Кіріспе

Белградтың теміржол вокзалы, Сербия Белград орталығы теміржол вокзалы, кең таралған Prokop деп аталады, Сербияның Белград қаласындағы жаңа орталық теміржол вокзалы. Станция Белградтың Савский Венец муниципалитетіне қарасты. Аяқталмаған болса да, ол Белградтың су жағалауындағы ескі негізгі станциясын алмастырғаннан кейін қаланың негізгі темір жол станциясы ретінде қызмет етеді. Белградтың жаңа орталық теміржол вокзалын салуға бірнеше онжылдықтар бойы ұтқыр әрекет жасалды. Оған 14 км туннельді, бірнеше теміржол көпірлерін, соның ішінде Сава өзенінің арғы жағындағы жаңа теміржол көпірін, қалаға және техникалық қондырғыларға байланысты жаңа жол желісін аяқтау үшін қаржы жетіспеушілігі кедергі келтірді. Жаңа станция құрылысы бірнеше онжылдықтар бойы сансыз сәтсіздіктерге тап болды. Құрылыс процесінің барлық кезеңдері, бірінен соң бірі белгіленген мерзімдердің орындалмауымен, атақтысыз сипатталды. Белград орталық станциясы 2016 жылы 26 қаңтарда ашылды, ол күн сайын Нови-Садқа екі пойызмен, сондай-ақ Белград қаласына жақын темір жолмен қызмет көрсетеді. Бірте-бірте қайта бағыттаудан кейін ол 2018 жылдың 1 шілдесінде қазіргі рөлін алды. Ол қала орталығымен 36 (GSP Белград) автобусы арқылы Савский трг және Славияға байланысты, әр 40 минут сайын жұмыс істейді. Сонымен қатар, ол Жаңа Белградпен және Белград Никола Тесла әуежайымен 600 автобус бағыты (GSP Белград) арқылы байланысты.

Басталуы

Савамаладағы Белградтың негізгі теміржол вокзалының орнын алмастыруға тиіс жаңа теміржол вокзалының қасіретке ұшыраған құрылысы ондаған жылдар бойы жалғастырмақ еді. Бастапқыда, 1960 жылдардың соңында, ол қазіргі Автокоманданың алмасуына жақын жерде салыну керек еді, бірақ бұл идея кенеттен тасталды, ал сол кездегі ірі сәулетшілердің бірі Бранко Жежель оның орнына Прокопты таңдады, бұл ақыр соңында Автокоманда алмасуын аяқтамай қалдырды. Ниш бағытындағы шығу тек 2007 жылы аяқталды. Бұл идея 1970 жылдың ақпан айында көпшілік алдында ұсынылды. Сонымен қатар Савамала (Сава амфитеатры) және Белградтың негізгі теміржол вокзалының барлық рельстерін алып тастау, ал өзен бойындағы жерді кең жасыл алаңдарға айналдыру қарастырылған. Қалалық кеңес жаңа станция салу туралы шешімді 1971 жылдың наурыз айында қабылдады. Қала құрылысы жөніндегі кеңес сол жылдың соңында жаңа темір жол вокзалының жобалық құрылысын жасады. Жоба Югославияда бұрын-соңды болмаған көлемді және қымбат болатын. Ол "бұрынғы ғасыр үшін жеткілікті" деп болжанып, сағатына 10 000 жолаушы өтеді. Осыған байланысты, оның ішінде 18 айға созылатын нақты мерзімді қоса алғанда, жоспарға жасыл жарық берген кеңес отырысы өте дүрбелеңді болды және 7,5 сағатқа созылды. 1974 жылы жобалау жобасы аяқталды, дайындық жұмыстары ресми түрде 1976 жылы 3 желтоқсанда басталды, ал толық құрылыс 1977 жылы 8 қазанда басталды. Станция ғимаратының төбесінің құс пішіндес болуы жоспарланған, оның 8 платформасы және 11 рельсі бар. Құрылыстың аяқталу мерзімі 1979 жылдың 1 мамыры болатын, бірақ Югославиядағы экономикалық жағдай сол кезде тез нашарлап, құрылыс жүрісін баяулатқандықтан, жоба 1980 жылы тоқтатылды. 1984 жылдың мамырында жобаны шығындарының жоғары болуына байланысты мүлдем тастау туралы идея алғаш рет ресми түрде қарастырылды. 1990 жылы құрылыс қайта басталды, ал келесі бірнеше жылда бірнеше рет тоқтатылып, қайта басталды. Жобаның өзі жеңілдетілді. 1996 жылы "Энергопроект" компаниясымен жаңа келісімшартқа қол қойылды. Сербия президенті Слободан Милошевич пен премьер-министр Мирко Марьянович 1996 жылы 7 шілдеде бетон төбе тақтасының құрылысын ресми түрде ашты.

Орталық станция

2018 жылдың қаңтар айында ескі станция 2018 жылдың 1 шілдесінде көлік қозғалысына толық жабылғаны туралы хабарланды, бірақ темір жол қозғалысын толық жою үшін қажетті жобалардың ешқайсысы аяқталмаған. Прокоп аяқталмаған болса, Земунда жобаланған негізгі жүк станциясы бейімделмейді, сондай-ақ Белград темір жолының сағалық желісінде жобалар жоқ. Бірқатар уақытша шешімдер қолдануға тура келді, соның ішінде уақытша жаңғыртылған және автопойыздарға бейімделген жұмыс істемейтін және нашарлаған Topčider темір жол вокзалы. Ең басты кемшілік қоғамдық көлікпен байланыстың нашар болуы болды, сондықтан теміржол компаниясы бұл мәселені шешуді ресми түрде сұрады. Сондай-ақ, 2018 жылдың қаңтар айында Прокоптағы станция ғимаратының құрылысының ресми мерзімі екі жыл болатыны туралы хабарланды, бірақ ол кезде оған қаражат болмады. Кувейттік қарыздың екінші бөлігі (50 млн. евро) бекітілмеген және қажетті мемлекеттік сатып алулар 2018 жылдың соңына дейін аяқталмақ. Zemun-дағы орталық жүк станциясының да мерзімі екі жыл болды, бірақ жұмыстар 2018 жылдың соңында басталады деп жоспарланған. Бұл Белградтың жоспарланған теміржол торабы 2021 жылға дейін аяқталмайтынын білдірді. Алайда, көлік министрі Зорана Михайлович 2017 жылдың желтоқсан айында қарама-қайшы мерзімдер берді. Оның айтуынша, Прокоптағы вокзал ғимараты 2018 жылдың сәуірінен 2019 жылдың сәуіріне дейін салынып, Земундағы жүк вокзалы 2018 жылдың соңына дейін аяқталуы тиіс. 2018 жылы тек Kralja Aleksandra Karađorđevića бульвары бағытынан кіретін жол аяқталды. 2022 жылдың ортасына дейін станцияның шатыры мен оның астындағы платформалар, негізгі ғимараттың өзі және тас жолға кіретін жолы болмаған. Бардан, Черногориядан пойыздар 2021 жылдың желтоқсанына дейін Топчидер орнына Центар станциясында тоқтай бастады. 2018 жылдың желтоқсан айында 8 айлық жұмыстардан кейін қосымша шатыр аяқталды, сондықтан қазір жоспардан тыс жұмыстар аяқталды. Билік тағы да станция кешенінің толық аяқталу күнін жариялаудан бас тартты. Осы кезде станция ғимаратының жұмыстары 2018 жылы басталмайтыны және екі қосымша платформаның жоқтығы белгісіз екені анық болды. Земун жүк стансасында ешқандай жетістік жасалмады. Жаңа Белград темір жол вокзалы жеткіліксіз жабдықталған болса да, ескі вокзал жабылғаннан кейін қаладағы негізгі вокзалдың де-факто рөлін алды, өйткені ол қаланың басқа бөліктерімен жақсы байланысты және Прокопқа қарағанда әлдеқайда қол жетімді. 2019 жылдың басында ол қаланың ең көп жұмыс істейтін станцияларының біріне айналды. Прокоптың өзіне келетін болсақ, 2018 жылдың шілдесінде трафик қайта бағытталған кезде, станция 195 желіде жұмыс істейтіндігі туралы хабарланды: 16 халықаралық, 56 жергілікті және 123 коммуналдық BG Voz желілері. 2019 жылдың ақпан айына дейін тек 60 желі жұмыс істеді: 1 халықаралық, 24 өңірлік және 35 жергілікті. Кувейттік қарыздың қол жетімді болмайтыны белгілі болғандықтан, 2019 жылдың шілдесінде үкімет станцияның негізгі ғимаратын, коммерциялық нысандарды және көлік тұрақтарын құратын серіктес үшін ашық тендер үдерісін жариялады. 2015 жылы станцияның қазіргі жобасын үкімет қабылдаса да, болашақ серіктеске өз жобасын ұсынуға рұқсат етіледі. 2020 жылдың мамыр айында қалған шатыр плитасының құрылысы жалғасты, 2021 жылдың жазына дейін мерзім белгіленді. Шатырдың құрылысы аяқталғаннан кейін, оның астындағы қалған екі жол, 1 және 2 нөмірлері аяқталады. Осы арада Railway City Belgrade компаниясымен жасалған негіздемелік келісім туралы хабарланды. Бұл міндетті емес еді, компания алдымен төбе тақтасының көтергіштігін тексеруді жоспарлады, сонда қаншалықты көп салынуы мүмкін екенін және станцияның ғимаратының жанында қаншалықты коммерциялық алаң салынуы мүмкін екенін анықтау үшін олар жұмысты қабылдамас бұрын. Михайловичтің мұрагері, жаңа көлік министрі Томислав Момирович 2020 жылдың желтоқсанында сайтқа барып, әлі көп жұмыс істеу керек екенін мәлімдеді, бірақ шатыр плитасын аяқтау үшін 2021 жылдың тамызындағы және 2023 жылдың соңында толық аяқталатын күндерді растады. Құрылыс жұмыстары тағы да тоқтатылды, өйткені Прокупачка көшесінің астында бұрын белгісіз туннель ашылды. Бұл жол екі жаққа бұрылысып, Стекко мейрамханасы мен Славия алаңының маңына қарай созылып жатыр. Сонымен қатар, тоннельде белгісіз мақсаттағы электр сымдары да табылды. Бұл жаңалық жобаны қайта қарауға және 2022 жылдың көктеміне дейін жылдыруға себеп болды. Шатырдың қабырғасын аяқтау 2022 жылдың тамызына ауыстырылды, станция ғимаратының құры...

Сын

Белград су жағасындағы жолдың құрылысы мен Савамаладағы жолдарды жою және жұмысты мерзімнен бұрын аяқтау үшін көрнекті қысым, шұғыл түрде орындалған жұмыстың арқасында болды. Негізінде, темір жолдан басқа ешқандай нысан салынбады. Шатырдың құрылысы аяқталмаған, жаңбыр мен желдің әсерінен шеткі жақтағы платформалар сумен қапталған. Кіру жолдары да аяқталмаған, ал Прокоптың Белградтың басқа бөліктерімен байланысы нашар. Станцияның орталықтан қаншалықты алыс екендігіне байланысты оның ресми атауы, Белград орталығы, оны Prokop деп атайтын азаматтар мен жолаушылар жиі мазақтайды және елемеді. Сербия ғылым және өнер академиясының мүшесі және қоғамдық көлік сарапшысы Вукан Вучич "Прокоп" компаниясын "Белградтың көлік саласындағы ең апатты қателік" деп атады. Ол Прокоптың функционалдық тұрғыдан алғанда, тұтастай алғанда станция емес екенін және Белград орталығы деп аталғанына қарамастан, ол бұрынғы станциядан гөрі қаланың орталығынан алыста екенін мәлімдеді. Ол бұл жердің елеусіз қалдырылғанын, өте нашар таңдалғанын және топографиялық жағынан барлық жағынан қолжетімді емес екенін айтты. Нәтижесінде жолаушыларға станциядан шығу үшін 20 минут уақыт қажет, ал Prokop өзі өзара байланыста болмағандықтан, басқа қоғамдық көлік маршруттарына жету үшін қала орталығына бару керек. Академияның тағы бір мүшесі, көлік инженері Душан Теодорович де жобаны сынға алды. Жоспарланған инфрақұрылымның ешқайсысы салынбағандықтан көршіліктің урбанизациясы мен дамуы, көптеген дүкендер, қонақ үйлер, жақсы қатынас байланыстары, екі метро желісі, такси станциясы Вучич бұл жердің оқшаулануы тікелей темір жол жолаушыларының санын одан әрі азайтуға әкеледі деп санайды. Станцияны жоспарлауда қатысқан адамдар Прокоп ең жақсы шешім болды деп санайды және мәселе жоспардың басқа бөліктері орындалмады немесе мүлдем тасталды. Олардың айтуынша, идеясы - қаланың аялдамалары емес, тек станциялар арқылы жүру. Олар атап өткен және сыншылар мегаломандық деп санайтын жетіспейтін инфрақұрылымның кейбіріне үш қосымша темір жол станциясы (жаңа немесе кеңейтілген: Жаңа Белград, Земун, Оңтүстік), екі қосымша автобус станциясы (Оңтүстік, Шығыс) және Делиградская көшесін оның қазіргі аяғынан ұзарту және кеңейту кіреді. Станцияның көптеген үлкен кемшіліктеріне қарамастан, министр Михайлович 2018 жылдың шілдесінде Прокоптағы басымдық "лифттер мен эскалаторлар" болды деп мәлімдеді, бірақ 2018 жылдың желтоқсанына дейін лифттердің ешқайсысы орнатылмаған.

Даулар

1990 жылдардың соңында бірінші ханым Мирьяна Марковичтің бастамасымен Қытай мен Сербия арасындағы экономикалық ынтымақтастық пен сауданы арттыру үшін Прокопта қытайлық коммерциялық орталық салу бастамасы қолға алынды. 2021 жылдың қаңтарында Сербияның ашықтығы және басқа да ұйымдар теміржол стансасының құрылысын салу үшін мердігер ретінде Белград қаласының теміржол компаниясы таңдалған процедура заңға қайшы келгенін хабарлады. Мемлекеттік мүлік басқармасы бұл талапты жоққа шығарып, бұл нақты жағдайда басқа заңдар қолданылады деп мәлімдеді. Прокуратура Transparency ұйымының арызы бойынша әрекет етуден бас тартты. Transparency ұйымы қандай құжаттар бойынша әрекет етуден бас тартқанын ашу туралы өтініш бергенде, прокуратура "халықтың білуі үшін заңды мүдде жоқ" деп жауап берді және бұл ақпаратты білу "жеке өтініш берушінің мүддесі" ғана. Қала 2021 жылдың наурыз айында кең темір жол станциясы кешенінің бір бөлігі ретінде қосымша тұрғын үй ғимараттарын салуға шешім қабылдады. Таңдалған жердің бәрі көгалданған, бірақ 1990-шы жылдары уақытша жұмысшылар тұратын бөлмелер салынды, содан кейін станция қайтадан салынып, жұмыс басталды. 2005 жылдан кейін олар тасталып кетті, жергілікті тұрғындар көгалдандыруды, ағаш отырғызуды және балалар ойын алаңы салуды қалады. Жоспарланған құрылыс аумағына жақын орналасқан ғимараттардың жалға алушылар қауымдастықтары жобаға қарсы келісті, ал қала "еш нәрсе нақты емес" деп жауап берді. 2021 жылдың қазан айында қала осы жерде коммерциялық және тұрғын үй құрылысын салу жоспарларын жариялады. Жалпы ауданы 5 метрден астам биік ғимараттармен толтырылады. Инвестор - сонымен қатар Railway City Belgrade компаниясы. Жергілікті тұрғындар биік ғимараттардың құрылысына қарсы наразылық білдіріп, үнемі наразылық акцияларын ұйымдастырып отырды. 2022 жылдың қарашасында қала No No блогында тағы бір жер учаскесін бергенін хабарлады. Жаңа Белградта 40 тұрғын үйді, Белградтың темір жол қаласына, Прокоптағы қосымша көкжиектердің жоспарларын жою үшін өтемақы ретінде. Бұл жердегі жер көлемі , салыстырғанда , кішірек, бірақ жоспарланған екі ғимараттың (бір тұрғын үй, бір коммерциялық) жалпы жер көлемі бұрынғыдай қалды. Компания Жаңа Белградта бірдеңе салудан бұрын алдымен Прокоптағы станцияны аяқтауды міндеттенеді.

Бағалау

Бірнеше онжылдықтар бойы сансыз сәтсіздіктерге байланысты жаңа станция "Скадар" қаласы ұзақ уақыт бойы сәтсіз салынған "Скадар" құрылысын халық эпосы "Скадар" поэмасы бойынша "Скадар на Боджани" деп аталды. Көптеген проблемалар мен нашар орналасудың үнемі кедергісі болғандықтан, 2022 жылға қарай Прокоп ешқашан бұрынғы Бас темір жол вокзалының рөлін алмастырмайды, өйткені Жаңа Белград темір жол вокзалы бүкіл елдегі ең көп жүретін станция ретінде алды, болашақта оны Белградтағы орталық көлік торабына кеңейту жоспарланған. Жаңа Белград темір жол станциясы, өзі жеткіліксіз жабдықталған болса да, бастапқыда басты станция рөлін алды, өйткені ол қаланың басқа бөліктерімен жақсы байланысты және Прокоптан әлдеқайда қол жетімді болды. 2019 жылдың басында ең көп жүретін станциялардың бірі болды. 2022 жылдың наурызында көлік министрі Томислав Момирович Жаңа Белград темір жол вокзалы Белградта ғана емес, бүкіл Сербияда ең көп жүретін болып қалатынын растады. Сол кезде жоғарғы жылдамдықты темір жол желісі арқылы ашылу сапарында жолаушылардың көпшілігі Прокоп емес, Жаңа Белград станциясын қолданды. Бұл кезде барлық бөлімдерде тоқтап қалғандықтан, болашақта маңызды станция бола алса да, Прокоп ешқашан бұрынғы негізгі темір жол станциясының рөлін атқара алмайтыны анық болды. Жаңа Белград теміржол вокзалының жанында Жаңа Белград магистральдық автовокзалының құрылысы Жаңа Белград вокзалын болашақ Белградтың орталық көлік торабының бөлігіне айналдыру туралы шешімнің қабылданғанын көрсетеді. Прокоптың бұдан әрі шеттетілуіне метро жобасындағы өзгерістер қосылады. Онжылдықтар бойы Прокопты бірінші метро желісінің бөлігі ретінде қамтитын жоспарлардан кейін үкімет оны өзгертті, сондықтан алғашқы екі жоспарланған желілердің ешқайсысы Прокопқа жетпейді.