Кіріспе
Ақпаратты жеткізу үшін сигналмен модульделген толқын пішіні. Телекоммуникацияда тасымалдаушы толқын, тасымалдаушы сигнал немесе жай ғана тасымалдаушы – ақпаратты жеткізу мақсатында ақпаратты тасымалдайтын сигналмен (хабарлама сигналы немесе модуляциялық сигнал) модульделген (өзгертілген) толқын пішіні (көбінесе синусоидты). Бұл тасымалдаушы толқынның жиілігі әдетте хабарлама сигналынан әлдеқайда жоғары болады. Өйткені, төмен жиілікті сигналдарды тарату тиімсіз. Тасымалдаушының негізгі мақсаты – ақпаратты кеңістікте электромагниттік толқын ретінде тарату (радиобайланыста) немесе әртүрлі жиіліктегі бірнеше тасымалдаушыларға жиілік бөлу арқылы ортақ физикалық тарату ортасын пайдалануға мүмкіндік беру (мысалы, кабельді теледидар жүйесінде). Бұл термин радиобайланыста пайда болған, онда тасымалдаушы толқын ақпаратты (модуляцияны) таратушыдан қабылдағышқа ауа арқылы жеткізетін толқындарды жасайды. Бұл термин модуляциялық сигналдың болмаған жағдайында модуляцияланбаған сәулелену үшін де қолданылады. Музыка өндірісінде тасымалдаушы сигналдарды модуляциялық сигналмен басқару арқылы аудио жазбаның дыбыстық қасиеттерін өзгертуге және тереңдік пен қозғалыс сезімін қосуға болады.
In telecommunications, a carrier wave, carrier signal, or just carrier, is a waveform (usually sinusoidal) that is modulated (modified) with an information bearing signal (called the message signal or modulation signal) for the purpose of conveying information. This carrier wave usually has a much higher frequency than the message signal does. This is because it is impractical to transmit signals with low frequencies. The purpose of the carrier is usually either to transmit the information through space as an electromagnetic wave (as in radio communication), or to allow several carriers at different frequencies to share a common physical transmission medium by frequency division multiplexing (as in a cable television system). The term originated in radio communication, where the carrier wave creates the waves which carry the information (modulation) through the air from the transmitter to the receiver. The term is also used for an unmodulated emission in the absence of any modulating signal. In music production, carrier signals can be controlled by a modulating signal to change the sound property of an audio recording and add a sense of depth and movement.
Шолу
Тасымалдағыш толқын термині радиодан бастау алды. Радио немесе теледидар хабарларын тарату сияқты радиобайланыс жүйесінде ақпарат кеңістікте радио толқындар арқылы беріледі. Жіберуші жағында ақпарат модуляциялық сигнал түрінде, таратушы деп аталатын электрондық құрылғыға қолданылады. Таратушыда электрондық осциллятор радиожиілікті синусоидты айнымалы ток тудырады; бұл – тасымалдағыш толқын. Ақпараттық сигнал тасымалдағыш толқынды модуляциялау үшін қолданылады, осы арқылы тасымалдағыштың кейбір аспектілері өзгереді және ақпарат толқынға түсіріледі. Айнымалы ток күшейтіліп, таратушының антеннасына беріледі, ол ақпаратты қабылдағышқа жеткізетін радио толқындарын шығарады. Қабылдағышта радио толқындары қабылдағыштың антеннасына соқтығысады, осыдан кішкентай тербелісті ток пайда болады, ол қабылдағышқа қолданылады. Қабылдағышта модуляциялық сигнал модуляцияланған тасымалдағыш толқыннан бөліп алынады, бұл процесс демодуляция деп аталады. 20-шы ғасырдағы радио жүйелерінің көпшілігі тасымалдағышқа ақпаратты қосу үшін жиілік модуляциясын (FM) немесе амплитудалық модуляцияны (AM) пайдаланды. Жоғарыда көрсетілгендей, радио таратушының модульденген АМ немесе FM сигналының жиілік спектрі көрсетілген. Ол тасымалдағыш жиілігіндегі күшті компоненттен (С) тұрады, ал модуляция тасымалдағыш жиілігінен жоғары және төмендегі тар бүйірлік жолақтарда (SB) орналасқан. Радио немесе теледидар станциясының жиілігі тасымалдағыш жиілік деп есептеледі. Дегенмен, тасымалдағыштың өзі ақпаратты беруде тиімді емес, сондықтан тасымалдағыш компонентіндегі энергия таратушының қуатын зейінсіз кетіруге алып келеді. Сондықтан, көптеген қазіргі заманғы модуляция әдістерінде тасымалдағыш берілмейді. Мысалы, бір жақты жолақты модуляцияда (SSB) тасымалдағыш басылады (ал SSB-нің кейбір түрлерінде толығымен жойылады). Тасымалдағыш қабылдағышта соққы жиілігі осцилляторы (BFO) арқылы қайтадан енгізілуі керек. Тасымалдағыштар жиілікті бөлу мультиплексілеуі (FDM) техникасын қолдана отырып, бір кабель немесе басқа байланыс ортасы арқылы бірнеше ақпараттық арналарды тарату үшін де кеңінен қолданылады. Мысалы, кабельдік теледидар жүйесінде жүздеген телеарналар бір коаксиалдық кабель арқылы тұтынушыларға таратылады, әр телеарна әртүрлі жиілікті тасымалдағыш толқынына модуляцияланады, содан кейін барлық тасымалдағыштар кабель арқылы жіберіледі. Қабылдағышта жеке арналарды жолақты сүзгілермен бөлуге болады, осылайша қажетті телеарна көрсетіледі. Ұқсас техника, толқын ұзындығы бойынша мультиплексілеу, оптикалық талшықтар арқылы бірнеше деректер арналарын бөлек жарық тасымалдағыштарына модуляциялау арқылы беру үшін қолданылады; әртүрлі толқын ұзындығы бар жарық сәулелері.
Тасымалдаушысыз модуляциялық жүйелер
Модуляцияланған радиосигналдағы ақпарат бүйірлік жолақтарда сақталады, ал тасымалдаушы жиіліктің қуаты ақпаратты өздігінен бермейді. Сондықтан, радиобайланыстың жаңа түрлері (мысалы, кең спектрлі және ультра кең жолақты) және Wi-Fi желілерінде, цифрлық теледидарда және цифрлық аудио хабар таратуда (DAB) кеңінен қолданылатын OFDM, дәстүрлі синусоидты тасымалдаушы толқынды пайдаланбайды.
Тасымалдаушыдан ағып кету
Тасымалдаушының шашырауы – бұл өзара әсер немесе тұрақты ток смещениясынан туындайтын кедергі. Ол сигналдың өткізгіштік диапазонында модульденбеген синусоидалық толқын түрінде көрінеді, оның амплитудасы сигналдың амплитудасына тәуелсіз. Жиілік араластырғыштарына қараңыз.