Кіріспе

Веб-браузердің функционалдылығын кеңейтетін бағдарлама Веб-браузерді баптау үшін бағдарламалық модуль. Браузерлер әдетте пайдаланушыларға түрлі кеңейтулерді орнатуға мүмкіндік береді, соның ішінде пайдаланушы интерфейсін өзгерту, cookie-терді басқару, жарнамаларды блоктау және веб-беттерді жекешелендіру және стильдеу. Браузер плагин модульдері - модульдердің басқа түрі, олар енді негізгі браузерлерде қолдауға ие емес. Бір айырмашылық - кеңейтулер бастапқы код ретінде таратылады, ал плагиндер орындалатын (яғни объекттік код) болып табылады. Ең танымал шолғыштың, Google Chrome-дың, 100 000-нан астам кеңейтулері бар, бірақ 2020 жылы плагиндерді қолдауды тоқтатты.

Тарих

Internet Explorer 1999 жылы 4-ші нұсқасын шығарумен кеңейтулерді қолдайтын алғашқы негізгі браузер болды. Firefox 2004 жылы шыққаннан бері кеңейтулерді қолдайды. Opera және Chrome 2009 жылы кеңейтулерді қолдай бастады, ал Safari келесі жылы солай етті. Microsoft Edge кеңейтуді қолдауды 2016 жылы қосылды.

API сәйкестігі

2015 жылы браузер кеңейтулері үшін бірыңғай стандартты қолданбалы бағдарламалау интерфейсін (API) жасау үшін W3C аясында қауымдастық тобы құрылды. Бұл жұмыс нәтижеге жетпегенмен, Google Chrome танымалдылығына байланысты әр негізгі браузерде бірдей немесе өте ұқсас API бар. Келесі жылы Google Chrome веб-дүкенін ашты. 2012 жылдың маусым айына дейін дүкенде орналастырылған кеңейтулер мен басқа да мазмұнның жалпы саны 750 миллион орнату болды. Сол жылы Chrome Internet Explorer-ді басып, әлемдегі ең танымал браузер болды, ал оның пайдалану үлесі 2018 жылы 60% -ға жетті. Chrome-тың табысына байланысты Microsoft өзінің Edge браузеріне ұқсас кеңейту API-ін жасады, бұл Chrome кеңейтуін жасаушыларға өз жұмысын Edge-ке порттауды жеңілдетуді мақсат етті. Бірақ үш жылдан кейін Edge әлі де нарықтағы үлесі аз болды, сондықтан Microsoft оны Chromium негізделген браузер ретінде қайта жасады. (Chromium - Google-дің ашық бастапқы кодындағы жобасы, ол Chrome-дың және көптеген басқа браузерлердің функционалдық өзегі болып табылады.) Edge-тің Chrome-пен бірдей API-сі болғандықтан, кеңейтулерді тікелей Chrome Веб-дүкенінен орнатуға болады. 2015 жылы Mozilla Firefox-тың ұзақ уақыт бойы қолданылып келген XUL және XPCOM кеңейту мүмкіндіктері Chrome-ке ұқсас, аз рұқсат етілетін API-мен алмастырылатынын жариялады. Бұл өзгеріс 2017 жылы қабылданды. Firefox кеңейтулері қазір Chrome-пен үйлесімді. Apple бұл үрдіске соңғы ірі ерекшелік болды, бірақ Chrome API-ге сәйкес келетін кеңейтулерді қолдау 2020 жылы macOS үшін Safari-ге қосылды. Кейіннен кеңейтулер iOS нұсқасында алғаш рет іске қосылды. 2021 жылы бұл браузерлер "модельді, рұқсаттарды және жалпы API өзегін белгілеу" үшін WebExtensions деп аталатын жаңа W3C қауымдастық тобын құрды. Алайда, Google Chrome кеңейту API-ін, Manifest V3 деп аталатын, кеңейтуді жаңарту кезінде қосылды, бұл жарнама блоктаушы және құпиялылыққа қатысты кеңейтулердің мүмкіндіктерін айтарлықтай азайтады. Осылайша WebExtensions тобы кейбір кеңейтулерді әзірлеушілер үшін Google Manifest V3 дизайнын таңдайтын нәрсе ретінде қарастырылады.

Қажетті емес мінез-құлық

Браузер кеңейтулері әдетте конфиденциалдық деректерге, мысалы, шолғыштың тарихына қол жеткізеді және кейбір шолғыштың параметрлерін өзгерту, пайдаланушы интерфейсінің элементтерін қосу немесе веб-сайт мазмұнын ауыстыру мүмкіндігі бар. Нәтижесінде зиянды бағдарламалардың пайда болу жағдайлары болды, сондықтан пайдаланушылар қандай кеңейтулерді орнату туралы сақ болулары керек. Сондай-ақ, қолданбалар браузер кеңейтулерін пайдаланушының білмеушілігімен орнатады, бұл пайдаланушыға қажетсіз кеңейтуді алып тастауды қиындатады. Кейбір Google Chrome кеңейтулерін жасаушылар өздерінің кеңейтулерін үшінші тараптарға сатып, содан кейін жарнамалық бағдарламаларды енгізді. 2014 жылы Google көптеген пайдаланушылар жағымсыз жарнамалар туралы шағымданғаннан кейін Chrome Веб-дүкенінен осындай екі кеңейтуді алып тастады. Келесі жылы Google өзінің веб-сайттарына кірулердің шамамен бес пайызы жарнамалық бағдарламамен кеңейтілген.