Радонды алғаш ашқан физик: Фридрих Эрнст Дорн

Кіріспе

Неміс физигі және радоннан шығатын радиоактивті затты алғаш рет ашқан Фридрих Эрнст Дорн (27 шілде 1848 – 16 желтоқсан 1916) – неміс физигі, кейін радон деп аталған радиоактивті заттың радийден бөлінетінін алғаш рет анықтаған.

Өмір және жұмыс

Дорн Пруссия провинциясының Гутштадт қаласында (Добре Миасто) дүниеге келді және Саксония провинциясының Галле қаласында қайтыс болды. Ол Кенигсбергте білім алып, университет деңгейінде сабақ берді. 1885 жылы Галле университетінде Дорн Антон Обербектен теориялық физика бойынша жеке ordinarius профессоры лауазымын қабылдады. Дорн бұрыннан ordinarius профессор болғандықтан, оған атағын сақтап қалуға рұқсат етілді, осылайша оның төмендетілгені көрінбеді. 1895 жылы Дорн Галледе Герман Кноблаухтың орнын басып, тәжірибелік физиканың ordinarius профессоры және физика институтының директоры болды. Дорнның бұрынғы міндеттерін Карл Шмидт атқарды, ол Privatdozent болған және теориялық физиканың extraordinarius профессоры ретінде шақырылған еді. 1900 жылы Дорн Эрнест Резерфордтың торий бойынша жасаған бұрынғы жұмыстарын қайталап, кеңейткен тәжірибелерін сипаттаған мақала жариялады. Дорн Резерфордтың торий радиоактивті заттар шығаратынын байқауын растады және радий элементінен де ұқсас шығарылым пайда болатынын анықтады. Рутерфорд пен Соддидің қосымша жұмыстары торий мен радийден шығатын бірдей шығарылымның газ екенін және ол жаңа элемент екенін көрсетті. Дорн радийден шығатын радиоактивті газды жай ғана "эманация" деп атады, бірақ 1904 жылы Рутерфорд осы материалға "радий эманациясы" деген атау берді. Кейін Рамзи "нитон" деген атауды ұсынды, ол латын тіліндегі "nitens" сөзінен шыққан, яғни "жарықтандыратын" деген мағынаны білдіреді. 1923 жылы ғалымдардың халықаралық тобы бұл атауды тағы да өзгертті, оны "радон" деп атады. Маршалл мен Маршалл радонның ашылуына әкелген түпнұсқалық құжаттарды зерттеді, олардың жұмысына толыққанды қарау және кең мағлұмат алу үшін жүгіну керек. Олардың қорытындысы бойынша, радонды алғаш рет Резерфорд ашқан, өйткені ол кез келген радиоизотоптан (торийден) шығатын элементті алғаш анықтаған және радонның газ тәрізді екенін алғаш көрсеткен. Сондай-ақ, Резерфорд өзінің радон туралы жұмысын басқалардың радонның атомдық массасы, спектрі және периодтық кестедегі орны туралы жұмыстарымен біріктірген алғашқы адам болды.

Dorn was born in Guttstadt (Dobre Miasto), Province of Prussia (nowadays Warmia in Poland), and died in Halle, Province of Saxony. He was educated at Königsberg and went on to teach at the university level. In 1885, at Halle University, Dorn took over the position of personal ordinarius professor for theoretical physics from Anton Oberbeck. Since Dorn was already an ordinarius professor, he was allowed to assume the title so as to not appear as having been demoted. In 1895, Dorn succeeded Hermann Knoblauch at Halle as the ordinarius professor for experimental physics and director of the physics institute. Dorn's previous duties were assumed by Carl Schmidt, who had been a Privatdozent and was called as an extraordinarius professor for theoretical physics. In 1900, Dorn published a paper in which he described experiments that repeated and extended some earlier work on thorium by Ernest Rutherford. Dorn verified Rutherford's observation that a radioactive material was emitted by thorium, and discovered that a similar emission arose from the element radium. Additional work by Rutherford and Soddy showed that the same emission came from both thorium and radium, that it was a gas, and that it was actually a new element. Dorn called the radioactive gaseous product from radium simply "emanation", but in 1904 Rutherford introduced the name "radium emanation" for the same material. Ramsay later suggested "niton", from the Latin word "nitens" meaning "shining". In 1923 the name was again changed, this time to radon by an international body of scientists. Marshall and Marshall have examined the original papers leading to radon's discovery and their work should be consulted for a full treatment and extensive references. They conclude that it is actually Rutherford who should be awarded credit for radon's discovery since he was the first to detect the element being emitted from any radioisotope (thorium) and the first to demonstrate radon's gaseous nature. Rutherford was also the first to integrate his own work on radon with that of others on radon's atomic mass, its spectrum, and its position on the periodic table.