Кіріспе

Мостар алмасу орталығы немесе кең таралған Мостар - Сербияның астанасы Белградтың негізгі алмасу орталығы және оны қоршаған қалалық маңы. Ол Белградтың Савский Венац муниципалитетіне қарасты.

Бірлескен

Мостар бұрандалы алмасу 1974 жылы Белград-Ниш тас жолындағы екі негізгі (екіншісі Автокоманда) бірі ретінде салынған. Автомобиль жолы Белградтың қалалық орталығы арқылы өтеді, бұл әлі де талқылану мәселесі, тіпті жол бастапқыда жылдам, қалааралық Бежания автокомандасы автожолы ретінде қарастырылса да. Ал алмасу орны Жатаған Маланың ескі маңындағы жерде салынған. Ауыспалы байланыс үшін екі жоба болды. Архитектор Бранислав Йовин мен Йован Катаничтің бір жобасы екіншісінен 10 есе қымбат болды. Алайда, қызу даулардан кейін, 1967 жылы Белградтың мэрі Бранко Пешич Жовин мен Катаничке: "Егер бұл алмасу дұрыс болмаса, олар Гүберевацта үшеуіміз үшін үш жарық бағанасын дайындауы керек" (ескертпе: Губеревац төбесі Лаза Лазаревич клиникасының орналасқан жері, "ақылдан тайған" пана). Алайда, бұл қала арқылы өтетін тас жолға жеткілікті ақша қалдырмады, өйткені Пешич оны "Загреб (Хорватия) немесе Любляна (Словения) қалаларынан кең" болғанын қалады. Словениялық Эдвард Карделж федералды қорлардан ақшаны жұмсауды рұқсат еткен, бірақ автожолға қосымша ақшаға жасыл жарық бермеді. Алайда, Пешич жобаны алға тартты және 1970 жылы тас жол іске қосылды. 2017 жылға қарай Пешич қажетті қаражатты қайдан алғаны белгісіз. 2023 жылы Белград су жағалауының негізгі жолы Вудроу Уилсон бульварымен және Бойлер Хаус кешенімен байланыс орнату үшін алмасудың төменгі деңгейлері ішінара кеңейтілді.

Көршілес

Айналасындағы көрші-қоныстар толығымен тұрғын үй емес. Солтүстік жағында Ішкі істер министрлігінің ғимараттары (НАТО-ның 1999 жылғы Сербияны бомбалау кезінде қираған) және Белградтағы ең үлкен клиникалық кешен болып табылатын Клиникалық орталық орналасқан. Оңтүстік жағында "BIP" сыра зауыты, Прокоптағы Белград орталығы темір жол вокзалы, жартылай қираған қоймалар мен бұрынғы фабрикалар және Белград жәрмеңкесінің ғимараттары бар. Оңтүстік жағынан Сенжак ауданымен шектеседі. Батысқа қарай ол Белград Ниш тас жолына және шығысқа қарай Нови-Београдқа және одан әрі Белград-Загреб тас жолына (Газела көпірі арқылы) жалғасады. XIX ғасырдың ортасында қазіргі Сенжак қаласының солтүстік бөлігі жайпақ жер болды, тек Топчидер жолынан өтті. Бұл жерде әскерлер жаттығатын, қойлар жайылатын. Мокролуски өзенінің сол жағалауындағы солтүстік беткейі Замастир деп аталды. Кафана иелігінде болған чех эмигранты Генрих Смутек үлкен үйді (кирпішшімен) және осы аймақта бақ орнатқан. Замастир сол кезде кафананың атымен Смутековац деп аталды. Ол Белград тұрғындарының экскурсиялық алаңы болды, олар бастапқыда фиакрмен, кейіннен "Топчидерац" трамвайымен келді, ол қаланың орталығын Топчидермен байланыстырды. 1870 жылдары бұл аймақ бөлінді және Джордже Ваджферт жерді заңгер Пера Марковичтен сатып алды. Ол неміс азаматы болғандықтан, Сербияда мүлкі жоқ еді. Оның орнына ол бүкіл соманы Маркковичке төледі, ол оған қолхат берді. Содан кейін Ваджферт сыра зауытын салуға кірісті, ол қазіргі заманғы BIP сыра зауытының алдыңғы үлгісі болды. Сербияның азаматтығын алған соң, Вайфертке жердің құжаты берілді. Шетелдік сәулетшілер жобалаған "Джордже Ваджферттің алғашқы серб бу сыраханасы" 1873 жылы, ал бүкіл сырахана кешені 1880 жылы аяқталды. 1892-1893 жылдары комплекс ішінде Ваджферт Vajfert's Villa деп аталатын сарай салды. Бір қабатты ғимаратты инженер Йован К. Ристич романтикалық стильде жобалаған. Ол өзінің ішкі, бай сәнді ағаш жұмыстарымен, соның ішінде орталық ағаш баспалдағымен танымал болды. Вилланың жанында жер астындағы үлкен дәліздер орналасқан. "Вайферттің" қоймалары деп аталатын жер астындағы ұзын және кең бөлмелер 14 бөлімге бөлінген, онда сыра баррельдер мен цистерналарда сақталған. Мостар аймағы сол кезде Ваджфертовац деп аталды. Сава өзенінің аты қазіргі кезде жер асты канализация жүйесіне өткізілетін Мокролуски potok арқылы (ең көп) шағын көпірден алынған, бірақ оның Сава өзеніне арналанған аузы әлі күнге дейін Газела көпірінің астында көрінеді. Ағаш көпір Мокролуски тоғанының себепкер болған маусымдық су тасқыны кезінде үнемі жойылып кететін. Топчидер жолының жалғасы болған көше, кейіннен Милоша Великог деп аталды, 1930 жылға дейін Вайферт бульвары деп аталды, содан кейін Воевода Путник бульвары деп аталды. Екі көшедің жалғасатын жері, қазіргі кездегі алмасу орны Белградты қорғаушылар алаңы деп аталды. 2010 жылдары сыра зауыты кешені қирап, ішінара пайдаланылмай қалды, бұл зауыттың қуатын азайтты. Лагумдар ұзақ уақыттан бері тексерілмеген, ал жер бедері массаның жоғалуына бейім. 2009 жылы топырақтың қозғалмауын болдырмау үшін ішінара тірек қабырғасы салынды, ал кешеннің салынған бөлігі өсімдіктермен қапталды. Ауыспалы жолдың шығыс жағында, сыра зауытының арғы жағында Белград қалалық жедел жәрдемінің ғимараты орналасқан. Ғимарат пен гараждар алмасудан бұрын 1960 жылы салынған. 2019 жылдың қаңтар айында жедел жәрдем ғимараты жаңартылып, қосымша қабат кеңістігімен кеңейтілетіндігі туралы хабарланды.

Ескі диірмен

1901 жылы Сербияда "Тамақ өңдеуге арналған бірінші акционерлік қоғам нан өндіру қауымдастығы" құрылды. 1902 жылы олар бумен жұмыс істейтін диірменді салған, ол қазір алмасудың оңтүстігінде орналасқан. Ол кездегі ең соңғы газ жабдықтарына ие болудан басқа, динамо машинасы да бар еді және 1912 жылы Сербиядағы толығымен электрмен жұмыс істейтін алғашқы динамо болды. Соғыс аралығы кезінде ол Югославиядағы ең маңызды және ең ірі диірмендердің біріне айналды. Ол Врачар кооперативінің басқаруымен, көпшілік меншік құқығы Богдан Велйковичке тиесілі. 1945 жылы мемлекет Велйковичтер отбасының жері, диірмен және тағы 17 нысанды тәркіледі. Уақыт өте келе, диірмен жабылып, Стари млин ("Ескі диірмен") деп аталды. Ол 1987 жылы мәдени ескерткіш деп жарияланды, бірақ күтімсіз қалды және қатты нашарлады, әсіресе 1994 жылдан кейін күмәнді шығу тегі бар өрттен кейін бұзылып, негізінен құрылыс пен сыртқы қасбеттің қаңқасы ғана қалды. 1995 жылы Савский Венац муниципалитеті коммерциялық орындар үшін алмасу үшін жер учаскесін Колин компаниясына берді. Колин "Ескі диірмен кешені" жобасын әзірледі, оны қалалық жиналыс 2007 жылы қабылдады. Содан кейін Колинг жобаны Австрияның Soravia компаниясына сатып жіберді. Soravia 2009 жылы қажетті рұқсаттарды алды және құрылыс 2011 жылы басталды. Содан кейін жұмыстар 2013 жылға дейін аяқталатыны хабарланды, бірақ құрылыс созылып кетті, оны Soravia қаржылық проблемалармен негіздеді (инвестиция 55 миллион евро болды). Алайда, Соравия қонақ үйдің ішкі орналасуын өзгертуге тырысып жатқаны хабарланды, өйткені ол сыртқы шеңберді өзгертуге рұқсат етілмеген, бұл қонақ үйге жұлдыздылық алу үшін. Жобаға фабриканы қонақ үйге бейімдеу, оның айналасында үш ғимарат салу кірді: 11 қабатты бизнес мұнарасы, оның жалпы еден ауданы фабрика мен BIGZ ғимаратының арасында және фабриканың артындағы екі қонақ үй мұнарасы. Объект мемлекеттік қорғауға алынғандықтан, құрылыс алаңында Мәдениет ескерткіштерін қорғау институтының сарапшылары болды. Теміржолдың қалдықтары негізінен кірпішпен қайта құрылды, содан кейін қасбеттің бастапқы көрінісін сақтау керек болғандықтан қайта пайдаланылды. Сонымен қатар биік өнеркәсіптік шатыр да сақталған. 2014 жылдың 10 желтоқсанында Radisson Blu Old Mill қонақ үйі ресми түрде ашылды. 4 жұлдызды қонақ үйде 236 бөлме мен пәтер, 4 конференц-зал және жер асты гаражында 150 көлік қою орны бар. Veljković отбасы әлі де мүлікті талап етіп, жалғасып жатқан қалпына келтіру процесі арқылы меншік құқығын қалпына келтіруге тырысуда. Олар сонымен қатар, зауыт қонақ үй ретінде аяқталған барлық процесс (Савский Венац Колинг Соравия муниципалитеті) заңсыз және сыбайлас жемқорлықпен байланысты, өйткені жер сол кездегі нақты құнынан әлдеқайда төмен сатылды, әсіресе жер өте тартымды жерде орналасқандықтан.

Парк

Газела паркі (көпірден кейін) немесе Три Ключа ("Үш кілт") алмасудың солтүстік-шығыс жалғасында орналасқан. Бұл каскад тәрізді, Мостармен және Сараевская, Кнеза Милоша және Дринская көшелерімен шектеледі. Ол қақпақ Бастапқыда, "Три золотая ключа" ("үш алтын кілт") кафанасы 19-ғасырда Топчидер жолының бойында орналасқан. Көп ұзамай бүкіл көршілес аудан Tri Ključa ("үш кілт") деп аталды. Кейін кафананың атауы "Kod pocepanih gaća" ("Чез жыртылған nickers") деп өзгертілді. Патшайым Драг арбасымен өтіп бара жатқанда, сол ұятсыз есімді байқап, оны өзгертсін деп сұрады. Содан кейін бұл орын "Три Ключа" деп аталды. Skyline Belgrade жобасының бөлігі болып табылатын қайта құру 2018 жылдың сәуір айында жоспарланған. Парк мемориалдық суару бұрқағын сақтайды және жаңа жаяу жүргіншілер мен велосипед жолдары салынады, сонымен қатар Топчидерское Брдо бағытындағы жаяу жүргіншілер көпірі.