Кіріспе

Мохамад Кхир бин Тойо (малайзия, 1965 жылы 6 тамызда туған) - 2000 жылдан 2008 жылға дейін Малайзияның Селангор штатының бұрынғы бас министрі. Оның Барисан Насионал (БН) үкіметі 2008 жылғы жалпы сайлауда жеңілді, содан кейін ол 2010 жылдың желтоқсанына дейін мемлекеттің оппозициялық көшбасшысы болды. 1999-2013 жылдары Сунгай Панжанг сайлау учаскесінен Селангор мемлекеттік заң шығарушы ассамблеясының мүшесі болды. Ол Біріккен малайлар ұлттық ұйымының (БМҰҰ) мүшесі, Барисан Насионал (БН) коалициясының құрамдас бөлігі.

Отбасы

Жарым-жартылай явандық және жартылай малайлық шыққан этникалық малай, Кир 1965 жылы 6 тамызда Тали Эйр 2, Бт 4, Сундай Бурунг, Танжунг Каранг, Селангор қаласында туылған. Оның әкесі, Тойо Эродикромо, Индонезияның Ява жерінен көшіп келген, ал анасы Сити Амина бинти Мохд Тайб малай ұлтынан. 1990 жылы алғашқы әйелі Захра Кечикке үйленді. 2016 жылы екінші әйелі Кристин Зәнитра Абдуллаға үйленді. 2019 жылы Кристинмен некеде болған бір ұлы бар. Саясатқа кірмес бұрын, Кхир мамандығы бойынша стоматолог болған.

Мансап

Хир Біріккен малайлар ұлттық ұйымының (УМНО) жастар қанатында белсенді болды, оның атқарушы кеңесінде қызмет етті. 2000 жылы 35 жасында Абу Хасан Омардың отставкасынан кейін премьер-министр Махатхир Мохамедтің талабы бойынша Селангордың Menteri Besar болды. Оның Menteri Besar қызметіне тағайындалуы Селангор мемлекеттік ассамблеясының мүшесі ретінде алғашқы мерзімінде болды, ол 1999 жылғы сайлауда Сунай Панжанг депутаты болып сайланды. Оның жас болуы, ол өзінен жасы үлкен деген ойды қалыптастыру үшін шашын сұр бояған деген айыптарға әкелді, бірақ ол мұны жоққа шығарды. Кейіннен Хир 2000 жылдан 2008 жылға дейін УМНО Жоғарғы Кеңесінің мүшесі және Селангордың Барисан Насионал партиясының төрағасы болды. 2004 жылы доктор Мохамад Кир ең көп дауыспен УМНО Жоғарғы Кеңесінің депутаты болды. UMNO-да басқа лауазымдарда ол Selangor UMNO Communications Board төрағасы және Sungai Besar UMNO бөлімшесінің басшысы. 2008 жылы Хир УМО жастар басшылығы лауазымына үміткер болды, бірақ ақырында дауыс беруде Мухриз Махатхирден кейін екінші орынға ие болды және Хайри Джамалуддинге жеңілді. 2008 жылдың наурызында өткен 12-ші жалпы сайлауға дейін Селангордың министр-бесері болды. Селангор штаты Малайзия тарихындағы ең ауыр жеңілістен кейін оппозицияның қолына түсті. Оның орнын Parti Keadilan Rakyat (PKR) партиясының бас хатшысы Абдул Халид Ибрагим алды. Алайда ол Сунай Панжанг сайлау округінің мемлекеттік жиналыс мүшесі болып қала береді және Селангор оппозициясының басшысы болды. Сайлаудан кейін ол UMNO Жастар партиясының басшылығына үміткер болды, бірақ Хайри Джамалуддин жеңіп шықты. Ол 2010 жылдың желтоқсанында оппозиция басшысы лауазымынан кетті, ол министр болған кезде оған базар бағасынан төмен бағаға сәнді сарай сатылды деген айыптаулар бойынша сыбайлас жемқорлықпен айыпталғаннан кейін. Осы әрекеті үшін Khir Toyo 12 айға түрмеге қамалды және оның мүлкі тәркіленуге бұйырылды. 2001 жылы берілген "Даржа Кебесаран Сери Падука Махкота Селангор (SPMS) Келас Перхату" сыйлығын Селангор сұлтаны 2015 жылдың 30 қыркүйегінде Федералды сот оның сыбайлас жемқорлық әрекеттері туралы үкімін бекіткеннен кейін қайтарып алды.

Сугай-Бесар федералды округінің сайлауына қатысуға ниет білдіру

2022 жылдың 29 мамырында ол өзінің партиясы мен коалициясына 2018 жылғы Малайзия жалпы сайлауында Пактан Харапан (PH) және Малайзия Біріккен Түпкүлкілер партиясы (BERSATU) жеңгеннен кейін, оның партиясы мен коалициясына орынды қайта алуға көмектесу үшін BN және UMNO-ны білдіретін Сунгай Бесар федералды орындығына келесі Малайзия жалпы сайлауында қатысуға ниет білдірді. Ол сондай-ақ, БН мен УМНО басшылығының өзі немесе Қаржы министрі Тенгку Зафрул Азизді үміткер ретінде ұсыну туралы шешім қабылдауы керектігін айтты. 2022 жылдың 28 қыркүйегінде ол саяси қайта оралуға дайын екенін мәлімдеді. Ол орынға үміткер болып, оны қазіргі Сунай Бесар депутаты Муслимин Яхаядан қайтарып алды. Сонымен қатар, ол соңғы үш жыл бойы осы округте еңбек еткенін және үміткер ретінде ұсынылмаса да, халыққа қызмет етуді жалғастыратынын айтты. Ол сондай-ақ, сол жерде өткен іс-шараларға қатысқан кезде халықтың жылы қабылдағанын атап өтті, ол оны халықтан өзін Сунгай-Бесар депутаты ретінде сайлауға нұсқау ретінде түсіндірді. Оның айтуынша, БН-нің 100 пайыз малайлық дауыс ала алмағаны, себебі жергілікті қауымның өкілі болу үшін үлкен бәсекелестік күтілуде. Оның қалауына қарсы, Сунгай-Бесардағы УМНО бөлім басшысы Джамал Юнос БН-нің кандидаты ретінде ұсынылды. Сайлауда бұл орынды ПН-нің Муслимині қорғады және Муслимин екінші рет Сунгай-Бесар депутаты болып сайланды.

"Жоқ заңсыз қоныстанушылар" миссиясы

Бұл - Сэлангорды "Вавасан 2020" ұлттық саясатына сәйкес "нольдік қоқыс" етуді мақсат еткен Кхир Тойоның өзі. Оппозиция Khir Toyo-ны қоқыс тұтқындар ауданында тұрғын үй жобасын мақұлдағаны және тұрғындарды заңсыз үйлерінен көшіруге мәжбүр еткені үшін сынға алды. Олардың айтуынша, кейбір ауылдардағы заңсыз тұрғын үйлер 1957 жылы тәуелсіздік алғанға дейін салынған, ал ең жақсы аймақта тұратын көпшілік үйсіз қалады және өтемақы аз төленеді. Көптеген үйлерді жалдап, арзан пәтерде тұруға мәжбүр. Алайда, жердің басым бөлігі жеке меншік иелері иелігінде екені анықталды. "Олар (квартир иелері) басқа адамдардың жерін басып алып отыр. Бұл жер ешқашан олардың меншігі болмайды, себебі ол жеке меншік жер. Олар жерді қалайды, бірақ мен оларға бере алмаймын" Д.Хир Тойо Бұған дейін оппозиция тарапынан қатты сынға қарамастан, оппозициялық партияның жаңа Menteri Besar, Тан Шри Абдул Халид Ибрагим, жерді басып алушылардың санын азайту және оларды кедейліктің тырнағынан босату үшін күш-жігерді жалғастыру керек деп хабарлады. 2007 жылы мемлекеттік басқару 93,6 пайыздық табысқа қол жеткізді. Осы уақытқа дейін жергілікті билік органдары аймақтарында 47756 үй-бүленің 44701-ін қоныс аударудан босатты. Тамыз айына дейін көшірілетін қалған қоқысшылар Селаянг қалалық кеңесінен (МПС) 1090 отбасы және Кланг қалалық кеңесінен (МПК) 257 отбасы, деп хабарлады министрліктің баспасөз қызметі. Сот ісі бойынша жалпы саны 1708 үй-жай иелері Солтүстік Гомбак Оранг Асли қонысына көшірілді және жоспарлы ауылдарға көшірілді. Алайда төрт жергілікті билікте әлі де жерді басып алушылар бар. Олар: МП (984), МПК (221), Шах Алам қалалық кеңесі (307) және Ампанг Джая қалалық кеңесі (196).

Букит-Кахая қорығы

Khir Toyo-ны Шах Аламдағы орман қоры Букит-Кахая-Сери Аламға кіретін құрылыс жобасын мақұлдағаны үшін сыбайлас жемқорлық (УМНО стилі) деп айыптады. Алайда бұл жерлер Хир билікті қолға алғанға дейін бекітілді. 2004 жылы жемқорлыққа қарсы агенттік Кир Тойоға қарсы ешқандай іс қозғалмайтынын жариялады.

Селангор мемлекеттік даму корпорациясы

30 қазанда Селангордың қазіргі мемлекеттік үкіметі Селангор мемлекеттік даму корпорациясының Кхир Тойо басқарып тұрған кездегі бұзушылықтарын тергеуді бастады. Осы мақсатта құрылған арнайы тергеу тобы корпорацияның кейбір жоғары лауазымды адамдарының еншілес компанияның 30% акцияларын қалай иеленетінін тексеруге тиіс еді. Бұл бұрынғы министрге сыйлық ретінде 100 000 теңгенің берілгенін тексеруді қамтиды. 2007 жылы мемлекеттік билік құм өндіруден 17 миллион рубльден түсетін табысты ғана жинады.

Сайлау нәтижелері

+ Селангор мемлекеттік заң шығарушы жиналысыЖылСайлау округіҮміткерVotesPctOpponent(s)VotesPctБаллоттарда көпшілік қатысу1999N04 Сунай ПанжангКир Тойо (UMNO) 4,24349.21%Мохд Фаджлин Таслимин (PAS) 4,07847.30%8,62216571.77%2004N03 Сунай ПанжангКир Тойо (UMNO) 9,70067.98%Сайбини Исмаил (PAS) 4,24029.71%14,2695,46079.04%2008Кир Тойо (UMNO) 11,18166.14%Мохд Фаджлин Таслимин (PAS) 1,35331.66%16,9085,2882.47%