Кіріспе

Туннельдер мен басқа да жер асты қуыстарын соғыс кезінде пайдалану Туннельдік соғыс - бұл соғыс кезінде туннельдер мен басқа да жер асты қуыстарын пайдалану. Бұл көбінесе шабуыл жасау немесе қорғаныс жасау үшін жер асты нысандарын салуды, сондай-ақ әскери мақсаттар үшін қолданыстағы табиғи үңгірлер мен жасанды жер асты нысандарын пайдалануды қамтиды. Туннельдер қорғануларды бұзып, күтпеген шабуыл жасау үшін жау аумағына кіру үшін пайдаланылуы мүмкін, ал ол қорғануды күшейту арқылы тұзақ, қарсы шабуыл жасау мүмкіндігін және әскерлерді майданның бір бөлігінен екіншісіне көрусіз және қорғалғанға дейін ауыстыру мүмкіндігін береді. Сонымен қатар, олар жаудың шабуылынан бас сауғалайтын баспана ретінде қызмет етеді. Ежелгі дәуірден бастап саперлер қамалға, қамалға немесе басқа да мықты қорғалған әскери орындарға қарсы кен қазуды қолданған. Қорғаушылар минаға қарсы миналарды қазып, шахташыларға шабуыл жасайды немесе қорғанысқа қауіп төндіретін минаны жояды. Қалалық аудандарда туннельдер кең тарағандықтан, туннельдердегі соғыс, әдетте, шағын болса да, қаладағы соғыс ерекшелігі болып табылады. Бұған мысал ретінде 2015 жылдың наурыз айында Сирияның Алеппо қаласындағы азаматтық соғыста көтерілісшілер Сирияның Әуе күштері барлау басқармасының бас кеңсесіне көп мөлшерде жарылғыш заттарды орналастырған. Туннельдер тар және атыс өрістерін шектейді; сондықтан, туннельдегі әскерлер әдетте бір уақытта атысқа немесе көріске ұшыраған бірнеше аймақты ғана алады. Олар кең лабиринттің бөлігі болуы мүмкін және culs de sac және жарықтандыруды азайтады, әдетте түнгі ұрыс ортасын жабық етеді.

Римдік

Геральдикалық соғыс үшін туннельдер мен траншеяларды пайдалану туралы ең көне белгілі дереккөздер римдіктерден. Батавидің көтерілісінен кейін көтерілісші тайпалар тез арада қорғаныс тәжірибесін өзгерте бастады, тек жергілікті бекіністерден кең жердің артықшылығын пайдалана бастады. Қауіпсіз шабуылдар үшін жасырын траншеялар қазылып, олар қауіпсіз резерв үшін туннельдер арқылы байланысқан. Жауынгерлік іс-қимыл кезінде жаудың соңынан қуып келуіне кедергі жасау үшін көбінесе кедергілер қолданылды. Римдік легиондар елге кіргенде көп ұзамай осы соғыстан қорқа бастады, өйткені маршыраған бағаналарға аңдып қалу көп зардап шекті. Сондықтан олар қорғаны бар аймақтарға өте мұқият жақындап, оларды бағалауға, әскерлерді жинауға және ұйымдастыруға уақыт берді. Римдіктер қорғанысқа түскен кезде, жер асты су құбыры Римді қорғауға, сондай-ақ қашып бара жатқан басшыларды эвакуациялауға пайдаланылды. Рим империясына қарсы партизандық соғыс ретінде туннельдерді пайдалану да Яһудеядағы еврей көтерілісшілерінің Бар-Кохба көтерілісі кезінде (б.з.б. Уақыт өте келе римдіктер бұл туннельдерді ашу үшін күш салу керектігін түсінді. Кіреберіс табылған кезде от жағылып, көтерілісшілерді түтінмен немесе өліммен өшіреді. Шахталық және қарсы шахталық операциялардың жақсы сақталған дәлелдері 256/7 жылы Рим-парсы соғыстары кезінде сәсанилерге түскен Дура Европос бекінісінде ашылған.

Қытай

Тау-кен қазу - ежелгі Қытайда кем дегенде соғысушы мемлекеттер (481 - 221 жж.) кезеңінен бастап қолданылған қоршау әдісі. Жаулар қалаға кіру үшін немесе кен қазу үшін қабырға астынан түтік қазуға тырысқанда, қорғанысшылар кіргендерді өшіру үшін түтікке үлкен балғаларды салып, түтін құюды қолданды.

Классикалықтан кейінгі

Орта ғасырлардағы соғыстарда "шахта" - қамалдар мен басқа да бекіністерді құлату үшін қазылған туннель. Шабуылшылар бұл әдісті қамал қалың тасқа салынбағанда қолданған, оны бұрынғы ағаш форттар сияқты өртеп жіберуге болмайтын таспен салынған қамалдарға қарсылық ретінде дамытқан. Сыртқы қорғаныстың астында қорғанысқа кіру немесе қабырғаларды құлау үшін туннель қазылатын. Бұл туннельдер, әдетте, қазу барысында уақытша ағаш тіректермен бекітіледі. Қазба жұмыстары аяқталғаннан кейін шабуылшылар қабырғаны немесе мұнараны құлатады, ол қазбаны жанғыш материалмен толтырады, ол жағылған кезде тіректерді өртеп, жоғарыдағы құрылысты қолдамайды және құлау қаупі бар. Тау-кен қазуға байланысты тактика - қабырғаны кеміту, инженерлер қабырғаның түбін ломбардтар мен пикалармен қазады. Пьер Лес-де-Серне Альбигендер соғысы кезінде Каркассон шайқасында қалай болғанын былай деп баяндады: "Біздің инженерлеріміз тас тас қазбалардан жасалған бомбалаудан қабырғаның жоғарғы бөлігі әлсіреп қалған соң, төрт дөңгелекті арбаны, бұқаның терісімен қапталған, қабырғаға жақындатып, одан қабырғаны сумен тазарту жұмыстарын бастады". Каркассонды қоршауда болғандай, қорғаушылар қабырғаның астына қазуға тырысқан шабуылшыларға қолда бар нәрселерін тастап, соққыдан сақтануға тырысты. Жетістікпен соққы беру әдетте шайқасты аяқтады, өйткені қорғаушылар өздерінің позициясын қорғауға қабілетті емес және беріле алады, немесе шабуылшылар бекініске кіріп, қорғаушыларды жақындастыра алады. Бірнеше әдіспен зақымдауларға қарсылық көрсетілді немесе қарсылық көрсетілді. Көбінесе қамалдың орналасуы кен қазуды қиындатады. Қалдық қабырғалары қатты тасқа немесе құмды немесе сулы жерге салынған, бұл кен қазуды қиындатады. Пемброк қасабасында жасалғандай, қабырғалардың алдында өте терең арық немесе ор салуға болады, немесе тіпті Кенилворт қасабасында жасалғандай, жасанды көлдер. Бұл шахта қазуды қиындатады, ал егер ол бұзылса да, арық немесе қазба бұзылған жерді пайдалануды қиындатады. Қорғаушылар қарсы миналар да қазып алатын. Осыдан кейін олар шабуылшылардың туннельдерін қазып, оларға шабуыл жасап, шахташыларды өлтіру немесе шабуылдаушылардың туннельдерін құлату үшін шұңқырдың тіректеріне от жағу үшін кіре алады. Яғни, олар шабуылшылардың туннельдерін қазып, шабуылшылардың туннельдерін құлату үшін камуфлет жасауы мүмкін. Ақырында, егер қабырғалар бұзылса, олар бұзылған жерге кедергілер қоя алады, мысалы, үмітсіз үмітті тоқтату үшін фриздік шұңқыр немесе тосқауыл салу. Англсидегі Бомарис қамалы сияқты үлкен концентрикалық сақиналы қамалдар ішкі қабырғалар дайын болғандай етіп жасалды: егер шабуылшы сыртқы қабырғаларды бұзып жіберсе, ол төменгі сыртқы қабырғалар мен жоғары ішкі қабырғалар арасындағы өлім өрісіне кіреді.

Батырманың шығуы

Италияда 15-ші ғасырда оқ-дәрідің пайда болуымен туннельдік соғыс өнерінде үлкен өзгеріс болды, өйткені оны қолдану қабырғаны бұзуға қажетті күшті азайтып, сонымен бірге өлімді арттырды. Іван Грозный Қазанды оның қабырғаларын бұзып, оқ-дәріге толы жарылыстар арқылы басып алды. Көптеген қамалдар қарсы мина галереяларын, "тыңдау туннельдерін" салған, олар жау миналарын тыңдау үшін пайдаланылған. Олар 50 метр қашықтықта орналасқан болса, онда олар туннельдің пайда болуын анықтай алады. Кремльде осындай туннельдер болған. 16 ғасырдан бастап жаудың позицияларына шабуыл жасау кезінде саптар қолданыла бастады. Италиялық шыққан австриялық генерал Раймондо Монтекукколи (16091680) өзінің әскери істер жөніндегі классикалық еңбегінде жау саптарын жою және қарсы тұру әдістерін сипаттады. "Қалдықтарға шабуыл жасау" туралы еңбегінде француздық бекініс мектебінің негізін қалаушы Вобан (1633-1707) мина шабуылдау теориясын және әр түрлі сопыларды және жарылыстар үшін қажетті оқ-дәрі мөлшерін есептеуді ұсынды.

Қырым соғысы

1840 жылы Эдуард Тотлебен мен Шилдер Шулднер жер асты шабуылдарын ұйымдастыру және жүргізу мәселесімен айналысты. Олар зарядтарды бұзатын электр тогын қолдана бастады. Күрделі конструкциялы арнайы бұрғылау құралдары жасалды. Севастополь қоршауында (1854 - 1855) жер асты соғыстары өте үлкен болды. Бастапқыда одақтастар ешқандай сақтық шараларын қолданбай, шұңқыр қазған. Бірқатар жарылыстардан кейін қарсы миналық іс-қимылдың салдарынан одақтастар туннельдердің тереңдігін арттырды, бірақ таслы жермен кездесе бастады және жер асты соғысы жоғары деңгейге оралуға мәжбүр болды. Қамауда тұрған кезде орыс саперлері саперлер мен қарсы миналар қазып алды. Сол кезеңде одақтастар жер асты соғысында 12 тонна оқ-дәрі жұмсаған, ал одақтастар 64 тонна жұмсаған. Бұл сандар ресейліктердің туннельдер желісін кеңейтуге тырысқанын және оқ-дәрілерді аз ғана пайдалана отырып, мақсатты шабуылдар жасағанын көрсетеді. Союзшылар ескірген оқшаулауларды қолданғандықтан, көптеген зарядтар жарылмай қалды. Туннельдердегі жағдай өте ауыр болды: балауыз шамдар жиі өшіріліп, саперлер ауаның тозуынан есінен таныды, жер асты сулары туннельдерді және қарсы шахталарды су басқан. Орыс әскерлері қоршауды басып, одақтастардың қорғанысы астынан туннель қазған. Ресейдің жер асты соғысындағы табысын одақтастар мойындады. "Таймс" газетінде мұндай соғыс жүргізудің лауралары ресейліктерге тиесілі екені жазылған.

Америка Азаматтық соғысы

1864 жылы Петербургті қоршау кезінде Потомактың одақтық армиясы, майор-генерал Амброуз Э. Бернсайдтың IX корпусы секторында оқ-дәріден жасалған мина шамамен 20 фут (6 м) қашықтықта іске қосылды. Жарылыс Вирджиния штатының Питерсбург қаласындағы Конфедерацияның қорғанысына жарылыс жасап, ұзындығы - 52 метр, ені - 9 метр, тереңдігі - 30 метр болатын кратер пайда болды. Осылайша бұл шайқас Кратер шайқасы деп аталды. Осы оң бастамадан бастап, соғыс жауынгерлері үшін жағдай тез нашарлай бастады. Бір-бірден топтар кратерге кіріп, оның айналасына қарай жүгірді. Сол жерде сарбаздар шатасып, бір-бірінен айрылды. Конфедерация әскерлері тез қалпына келіп, Бриг. Генерал Уильям Махоун. Бұзылу жабылып, одақтық күштер ауыр зардап шекті. Бұл келісімнің қорқынышы Чарльз Фрейзердің романында және Антони Мингелланың "Салқын тау" фильмінде суреттелген. 1863 жылы Виксбургті қоршау кезінде генерал Улисс С. Грант бастаған одақ әскерлері Конфедерация траншеялары астынан туннель жасап, 1863 жылы 25 маусымда 3-ші Луизиана Реданның астында минаны жарытты. Генерал Джон А. Логан бастаған кейінгі шабуыл кратер пайда болған жерде Конфедерацияның окоптарында табан тірегі болды, бірақ шабуылшылар ақырында кері шегінуге мәжбүр болды.

Қазіргі заманғы соғыс

XIX ғасырдың аяғында түтiнсiз ұнтақ, кордит және динамит қолданылған кездегi отын қуатының артуы кез келген шабуылға төтеп бере алатын жер үстi бекiнiстерiн салуды өте қымбатқа салды. Нәтижесінде қорғану құрылыстары топырақпен қапталып, ақырында жер астына салынған. Артиллерия мен пулеметтерден оқ ату үшін, орамдарда тесіктер болды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыста әскери техника ретінде кен қазу ерекше өркендеген. Сол кезде әскери инженерлер жау қазбаларының астына көп мөлшерде жарылғыш заттарды салып, шұңқырлар қазу арқылы шұңқыр соғысының тұрақсыз күйін бұзуға тырысты. Қоршау соғысында сияқты, туннельдік соғыс да соғыстың статикалық сипатына байланысты мүмкін болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Батыс және Италия майданында әскерилер арнаулы шахташыларды туннель қазуға жалдаған. Италия майданында Доломит тауларының биік шыңдары қатал тау соғыстары мен кен өндіру операцияларының аймағы болды. Жаудың отынан және альпілік ортадан жауынгерлерін қорғау үшін австро-венгерлік және итальяндық әскери инженерлер біраз қорғаныш пен жақсы логистикалық қолдау көрсететін ұрыс туннельдерін салды. Жер асты баспаналарын салу мен жауынгерлерін қамтамасыз ету жолдарын жабумен қатар, екі жақ та жаудың позициялары астында жарылғыш заттарды орналастыру және ешкімнің жері астында туннель қазу арқылы траншеялық соғыстың тұрақсыздығын бұзуға тырысты. Олардың Col di Lana, Lagazuoi және Marmolada сияқты биік тау шыңдарында жасаған күш-жігерлері Луис Тренкердің 1931 жылғы "От таулары" фильмінде көркем суреттеледі. Батыс майданда туннельдер арқылы соғысудың басты мақсаты - жаудың қорғаныс позицияларына жарылғыш заттарды көп мөлшерде орналастыру болды. Ол жарылғанда, жарылыс ордың сол бөлігін жояды. Содан кейін жаяу әскер жаудың алдыңғы шегіне қарай қарайтын, жер асты минасының жарылысынан кейін пайда болған шатастықты пайдаланғысы келетін. Бұл жердегі жер қойнауын қазып, кен орнын орнату үшін бір жылға дейін уақыт кетеді. Өздерінің туннельдерін қазумен қатар, әскери инженерлер жаудың туннельдерін қазушыларды тыңдауға мәжбүр болды. Кейде кеншілер қарсыластың туннелін қазып, жер асты шайқасы болған. Жаудың түбі табылса, ол әдетте оның ішіне жарылғыш заряд қойылып, жойылады. 1916 жылдың маусым айында Батыс майданда жер асты соғысының шыңында британдық туннельдер 101 мина немесе камуфлет атып жіберсе, неміс туннельдер 126 мина немесе камуфлет атып жіберді. Бұл бір айда барлығы 227 мина жарылысына тең, яғни әр үш сағат сайын бір жарылыс. 1916 жылғы Сомм шайқасы (Соммдағы миналарды қараңыз) және 1917 жылғы Вими қырқасы шайқасы сияқты ірі шайқастар да мина жарылыстарымен қамтамасыз етілді. Белгілі мысалдар - Италия майданында австро-венгерлік және итальяндық кеншілер салған шахталар, онда ең үлкен жеке шахтада жарылыс гелатинінің заряды бар, ал Батыс майданда Корольдік инженерлердің туннельдік компанияларының қызметі. Сомм шабуылдарының басында британдықтар неміс позицияларының астында әртүрлі мөлшердегі 19 минаны, оның ішінде жарылғыш заттарды қамтитын екі минаны бір мезгілде жарылды. 1917 жылдың қаңтар айында генерал Плюмер Мессенде неміс желілеріне 20-дан астам мина орналастыруға бұйрық берді. Келесі бес айда 450 тоннадан астам туннель қазылып, 600 тонна жарылғыш заттарды орнына орналастырды. Бір мезгілде жарылыс 7 маусымда сағат 3.10-да болды. Жарылыс кезінде шамамен 10 000 сарбаз қаза тапты, оның қатты дауысы Лондоннан да естілді. Бір мезгілде болған жарылыстар 19 үлкен кратерді пайда етті және бұл ядролық емес жарылыстар арасында ең үлкен болып саналады. 1917 жылы екі мина өртенбей қалды, өйткені олар шайқастан бұрын тасталып кеткен, ал төртеу шабуылдан тыс жерде болды. 1955 жылдың 17 шілдесінде найзағайдың соққысы осы төрт минаның бірін іске қосты. Адамдар зардап шекпеді, бірақ бір сиыр қаза тапты. Пайдаланылмайтын миналардың тағы бірі ферма үйінің астында табылған деп есептеледі, бірақ оны алып тастауға тырысу болған жоқ. Бірінші дүниежүзілік соғыста британдықтар соңғы рет 1917 жылы 10 тамызда Живаншидің жанында мина атып тастады, содан кейін Корольдік инженерлердің туннельдеу компаниялары әскерлерді орналастыру үшін терең дугаттарды салуға көңіл бөлді. Мессиндегі ең үлкен жеке кен орындары St Eloi-де болды, ол аммоналмен, Maedelstede Farm-те, ол аммоналмен және неміс сызықтарынан төменгі Spanbroekmolen-де, ол аммоналмен зарядталды. Спанбрукмолен кеніші кейіннен қашықтан қашыққа дейін 430 фут (131 м) өлшейтін кратерді құрды. Қазір Бейбітшілік тоғаны деп аталатын бұл көл 12,19 метр тереңдікте орналасқан. + Батыс майдандағы жер асты соғысының ең маңызды аймақтары Өлке Өлке Орналасу белгілері Бельгия Батыс Фландрия Ипрес: британдық және неміс туннельдеу бөлімшелері арасындағы ұдайы ұрыс-керіс аймағы 19151917; қараңыз: I Дүниежүзілік соғыстағы Ипрес: британдық және неміс туннельдеу ...

Чако соғысы

1933 жылы 10 мамырда Парагвай әскерлері Боливия әскерлерінің артқы жағына шабуыл жасау үшін туннельді пайдаланды. Олар жеңіске жетті.

Қытай-жапон соғысы

Тоннельдік соғыс немесе туннельдік соғыс (地道战) термині алғаш рет екінші қытай-жапон соғысында қытайлықтар қолданған партизандық тактика үшін қолданылды. Бұл жүйелер тез және оңай салынған, сондықтан аз күшпен күшті жаулармен күресуге мүмкіндік берді. "Ранцхуан туннелі" деп аталатын бір арналы желіге Хебейде жапондық қарсы көтеріліс операцияларына қарсы тұру барысында пайда болды. Әсіресе, Қытайдың коммунистік күштері немесе жергілікті шаруалар қарсылық көрсеткен кезде, жапондықтарға қарсы (содан кейін Қытай Азамат соғысы кезінде Гоминьданға қарсы) туннельдік соғыс тактикасын қолданды. Соғыс алаңында кенеттен шабуыл жасау үшін, жер астынан туннельдер қазылып, онда көптеген жасырын сауыттар салынды. Кіреберіс әдетте үйдің ішіндегі сабан кілемнің астында немесе құдықтың астында жасырылатын. Бұл икемді маневрлер мен шығу жолдарын қамтамасыз етті. Тоннельдердегі соғыстың басты кемшілігі - жапондықтар түтікшелердің ішіндегі жауынгерлерді өшіру үшін, әдетте, ойықтарды толтырады немесе су құяды. Бұл үлкен проблема болып шықты, бірақ кейіннен суды және улы газдарды тұтынатын сүзгілер орнату арқылы шешілді. Тіпті әйелдер мен балалар да өз еріктерімен соғыс жүргізген. Туннельдердегі соғыс туралы фильмде айтылған оқиғалар негізге алынып, ол Қытайда туннельдердегі соғыс туралы жақсы танымал болды. Көп ұзамай осы жағдайға байланысты тағы да көптеген фильмдер түсірілді. Соғыстан кейін Ранчжуан туннелі патриотизмді және ұлттық қорғаныс білімін насихаттауға бағытталған мұраны сақтаудың негізгі бірлігіне айналды. Жыл сайын ондаған мың адам оған келіп-кетеді. Ауыл тұрғындарының көпшілігі туристік қызмет саласында жұмыс істеді, бұл жыл сайын 700 000 АҚШ доллары болатын.

Тынық мұхит соғысы

Алғашқы болып туннельдік соғыс жасайтын жапондықтар болды. Батыс Тынық мұхитындағы шайқастарда олар үңгірлердегі соғысты қолдана отырып, қорғаныс күшті нүктелерін орнату арқылы өз мүмкіндіктерін барынша арттыратын. АҚШ-тың теңіз жаяу әскерлерінің жаңа тактикамен алғашқы кездесуі Пелелиу аралында болды. Жапондық жауынгерлер жағалауды қорғаудың ескі тәсілін қолданған Таравадағыдан екі есе көп зардап шекті. Алайда, қорғаныстың осы түрінің шыңы Иво Джимадан көрінеді, онда жапондықтар Сурибачи тауының бүкіл бөлігін қорғаныс орындарына немесе тез қарсы шабуылға шығатын шығу жолдарына апаратын көптеген туннельдермен жасады. Жапондықтардың туннельдік соғысы АҚШ-тың теңіз жауынгерлерін "ағызушы және бұранда" тактикасын қабылдауға мәжбүр етті, бұл жапондық қорғаушыларды бір мезгілде бір үңгірден жүйелі түрде тазарту үшін. Австралияда Австралияның Корольдік әскери-теңіз флоты Сиднейде әуе шабуылынан қорғаныш үшін, сондай-ақ туннельдер ішінде қару-жарақ пен оқ-дәрілерді тасымалдау үшін әскери базада жұмыс істейтін 2500 адамнан астам адамды баспана ету үшін бірнеше туннель қазып алды.

Корей соғысы

Корея түбегінде жер асты соғысы кең көлемде жүріп жатты. Екінші дүниежүзілік соғыстағы тәжірибеден АҚШ авиацияға сүйенді. Солтүстік Корея әскерлері әуе шабуылынан ауыр зардап шекті, олар жер асты баспаналарын салуға мәжбүр болды. Бастапқыда жер асты бекіністерін жеке бөлімшелер өз бетімен салған, ал олардың орналасуы әуре-сарсар болды. Кейіннен жер асты бекіністері бір үлкен жүйеге біріктірілді. Алдыңғы ұзындығы, ал туннельдер ұзындығы; әр километрге қарсы, 2 километр туннель болды. Жалпы, тастар өндірілді. Солтүстік Корея жер асты соғысының теориясын жасады. Адамдар, қоймалар және кіші калибрлі қарулар толығымен жер астына орналастырылды, бұл оларды әуе шабуылдары мен артиллерияға осал етті. Жер бетінде көптеген жалған нысаналар (бункерлер, траншеялар және туннельдер жүйесіне кіретін қақпалар) шынайы нысаналарды анықтауды қиындатты, бұл АҚШ күштерін оқ-дәрілерді ысырап етуге мәжбүр етті. Жер бетінде кең казармалар салынған, олар бүкіл бөлімшелерді қысқа уақытқа тез арада жер бетіне шығарып, тез арада жер астындағы баспанаға қайтаруға мүмкіндік берді. Түнгі Корея тіпті жер астындағы артиллерия баспаналарын да құрды. Бомбалау кезінде артиллерия таулардың ішінде орналасқан бункерлерге оралды. Бір сәт тынығып қалғанда, қарулар қайтадан атыс орнына шығарылып, бірнеше оқ атылып, қайтадан бункерге оралады. Жер асты соғысының басқа үлгілерінен айырмашылығы, Солтүстік Корея әскерлері тек туннельдерде қалмады. Солтүстік Корея әскерлері бомбалау мен оқ атудан қорғаныш тауып, АҚШ штыкпен шабуылдауын күтіп тұрды. АҚШ әскерлері туннельдер аймағына жеткенде, Солтүстік Кореяның таңдалған бөлімшелері қолға-қол соғысып, сан жағынан басымдықтарын пайдаланып, пайдаға шығады. Бүгінгі күні Солтүстік Кореяның стратегиясы АҚШ-тың шабуыл жасауы жағдайында әскери мақсатта жер асты нысандарын мүмкіндігінше көп салу болып табылады. Жер асты құрылыстарының тереңдігіне жету, тіпті тактикалық ядролық қаруды қолдану арқылы оларды жоюды қиындатады. Корея соғысында туннельдік соғыс тактикасын Қытай әскерлері қолданды. "Қытайдың туннельдік соғысқа жүгінуі және американдық сарбаздардың үлкен шығындары Біріккен Ұлттар Ұйымының командашылығының туннельге кіруін бекітуіне әкелді. Соғыстағы тұтқындарды тергеу барысында Қытай офицерлері өздерінің бірнеше сарбазын өлтірген, себебі олар өздерін құтқару үшін жер қазып, Біріккен Ұлттар Ұйымына берілмек болған". Генерал Цин Цзивэйдің қолбасшылығындағы Қытайдың ерікті әскері қорғаныс желілерінің күрделі сериясын құрды, олар туннельдер, траншеялар, кедергілер мен мина өрістерінен құралған. Бұл туннельдер желісі 1952 жылдың қазан мен қараша айларында Үшбұрыш төбесіндегі шайқаста қолданылған, онда АҚШ-тың Сегіздік армиясы әуе және артиллерия басымдылығына қарамастан, қытайлықтар төбені ұстап, американдықтарға ауыр зардаптарды жіберді.

Вьетнам соғысы

Оңтүстік Вьетнамда толық көлемді партизандық соғыс жүргізу үшін партизандарды ұзақ уақытқа қамтамасыз етуге қабілетті маскировкаланған базалар пайдаланылды. Оңтүстік Вьетнамның барлық жерінде табысты жұмыс істейтін жасырын жер асты базалары болды. Ауыл тұрғындары күн сайын туннель қазуға мәжбүр болған. Ең үлкен жер асты базасы Ку-Чи туннельдері болды, олардың жалпы ұзындығы - 5 км. АҚШ соғысшыларына қарсы тунельдердегі әскерилер, туннельді тышқандар деп аталатын. Хо Ши Мин жолының бір бөлігі карсттан жасалған үңгірлерде орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Вьетнам қайтадан француз колониясына айналғанда, коммунистік Вьет-Мин Сайгонға жақын жерде туннель қазған. Француз армиясы кеткеннен кейін (олар Диен-Бьен-Фу шайқасында жеңілді) Түстік Вьетнаммен ықтимал соғыс басталғанға дейін туннельдер сақталды. Солтүстік Вьетнамның басшысы Хо Ши Мин американдықтар Солтүстік пен Оңтүстік арасындағы соғысқа кіргеннен кейін туннельдерді кеңейтуді бұйырды; туннельдерді Вьетконг қолданатын болады. Туннельдер жүйелері уақытша әскери мақсатта пайдаланылмаған, бірақ жер астында тұрақты тұратын адамдардың бүкіл ауылдары болды. Мұнда ас үйлер, ауруханалар, жұмыс орындары, ұйықтайтын орындар, байланыс, оқ-дәрілер мен тіпті ойын-сауық орындары да бар еді. Туннельдер ақырында американдық күштердің нысанасына айналды, өйткені жау оларда жасырынғаннан басқа, қайтадан жоғалып кетуден бұрын бірде-бір ескертусіз туннель кешенінің кең ауқымында (жүздеген шақырым) кез-келген жерде соққы бере алады. Бұл тактика Қытай-Вьетнам соғысы кезінде де қытайларға қарсы қолданылды.

Палестинаны азат ету ұйымы

1970 жылдары Оңтүстік Ливандағы Палестиналық көтеріліс кезінде ПҰО басшысы Ясир Арафат өзінің жоғары әскери қолбасшысы Халил әл-Вазирге (Абу Джихад) Бейрут пен Айн әл-Хильве босқындар лагерінің астында жер асты бункерлері мен туннельдер желісін құруды тапсырды. Бұрын Қытай, Вьетнам және Солтүстік Кореяға саяхаттаған Вазир бұл жүйені Вьетконг үлгісіне негіздеп, әскери жабдықтардың үлкен көлемін жасырып, Бейрутты Ливанның оңтүстігіндегі ПОО бекіністерімен байланыстырды. Ливандық әскердің бір офицері кейін былай деді: "Біз бұл туннельдердің қанша шақырым екенін білмейміз. Кейбіреулері жаңа, кейбіреулері ескі. Бізде карта жоқ. Олар тұзаққа түсіп қалған болуы мүмкін. Кім біледі?" Туннельдер 1982 жылы Ливан соғысында Израильге қарсы ПОҚ үшін пайдалы болды, Сұлтан Якуб шайқасында палестиналықтар Израиль қорғаныс күштерінің үш жауынгерін тұтқындады, олар кейіннен 1000-нан астам тұтқынға алынған палестиналықтармен алмасты. Бәлкім, ПОО-ның туннельдерді ең тиімді пайдалануы Айн әл-Хильве босқындар лагерін қоршау кезінде болған шығар, ол кезде ПОО-ның ИДФ-қа салыстырмалы түрде ауыр залал келтіріп, Бейрутқа қарай болжамды ілгерілеуін едәуір баяулатқан. Израиль тарихшысы Гилад Бе'ери жазған: "Құқық қорғау лагерлері қатаң қорғалған, бункерлер мен от позициялары көп. Эйн-Эль-Хилве және басқа босқындар лагерьлеріндегі палестиналық қорғаныс РПГ (ракеталық граната) сияқты қолмен тасымалданатын танкіге қарсы қаруларға негізделген. (ИДФ мұндай күреске дайын емес еді, негізінен ашық жерлерде қолдануға арналған броньды күштерге ие болды. Құрылыс аумағы ұзақ қашықтықтағы қаруды тежеді, танк пен РПГ арасында теңдік туды (көбінесе 13 немесе 14 жастағы ұлдар қолданады) және Израильдің құрбандарының санын арттырды. Палестиналық қарсылық Бейрутқа жоспарланған жылдам ілгерілеудің кестесін қатты бұзды. Эйн-Эль-Хилведегі қарсылық сегіз күн бойы басынан сүрінді. Әскердің қолданатын әдісі - үнділерге үн қатып, азаматтық тұрғындарды қашуға шақыру, үйлерді бірінен соң бірін іздеу, белсенді қарсылық көрсететін жерлерді қоршау және оларды күшті атыспен бағындыру. Абу Джихадтың ең сенімді лейтенанттарының бірі және 1982 жылғы Ливан соғысы кезінде ФАТХ-тың 17 элиталық күшінің мүшесі Имад Мугниех Хезболланың жоғары әскери қолбасшысы болды және 2006 жылғы Ливан соғысына дейін Хезболланың туннель желісін құруға ықпал етті (төменде қараңыз).

Ауған соғысы

Ауған соғысында жер асты соғысы белсенді түрде жүргізілді. Ауғанстанның барлық жеріне су құбыры орналасқан. Соғыс кезінде, Ауғанстандықтар осы туннельдерді жаудың артына жасыру үшін де, кенеттен пайда болу үшін де пайдаланған. Бұл туннельдерді тазарту үшін Кеңес әскерлері жарылғыш заттар мен бензин қолданды. Мұджаһедтердің, содан кейін талибандардың ең танымал жер асты базасы Тора-Бора болды; бұл туннель жүйесі 400 метр тереңдікке дейін барып, ұзындығы 400 метрге жетті. Тора-Борадағы партизандармен күресу үшін АҚШ арнайы күштерді қолданды. 1987 жылы Осама бен Ладен өзінің базасын Ауғанстан мен Пәкістан шекарасына жақын орналасқан, кейіннен "Әл-Қаиданың" өзегін құрайтын Ауғанстанның араб жауынгерлері үшін құрған. Базада "Әл-Каиданың" әскери басшысы Мұхаммед Атефтің, кейіннен 11 қыркүйектегі шабуылдардың авторының, жасаған кең ауқымды туннельдер желісі орнатылған. 1987 жылдың мамыр мен маусым айларында Кеңес әскерлері базаға ауыр артиллерия, әуе шабуылдары және көптеген жердегі шабуылдар арқылы Джаджи шайқасында шабуыл жасады. Ақырында, моджахедтер өздерінің күрделі туннельдер мен үңгірлер жүйесін әл-Масада деп атады, ол Пәкістан шекарасына жақын Джаджи ауылының сыртында, совет тұтқындауынан аман қалды.

Босния соғысы

1992 жылдың мамыр мен 1995 жылдың қараша аралығында Сараевоны қоршау кезінде босниялық армия Сараево қаласын серб күштерінен толығымен ажыратылған Сараево қаласын Біріккен Ұлттар Ұйымы бақылайтын Сараево әуежайының екінші жағындағы босниялық аумақпен байланыстыру үшін Сараево туннелін салды. Бұл туннель Сараевоның Добринья мен Бутмир аудандарын байланыстырып, қалаға азық-түлік, соғыс заттары мен гуманитарлық көмекке жол ашады, ал адамдар сыртқа шығады. Бұл туннель халықаралық қару-жарақ эмбаргосын айналып өтудің және қала қорғаушыларын қару-жарақпен қамтамасыз етудің басты тәсілдерінің бірі болды.

21 ғасыр

Бункерлерді бұзатын оқ-дәрілердің және біріктірілген қару-жарақ маневрлерінің кең таралуына байланысты, 20 ғасырдың ортасынан бастап мұндай операцияларға қажеттілік болмады, бұл туннельдерді бүлікшілерден тыс жерлерде өте сирек кездеседі (бұл көбінесе біріншісін де қолдана алмайды).

Израиль-Газа қақтығысы

Кейде Израиль армиясы мен ХАМАС-тың Газа секторындағы исламшылдар арасындағы қақтығысты туннельдік қақтығыс деп атайды. 2017 жылы Израильдің Газа секторы шекарасындағы туннельдерге қарсы кедергі шекарадан тыс шабуыл туннельдерін қазуды болдырмау үшін салына бастады. 30 қазанда осындай туннель Израиль шекарасында орналасқан және жарылды. Хамас Газа қаласы мен Газа секторындағы басқа да елді мекендер астында кең ауқымды туннельдер желісін құрды, кейде оны Газа метросы деп атайды. ХАМАС-тың мәлімдеуінше, желі 500 км-ден астам ұзындықта. Сарапшылардың айтуынша, бұл туннельдер ХАМАС-тың бірнеше мақсаттарына қызмет етеді, соның ішінде контрабандалық тауарлар, жауынгерлерді тасымалдау, қару-жарақ сақтау және ХАМАС мүшелері мен инфрақұрылымын қорғау. Алайда, халық тығыз орналасқан аймақтарда әскери туннельдердің орналасуы мен пайдаланылуы Хамас бейбіт тұрғындарға қауіп төндіре алатындығына алаңдаушылық тудырды.

Ресейдің Украинаға басып кіруі

2022 жылы украиндық қарсылық Мариуполь қаласының астындағы туннельдерді пайдаланып, ресейлік басқыншы әскерді 80 күн бойы ұстап қалуға қол жеткізді.

Ливан-Израиль соғысы

2006 жылдың шілдесінде "Хезболла" ұлысының бір тобы Ливанның оңтүстігінен Солтүстік Израильге өтіп, үш Израиль сарбазын өлтіріп, екеуін ұрлап кетті, бұл Ливан-Израиль соғысын бастады. Израильдің әуе шабуылына қарсы Хезболла Израильмен кез келген қақтығыста ракеталық шабуылдарды үзіліссіз жалғастыруға мүмкіндік беретін қорғаныс жүйесін құруға тиіс еді. Бұл үшін олар күрделі жүйе құрды. Ол жүйеге жер астындағы туннельдер мен бункерлер, танкіге қарсы қондырғылар, жарылғыш заттар салынған жерлер кірді. Хезболла Солтүстік Кореяның көмегімен екі Кореяны бөліп тұрған әскери емес аймақтағы Солтүстік Кореяның туннельдер желісіне ұқсас күрделі туннельдер желісін құрды. Жер асты желісіне 25 шақырымдық туннельдер, бункерлер, оптикалық талшықты байланыс жүйелері, зымыран мен оқ-дәрілерді сақтауға арналған қоймалар кірді. Оның мүмкіндіктері Иранның озық қару-жарақты жеткізуімен және "Хезболла" жауынгерлерін тереңдете оқытуымен кеңейтілді.

Сириядағы азаматтық соғыс

Сириядағы азаматтық соғыс кезінде Ислам майданы, Аль-Нусра және ИГИЛ сияқты көтерілісші топтар туннель қазып, Сирия қарулы күштерінің және одақтас отаршылдардың әскери орындарына шабуыл жасау үшін жарылғыш заттарды қолданды. 2015 жылдың 4 наурызында Алепподағы Әуе күштері барлау ғимаратына шабуыл жасалды, онда көтерілісшілер ғимаратқа жақын немесе астындағы туннельде жарылғыш заттардың көп мөлшерін жарытты. Жарылыстан кейін ғимарат ішінара құлап, дереу қарулы көтерілісшілердің шабуылға ұшырауы мүмкін.

Израиль-Хамас соғысы

2023 жылғы Израиль-Хамас соғысы кезінде Хамас Газаның астында өте кең туннельдер қазғаны және туннельдерді басып алу және жою Израиль қорғанысының "ең басты басымдығы" екендігі туралы хабарланды. Бұл тақырыпқа қатысты қосымша мәліметтерді "Жер асты соғысы#2023" Израиль мен Хамас арасындағы соғыста қараңыз.

Тау-кен соғысындағы атақты жеңістер

1942 жылы екінші Қытай-жапон соғысы кезінде Хэбэй провинциясының Ранчуан қаласында Жапон армиясы туннель соғысында жеңілді. Бұл оқиға кейіннен ҚХР-да "Туннельдік соғыс" фильміне айналдырылды. Củ Chi туннельдері, Вьетнам соғысы кезінде NLF партизандарына Сайгонға салыстырмалы түрде жақын жерде үлкен қатысуға мүмкіндік берген туннельдер жүйесі.

Соғыстан кейінгі туннельдер

Көптеген атақты соғыс туннельдері соғыс кезіндегі тарихи маңызы үшін кейін туристік орындарға айналды. Мысалы, Сараево туннелі қазір соғыс мұражайына айналдырылды, бастапқы туннель туристерге ашық. Хебей Ранчуан туннелі де Қытайдағы әйгілі соғыс туристік орны болып табылады.

Жалпы сілтемелер

Ebrey, Walthall, Palais (2006) " деген мақаласында келтірілген. Шығыс Азия: мәдени, әлеуметтік және саяси тарих. Бостон: Хоутон Миффлин компаниясы. Ulmer, D. S. (2008) " деген мақаласында келтірілген. Операциялық жобаны қалыптастыру: Жер асты құрылыстары мен туннельдердегі соғыстың өсуіне қарсы. Әуе командасы мен штаб колледжі.