Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мостар алмасу орталығы немесе кең таралған Мостар - Сербияның астанасы Белградтың негізгі алмасу орталығы және оны қоршаған қалалық маңы. Ол Белградтың Савский Венац муниципалитетіне қарасты.
Mostar interchange or colloquially Mostar is a major interchange and a surrounding urban neighborhood of Belgrade, the capital of Serbia. It is located in Belgrade's municipality of Savski Venac.
Бірлескен
Мостар бұрандалы алмасу 1974 жылы Белград-Ниш тас жолындағы екі негізгі (екіншісі Автокоманда) бірі ретінде салынған. Автомобиль жолы Белградтың қалалық орталығы арқылы өтеді, бұл әлі де талқылану мәселесі, тіпті жол бастапқыда жылдам, қалааралық Бежания автокомандасы автожолы ретінде қарастырылса да. Ал алмасу орны Жатаған Маланың ескі маңындағы жерде салынған. Ауыспалы байланыс үшін екі жоба болды. Архитектор Бранислав Йовин мен Йован Катаничтің бір жобасы екіншісінен 10 есе қымбат болды. Алайда, қызу даулардан кейін, 1967 жылы Белградтың мэрі Бранко Пешич Жовин мен Катаничке: "Егер бұл алмасу дұрыс болмаса, олар Гүберевацта үшеуіміз үшін үш жарық бағанасын дайындауы керек" (ескертпе: Губеревац төбесі Лаза Лазаревич клиникасының орналасқан жері, "ақылдан тайған" пана). Алайда, бұл қала арқылы өтетін тас жолға жеткілікті ақша қалдырмады, өйткені Пешич оны "Загреб (Хорватия) немесе Любляна (Словения) қалаларынан кең" болғанын қалады. Словениялық Эдвард Карделж федералды қорлардан ақшаны жұмсауды рұқсат еткен, бірақ автожолға қосымша ақшаға жасыл жарық бермеді. Алайда, Пешич жобаны алға тартты және 1970 жылы тас жол іске қосылды. 2017 жылға қарай Пешич қажетті қаражатты қайдан алғаны белгісіз. 2023 жылы Белград су жағалауының негізгі жолы Вудроу Уилсон бульварымен және Бойлер Хаус кешенімен байланыс орнату үшін алмасудың төменгі деңгейлері ішінара кеңейтілді.
The Mostar looped interchange was constructed in 1974, as one of two major ones (the other one being Autokomanda) on the highway Belgrade–Niš. The highway runs right through the urban centre of Belgrade, which is still an issue of debate even though the road was originally intended as a fast, intercity Bežanija Autokomanda freeway. The interchange itself was built on the location of the old neighbourhood of Jatagan Mala. There were two projects for the interchange. One design, by the architects Branislav Jovin and Jovan Katanić, was 10 times more expensive than the other one. Still, after bitter disputes, the mayor of Belgrade Branko Pešić decided in 1967 to go with the expensive project, noting to Jovin and Katanić: "They should prepare three light poles on Guberevac for the three of us if this interchange doesn't turn out right" (note: Guberavac hill is the location of the Laza Lazarević clinic, "lunatic" asylum). However, that left not enough money for the highway through the city as Pešić wanted it to be "wider than those in Zagreb (Croatia) or Ljubljana (Slovenia)". Slovene Edvard Kardelj who was to allow the spending of the money from the federal funds didn't give the green light for the additional money for the highway. Pešić pushed the project nevertheless and by 1970 the highway was already operational. As of 2017, it is not known from where Pešić acquired the necessary funds. In 2023 lowest levels of the interchange were partially expanded in order to make a connection to the Belgrade Waterfront's main thoroughfare Woodrow Wilson Boulevard, and to the future Boiler House complex.
Көршілес
Айналасындағы көрші-қоныстар толығымен тұрғын үй емес. Солтүстік жағында Ішкі істер министрлігінің ғимараттары (НАТО-ның 1999 жылғы Сербияны бомбалау кезінде қираған) және Белградтағы ең үлкен клиникалық кешен болып табылатын Клиникалық орталық орналасқан. Оңтүстік жағында "BIP" сыра зауыты, Прокоптағы Белград орталығы темір жол вокзалы, жартылай қираған қоймалар мен бұрынғы фабрикалар және Белград жәрмеңкесінің ғимараттары бар. Оңтүстік жағынан Сенжак ауданымен шектеседі. Батысқа қарай ол Белград Ниш тас жолына және шығысқа қарай Нови-Београдқа және одан әрі Белград-Загреб тас жолына (Газела көпірі арқылы) жалғасады. XIX ғасырдың ортасында қазіргі Сенжак қаласының солтүстік бөлігі жайпақ жер болды, тек Топчидер жолынан өтті. Бұл жерде әскерлер жаттығатын, қойлар жайылатын. Мокролуски өзенінің сол жағалауындағы солтүстік беткейі Замастир деп аталды. Кафана иелігінде болған чех эмигранты Генрих Смутек үлкен үйді (кирпішшімен) және осы аймақта бақ орнатқан. Замастир сол кезде кафананың атымен Смутековац деп аталды. Ол Белград тұрғындарының экскурсиялық алаңы болды, олар бастапқыда фиакрмен, кейіннен "Топчидерац" трамвайымен келді, ол қаланың орталығын Топчидермен байланыстырды. 1870 жылдары бұл аймақ бөлінді және Джордже Ваджферт жерді заңгер Пера Марковичтен сатып алды. Ол неміс азаматы болғандықтан, Сербияда мүлкі жоқ еді. Оның орнына ол бүкіл соманы Маркковичке төледі, ол оған қолхат берді. Содан кейін Ваджферт сыра зауытын салуға кірісті, ол қазіргі заманғы BIP сыра зауытының алдыңғы үлгісі болды. Сербияның азаматтығын алған соң, Вайфертке жердің құжаты берілді. Шетелдік сәулетшілер жобалаған "Джордже Ваджферттің алғашқы серб бу сыраханасы" 1873 жылы, ал бүкіл сырахана кешені 1880 жылы аяқталды. 1892-1893 жылдары комплекс ішінде Ваджферт Vajfert's Villa деп аталатын сарай салды. Бір қабатты ғимаратты инженер Йован К. Ристич романтикалық стильде жобалаған. Ол өзінің ішкі, бай сәнді ағаш жұмыстарымен, соның ішінде орталық ағаш баспалдағымен танымал болды. Вилланың жанында жер астындағы үлкен дәліздер орналасқан. "Вайферттің" қоймалары деп аталатын жер астындағы ұзын және кең бөлмелер 14 бөлімге бөлінген, онда сыра баррельдер мен цистерналарда сақталған. Мостар аймағы сол кезде Ваджфертовац деп аталды. Сава өзенінің аты қазіргі кезде жер асты канализация жүйесіне өткізілетін Мокролуски potok арқылы (ең көп) шағын көпірден алынған, бірақ оның Сава өзеніне арналанған аузы әлі күнге дейін Газела көпірінің астында көрінеді. Ағаш көпір Мокролуски тоғанының себепкер болған маусымдық су тасқыны кезінде үнемі жойылып кететін. Топчидер жолының жалғасы болған көше, кейіннен Милоша Великог деп аталды, 1930 жылға дейін Вайферт бульвары деп аталды, содан кейін Воевода Путник бульвары деп аталды. Екі көшедің жалғасатын жері, қазіргі кездегі алмасу орны Белградты қорғаушылар алаңы деп аталды. 2010 жылдары сыра зауыты кешені қирап, ішінара пайдаланылмай қалды, бұл зауыттың қуатын азайтты. Лагумдар ұзақ уақыттан бері тексерілмеген, ал жер бедері массаның жоғалуына бейім. 2009 жылы топырақтың қозғалмауын болдырмау үшін ішінара тірек қабырғасы салынды, ал кешеннің салынған бөлігі өсімдіктермен қапталды. Ауыспалы жолдың шығыс жағында, сыра зауытының арғы жағында Белград қалалық жедел жәрдемінің ғимараты орналасқан. Ғимарат пен гараждар алмасудан бұрын 1960 жылы салынған. 2019 жылдың қаңтар айында жедел жәрдем ғимараты жаңартылып, қосымша қабат кеңістігімен кеңейтілетіндігі туралы хабарланды.
The immediate surrounding neighborhood is almost entirely non residential. The northern side is occupied by the buildings of the Ministry of the Interior (destroyed in the 1999 NATO bombing of Serbia) and the Clinical Centre, which is the largest clinical complex in Belgrade. The southern side comprises the 'BIP' brewery, the Belgrade Centre railway station in Prokop, a series of half ruined storages and former factories and the facilities of the Belgrade Fair. In south it borders the neighborhood of Senjak. To the west it continues into the Belgrade Niš highway and to the east to the Novi Beograd and further to Belgrade Zagreb highway (over the Gazela bridge). In the mid 19th century, northern part of modern Senjak was a meadow, with only the Topčider road passing through. It was used as the training ground for the army and as the pasture for the sheep. The northern slope, above the left bank of the Mokroluški Creek was known as Zamastir. Czech émigré Heinrich Smutek, who owned a kafana, arranged a large estate (with a bricklayer), and a garden in the area. Zamastir then became known as Smutekovac, after the kafana's name. It became an excursion site for the Belgraders, which originally came by fiacres and later by the tram "Topčiderac", which connected the downtown with Topčider. In the 1870s the area was parceled and Đorđe Vajfert purchased the land from the lawyer Pera Marković. As he was a German subject, he couldn't own properties in Serbia. Instead he paid the entire sum to Marković who issued him a receipt. Vajfert then started to build the brewery, predecessor of the modern BIP brewery at the same location. As soon as he was granted Serbian citizenship, Vajfert received a deed on the land. Designed by the foreign architects, the "Đorđe Vajfert's First Serbian Steam Brewery" was finished in 1873, while the entire brewery complex was finished in 1880. In 1892–1893, within the complex, Vajfert built a mansion which became known as Vajfert's Villa. The one storey edifice was designed by engineer Jovan K. Ristić, in the Romanticist style. It became known for its interior, richly decorated woodworks, including the central wooden staircase. Close to the villa is the vast network of lagums, or underground corridors. The so called Vajfert's storage cellars, the long and wide subterranean rooms were divided in 14 sections where beer was stocked in barrels and tanks. The Mostar area was also referred to as Vajfertovac at the time. was itself named after the small bridge (most) across the Mokroluški potok, which is today conducted into the underground sewage system, but its channeled mouth into the Sava river is still visible under the Gazela bridge. The wooden bridge was regularly destroyed during the seasonal floods caused by the Mokroluški potok. The street which was the extension of the Topčider road, later renamed Miloša Velikog, was named Vajfert boulevard until 1930 when was renamed to the Vojvoda Putnik boulevard. The connecting point of two streets, where the interchange is today, was known as the Square of the Defenders of Belgrade. By the 2010s, the brewery complex dilapidated and partially went out of use, reducing the factory's capacity. The lagums haven't been inspected for a long time while the terrain is prone to the mass wasting. In 2009 the partial supporting wall was built to prevent the soil from moving while the unbuilt part of the complex became covered in overgrowth. On the eastern side of the interchange, across the brewery, the facilities of the Belgrade City Ambulance are located. The building and the garages predate the interchange, as they were built in 1960. In January 2019 it was announced that the ambulance building will be renovated and enlarged with additional of floor space.
Ескі диірмен
1901 жылы Сербияда "Тамақ өңдеуге арналған бірінші акционерлік қоғам нан өндіру қауымдастығы" құрылды. 1902 жылы олар бумен жұмыс істейтін диірменді салған, ол қазір алмасудың оңтүстігінде орналасқан. Ол кездегі ең соңғы газ жабдықтарына ие болудан басқа, динамо машинасы да бар еді және 1912 жылы Сербиядағы толығымен электрмен жұмыс істейтін алғашқы динамо болды. Соғыс аралығы кезінде ол Югославиядағы ең маңызды және ең ірі диірмендердің біріне айналды. Ол Врачар кооперативінің басқаруымен, көпшілік меншік құқығы Богдан Велйковичке тиесілі. 1945 жылы мемлекет Велйковичтер отбасының жері, диірмен және тағы 17 нысанды тәркіледі. Уақыт өте келе, диірмен жабылып, Стари млин ("Ескі диірмен") деп аталды. Ол 1987 жылы мәдени ескерткіш деп жарияланды, бірақ күтімсіз қалды және қатты нашарлады, әсіресе 1994 жылдан кейін күмәнді шығу тегі бар өрттен кейін бұзылып, негізінен құрылыс пен сыртқы қасбеттің қаңқасы ғана қалды. 1995 жылы Савский Венац муниципалитеті коммерциялық орындар үшін алмасу үшін жер учаскесін Колин компаниясына берді. Колин "Ескі диірмен кешені" жобасын әзірледі, оны қалалық жиналыс 2007 жылы қабылдады. Содан кейін Колинг жобаны Австрияның Soravia компаниясына сатып жіберді. Soravia 2009 жылы қажетті рұқсаттарды алды және құрылыс 2011 жылы басталды. Содан кейін жұмыстар 2013 жылға дейін аяқталатыны хабарланды, бірақ құрылыс созылып кетті, оны Soravia қаржылық проблемалармен негіздеді (инвестиция 55 миллион евро болды). Алайда, Соравия қонақ үйдің ішкі орналасуын өзгертуге тырысып жатқаны хабарланды, өйткені ол сыртқы шеңберді өзгертуге рұқсат етілмеген, бұл қонақ үйге жұлдыздылық алу үшін. Жобаға фабриканы қонақ үйге бейімдеу, оның айналасында үш ғимарат салу кірді: 11 қабатты бизнес мұнарасы, оның жалпы еден ауданы фабрика мен BIGZ ғимаратының арасында және фабриканың артындағы екі қонақ үй мұнарасы. Объект мемлекеттік қорғауға алынғандықтан, құрылыс алаңында Мәдениет ескерткіштерін қорғау институтының сарапшылары болды. Теміржолдың қалдықтары негізінен кірпішпен қайта құрылды, содан кейін қасбеттің бастапқы көрінісін сақтау керек болғандықтан қайта пайдаланылды. Сонымен қатар биік өнеркәсіптік шатыр да сақталған. 2014 жылдың 10 желтоқсанында Radisson Blu Old Mill қонақ үйі ресми түрде ашылды. 4 жұлдызды қонақ үйде 236 бөлме мен пәтер, 4 конференц-зал және жер асты гаражында 150 көлік қою орны бар. Veljković отбасы әлі де мүлікті талап етіп, жалғасып жатқан қалпына келтіру процесі арқылы меншік құқығын қалпына келтіруге тырысуда. Олар сонымен қатар, зауыт қонақ үй ретінде аяқталған барлық процесс (Савский Венац Колинг Соравия муниципалитеті) заңсыз және сыбайлас жемқорлықпен байланысты, өйткені жер сол кездегі нақты құнынан әлдеқайда төмен сатылды, әсіресе жер өте тартымды жерде орналасқандықтан.
In 1901 the "First joint stock company bread producing association for food processing" was formed as the first such organization in Serbia. In 1902 they built the steam operated mill, today located just south of the interchange. Apart from having the latest gas equipment at the time, it also possessed the dynamo machine and was the first mill in Serbia completely powered by the electricity in 1912. During Interbellum, it developed into one of the most important and largest mills in Yugoslavia. It was operated by the Vračar Cooperative, in the majority ownership of Bogdan Veljković. In 1945 the state confiscated properties of the Veljković family, including land, mill and 17 other objects. In time, the mill was closed and became known as the Stari mlin ("Old Mill"). It was declared a cultural monument in 1987, but was left unattended and deteriorated a lot, especially after 1994 when it was additionally ruined by fire of dubious origin, basically with only the frame of the construction and outer façade remaining. In 1995 Savski Venac municipality gave the lot to the Koling company, in exchange for of commercial venues. Koling developed a project "Old Mill Complex" which city assembly accepted in 2007. Koling then sold the project to the Austrian company Soravia. Soravia obtained necessary permits in 2009 and the construction commenced in 2011. It was then announced that works will be finished by 2013, but the construction dragged on, which Soravia justified with the financial problems (the investment was 55 million euros). However, it was reported that Soravia is probably trying to change the interior layout, as it wasn't allowed to change the outer frame, in an effort to achieve a star more for the hotel. The project included the adaptation of the mill into the hotel, with , and construction of three buildings around it: an 11 storey business tower with the total floor area of between the mill and the BIGZ building, and the two hotel towers behind the mill. As the object is under the state protection, experts from the Institute for the protection of the cultural monuments were present at the construction site. The remnants of the mill were basically deconstructed, brick by brick, which were then reused as the original look of the façade had to be preserved. The tall industrial chimney is also kept. On 10 December 2014 the Radisson Blu Old Mill hotel was officially open. The hotel has 4 stars, 236 rooms and apartments, 4 conference rooms and 150 parking spots in an underground garage. The Veljković family is still claiming the property and trying to restore the ownership through the ongoing process of restoration. They also claim that the entire process by which the mill ended as the hotel (municipality Savski Venac Koling Soravia) is irregular and corruptive as the location was sold for much less than its real value was at the time, especially since the lot is on a very attractive location.
Парк
Газела паркі (көпірден кейін) немесе Три Ключа ("Үш кілт") алмасудың солтүстік-шығыс жалғасында орналасқан. Бұл каскад тәрізді, Мостармен және Сараевская, Кнеза Милоша және Дринская көшелерімен шектеледі. Ол қақпақ Бастапқыда, "Три золотая ключа" ("үш алтын кілт") кафанасы 19-ғасырда Топчидер жолының бойында орналасқан. Көп ұзамай бүкіл көршілес аудан Tri Ključa ("үш кілт") деп аталды. Кейін кафананың атауы "Kod pocepanih gaća" ("Чез жыртылған nickers") деп өзгертілді. Патшайым Драг арбасымен өтіп бара жатқанда, сол ұятсыз есімді байқап, оны өзгертсін деп сұрады. Содан кейін бұл орын "Три Ключа" деп аталды. Skyline Belgrade жобасының бөлігі болып табылатын қайта құру 2018 жылдың сәуір айында жоспарланған. Парк мемориалдық суару бұрқағын сақтайды және жаңа жаяу жүргіншілер мен велосипед жолдары салынады, сонымен қатар Топчидерское Брдо бағытындағы жаяу жүргіншілер көпірі.
Park Gazela (after the bridge) or Tri Ključa ("Three keys") is located in the northeast extension of the interchange. It is cascade shaped, bounded by Mostar and the streets of Sarajevska, Kneza Miloša and Drinska. It covers Originally, the kafana "Tri zlatna ključa" ("three golden keys") was located here, along the Topčider Road, in the 19th century. Soon, the entire neighborhood became known as Tri Ključa ("three keys") The name of the kafana was then changed to "Kod pocepanih gaća" ("Chez torn nickers"). When Queen Draga was passing by in her carriage, she noted the shameless name and asked for its change. The venue was then renamed to "Tri Ključa". A reconstruction, part of the Skyline Belgrade project, is scheduled for April 2018. The park will keep the memorial drinking fountain and the new pedestrian and bicycle paths will be built, so as a footbridge in the direction of Topčidersko Brdo.