Кіріспе

Кескіш жиектері бар металл жолақтардың торы, кіруді болдырмау үшін. Қырғыш лента немесе қырғыш сым – адамдардың кіруін болдырмау мақсатындағы кескіш жиектері бар металл жолақтардың торы. "Қырғыш сым" термині ұзақ қолданысқа байланысты, көбінесе қырғыш лента өнімдерін сипаттау үшін қолданылады. Қырғыш сым қарапайым тікенді сымнан әлдеқайда өткір, бірақ оның жиектері қырылмаған. Оның ұштары өте өткір, киім мен дене тінін жыртып, ілестіріп алады. Қырғыш сым қоршауының көптеген кескіш бөліктері одан өтуге тырысқан адамға ауыр жарақаттар тигізуге арналған, сондықтан ол күшті психологиялық үрей тудырады. Қырғыш сым көптеген қауіпсіздік салаларында қолданылады, себебі адамдар құралдармен оны салыстырмалы түрде жылдам айналып өте алады, бірақ құралсыз қырғыш сым тосқауелін ену өте баяу және көбінесе жарақаттануға әкеледі, осылайша мұндай әрекеттердің жолын кесіп немесе қауіпсіздік күштеріне жауап беруге уақыт береді.

Қолдану

Тікенелі сымды соғыс үшін алғаш рет 1898 жылы испан-американ соғысы кезінде, 1867 жылы алғашқы патенттер берілгеннен кейін отыз бір жыл өткенде қолданған. Испан-американ соғысы кезінде ең көрнекті мысалдардың бірі – Морон-Хукардо трохасының қорғанысы. Троха (немесе траншея) Морон мен Хукардо қалаларының арасында елу шақырымға созылды. Бұл траншеяда құлаған ағаштармен қатар тікенелі сым да қолданылды. Тікенелі сымдар «мысықтардың биязы торы» тәрізді орналастырылды, әр 12 метр тікенелі қоршау үшін 420 метр тікенелі сым қолданылды (немесе қоршаудың әр метріне 35 метр сым). Осы типтегі тікенелі сымдардың кейінгі нұсқаларын Германия Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде өндірді. Бұған себеп – соғыста дәстүрлі тікенелі сым жасау үшін сымның жетіспеушілігі. Сондықтан үшбұрышты кескіш жиектері бар жалпақ сымдар болат жолақтардан («жолақты тікенелі сым») соғылып шығарыла бастады. Бұл жаңа типтегі тікенелі сымның салыстырмалы ұзындығын аз уақытта өндірудің қосымша пайдасы болды. НАТО сымының бұл алғыштары әлі де тұрақтандыру үшін ішкі сымға ие болмағандықтан, қақталақты кескіштермен оңай кесілді және қарапайым тікенелі сымдай берік болмады. Дегенмен, олар сол кездегі қарапайым тікенелі сымдарды кесу үшін қолданылатын сым кескіштерге төтеп берді, бұл фронттың әдеттегі жағдайы еді. 1918 жылғы «The Hardware Trade Journal» журналында «Бұл қатыгез соғыс ескі досымызға жасаған зұлпы» деген тақырыпта мақала жарияланды. Глидден және оның өнертабысы туралы қысқаша айтқаннан кейін мақала былай жалғасты: «Глидденнің қоршауындағы кейбір жануарлар тікенектерге қадалып жарақаттанды. Сол сияқты, адамдар мен балалар осы қоршаулардың үстінен немесе астынан өтуге тырысып, киімдері мен денелері жыртылды. Адамдар мен жануарларға тиген бұл жаралар және Глидденнің тікенектерінің барлық тірі нәрсені тоқтатуы әскерилердің назарына түсті, содан кейін соғыс жаңалықтарында күнделікті оқып жүрген тікенелі сымдардың торы пайда болды. Ал осы соғыста тікенелі сымдарға тап болған жауынгерлер, шайтан одан жаман нәрсе ойлап таппады деуші еді».

1960 жылдардың соңынан бастап тікенелі лента әдетте түрмелерде және қауіпсіз психиатриялық ауруханаларда қолданылды, онда нашар жабдықталған қашқындар үшін бұзу уақытын ұзарту анық артықшылық болды. 1980 жылдардың басында (әсіресе 11 қыркүйек шабуылдарынан кейін) күшейтілген тікенелі лента пайда болғанға дейін ол әскери мақсаттарда немесе жоғары қауіпсіздік нысандарында сирек қолданылды, өйткені дұрыс құралдармен оны қарапайым тікенелі сымнан бұзу оңайырақ еді. Содан бері кейбір әскери күштер тікенелі сымды көптеген қолданыстарда тікенелі лентамен алмастырды, негізінен ол бірдей тиімді қамту үшін сәл жеңіл және барабандарда сақталған кезде тікенелі сымға немесе күшейтілген тікенелі лентаға қарағанда аз орын алады. Соңғы уақытта тікенелі лента коммерциялық және тұрғын үй қауіпсіздігі үшін көбірек қолданылуда. Бұл көбінесе визуалды қорқыту құралы, өйткені жақсы дайындалған ұры қарапайым техникаларды қолдана отырып, тікенелі сым мен тікенелі лента тосқауылдарын шамамен бірдей уақытта бұзуға болады, мысалы, сымды кесіп немесе кілемше бөлігін оның сымдарының үстіне лақтыру. Қауіптілігіне байланысты, тікенелі сым/тікенелі лента және ұқсас қоршау/кедергі материалдары кейбір жерлерде тыйым салынған. Норвегияда үй жануарларын зиянды әсерден қорғау үшін басқа қоршаулармен біріктірілмесе, тікенелі сымды пайдалануға тыйым салынған.

Құрылыс

Жоғары тартылыс күшіне ие сымнан орталық талшық және тікенектері бар пішінге соғылған болат лентадан қырлы сым жасалады. Болат лента тікенектерден басқа барлық жерде сымға тығыз қысылады. Жалпақ тікенді лента да ұқсас, бірақ орталық нығайту сымы жоқ. Екеуін біріктіру процесі дөңгелектеу деп аталады.

Түрлері

Тікенді сым сияқты, қырғыш сым да тік сым, спиральді (спиральді) орамдар, концертина (қиылған) орамдар, жалпақ оралған панельдер немесе дәнекерленген тор панельдер түрінде қол жетімді. Тікенді сымнан айырмашылығы, ол әдетте тек қарапайым болат немесе мырышталған болаттан жасалады, ал қырғыш таспалы сым тот баспайтын болаттан да өндіріледі, осылайша тот басудан сақталады. Негізгі сым мырышталған болуы мүмкін, ал таспа тот баспайтын болаттан жасалған болуы мүмкін, бірақ қатал климаттық жағдайларда немесе су астында орналасатын тұрақты құрылымдар үшін толығымен тот баспайтын болаттан жасалған қырғыш таспа қолданылады. Қырғыш таспа тікендердің пішінімен де сипатталады. Нақты анықтамалары болмаса да, әдетте қысқа тікті қырғыш таспада тікендері болады, орташа тікті қырғыш таспада тікендері болады, ал ұзын тікті қырғыш таспада тікендері болады.

Құрылысына сәйкес

Шегіршік түр: Шегіршік түрдегі қырғыш сым – ең қарапайым үлгі. Концертина тіркемелері жоқ, әрбір спиральді бұранда өздігінен қалдырылған. Бұл табиғи спиральді еркін көрсетеді. Концертина түрі: Бұл қауіпсіздік қорғау саласында ең көп қолданылатын түр. Шегіршік спиральді орамдар шеңберінің белгілі бір нүктелерінде клиптермен бекітіледі. Бұл аккордеон сияқты конфигурацияны көрсетеді. Жалпақ қырғыш сым түрі: Жалпақ қырғыш сымдар тік сызықтармен жасалады және белгілі бір ұзындыққа кесіліп, мырышталған немесе ұнтақпен қапталған қаңқаға дәнекерленеді. Оны жеке қауіпсіздік кедергісі ретінде қолдануға болады. Жазық түр: Жазық – тегіс және жылтыр конфигурациялы (Олимпиада сақиналары сияқты) танымал қырғыш сым түрі. Әртүрлі технологияларға сәйкес, клиптермен бекітілген немесе дәнекерленген болуы мүмкін. Дәнекерленген түр: Қырғыш сым ленталары панельдерге дәнекерленеді, содан кейін панельдер жалғауыштар немесе байланыстыру сымдары арқылы жалғастырылып, үздіріссіз қырғыш сым қоршауын құрайды. Жалпақталған түр: Бір спиральді концерттік қырғыш сымның өзгеруі. Концерттік сымдар жалпақталғаннан кейін жалпақ түрдегі қырғыш сымдар құрылады.

Шерттің түріне қарай

Бір орамды: Көбінесе кездесетін және кеңінен қолданылатын тип, спираль және концертина түрлерінде ұсынылады. Екі орамды: Қауіпсіздік деңгейін жоғарылатуға арналған күрделі қырғи сым. Кішкентай диаметрлі орам үлкен диаметрлі орамның ішіне орналастырылады. Бұл тип те спираль және концертина түрлерінде қол жетімді.

Жібек сымның жалпы ерекшеліктері

Сипаттама Сымның диаметрі (мм) Тікен (мм) Қалыңдығы Ұзындығы Ені Аралық БТО 10 2.5±0.1 0.50±0.05 10±1 13±1 26±1 БТО 12 2.5±0.1 0.50±0.05 12±1 15±1 26±1 БТО 18 2.5±0.1 0.50±0.05 18±1 15±1 33±1 БТО 22 2.5±0.1 0.50±0.05 22±1 15±1 34±1 БТО 28 2.5 0.50±0.05 28 15 45±1 БТО 30 2.5 0.50±0.05 30 18 45±1 КБТ 60 2.5±0.1 0.60±0.05 60±2 32±1 100±2 КБТ 65 2.5±0.1 0.60±0.05 65±2 21±1 100±2