бойы сыйлық төлеп келген Муавиядан көмек сұрады. Халифа 665 жылы Африканы жаулап алу үшін Геннадиймен бірге үлкен күш жіберді. Артынан құлатылған экзарх Александрияға жеткеннен кейін қайтыс болса да, арабтар алға жылжи берді. Сицилиядан Византия Африканы нығайтуға әскер жіберді, бірақ оның қолбасшысы Никифор Патриций арабтармен шайқаста жеңіліп, қайтадан кемеге отырды. Укба ибн Нафи мен Әбу Муаджир әл Динар Омейяд императорлық билігін нығайту үшін көп нәрсе істеді. Жергілікті берберлердің көпшілігі келесі ғасырларда, Омейяд араб империясы құлағаннан кейін ұзақ уақыттан кейін, берберлік Альмохад билігі кезінде ислам дінін кішігірім түрде қабылдады. Ливияның әлеуметтік және тілдік сипаты көптеген ғасырлар бойы басымды түрде берберлік болып қалды.

Ішкі күрес

750 жылы Аббасидтер әулеті Омейяд халифасын құлатып, астанасын Бағдадқа көшірді, ал эмирлер Ливия жағалауын алыс халифаның атынан номиналды бақылауда ұстады. 800 жылы Халифа Харун ар Рашид Ибрагим ибн әл Ағлабты өзінің губернаторы етіп тағайындады. Аглабидтер әулеті Бағдад халифаларынан тәуелсіз болды, олар рухани билікті сақтап қалды. Аглабид әмірлері Ливияға қамқорлық жасауды өте маңызды деп санады, римдік суару жүйелерін жөндеп, тәртіпті қалпына келтіріп, аймаққа белгілі бір дәрежеде өркендеу әкелді. 9 ғасырдың соңғы онжылдығында исмаилилер сүннит аглабидтерге шабуыл жасады. Исмаилилердің рухани басшысы немесе имамы, Сирияның Абдалла әл-Махдибилла, Магрибтің көп бөлігінің имамы ретінде тағайындалды, соның ішінде Триполитания. Ливияның амазигтері ақырында имамды Махди (Уәде етілген адам) деп қабылдады.

Фатимидтер әулеті

Фатимидтер мұсылман халифаты 972 жылы Икшидид Мысырын басып алып, жаңадан құрылған Қайырға халифат орнатты. Ливияны бақылаудың қиындығы Фатимидтерді, олардың алдындағы басқа да биліктерді қинаған. 11 ғасырдың басында Булуггин ибн Зири Фатимидтердің губернаторы болып тағайындалды. Сонымен қатар, осы уақытта Киренаика жағалауы қазбашылар үшін негізге айналды, олар көбінесе Фатимидтер үшін жекеменшік ретінде әрекет етті. Ақырында, Әл Мүғіз ибн Бадис тұсында зиридтер 1045 жылы Фатимид халифатынан бөлініп шықты, ал 1051/52 жылы Барка әмірі Жаббара ибн Мұхтар Әл Мүғіздің үстемдігін мойындады. 1146 жылы Триполиді итальяндық норманндар тонаған. 1158 жылы Альмохад халифатының жақтастары Мароккодан Триполиге келіп, өз билігін орнатты. Алмохад әмірі Мұхаммед бин Әбу Хафс 1207 жылдан 1221 жылға дейін Ливияны басқарды және Хафсид әулетін құрды.