Кіріспе

Компьютерлік жүйені немесе компьютерлік желіні ұстап тұрумен және басқарумен айналысатын адам, артықшылықты пайдаланушы тіркелгісі.

IT-администратор, жүйелік администратор, sysadmin немесе админ – компьютерлік жүйелерді, әсіресе серверлер сияқты көп пайдаланушылы компьютерлерді күтіп-ұстауға, конфигурациялауға және қалыпты жұмыс істеуін қамтамасыз етуге жауапты адам. Жүйелік администратор басқаратын компьютерлердің жұмыс уақытын, өнімділігін, ресурстарын және қауіпсіздігін пайдаланушылардың қажеттіліктеріне сай етіп, сонымен бірге белгіленген бюджеттің шегінде ұстауға тырысады. Осы қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін жүйелік администратор компьютерлік құраулар мен бағдарламалық жасақтаманы сатып алуға, орнатуға немесе жаңартуға, автоматтандыруды қамтамасыз етуге, қауіпсіздік саясатын сақтауға, ақауларды жоюға, қызметкерлерді оқытуға немесе бақылауға, сондай-ақ жобаларға техникалық қолдау көрсетуге болады.

Қатынасты салалар

Көптеген ұйымдар жүйелік әкімшілікпен байланысты жұмыс орындарын ұсынады. Ірі компанияда мұндай жұмыстар компьютерлік қолдау немесе Ақпараттық қызметтер (АҚ) бөлімінде жеке-жеке лауазымдар болуы мүмкін. Ал кішірек ұйымда оларды бірнеше жүйелік әкімшілер немесе тіпті бір адам атқаруы мүмкін. Деректер базасының әкімшісі (ДБА) деректер базасы жүйесін қолдап, деректердің сақталуын, жүйенің тиімділігі мен өнімділігін қамтамасыз етеді. Желілік әкімші желілік инфрақұрылымды, мысалы, коммутаторлар мен маршрутизаторларды күтіп-ұстайды және оларда немесе желіге қосылған компьютерлердің жұмысында туындаған мәселелерді жоғарылайды. Қауіпсіздік әкімшісі компьютерлік және желілік қауіпсіздік саласындағы маман, ол өрт қабырғалары сияқты қауіпсіздік құрылғыларын басқарумен және жалпы қауіпсіздік шаралары бойынша кеңес берумен айналысады. Веб-администратор веб-серверлік қызметтерді (мысалы, Apache немесе IIS) қолдайды, бұл веб-сайттарға ішкі немесе сыртқы қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Оның міндеттеріне бірнеше сайтты басқару, қауіпсіздікті қамтамасыз ету және қажетті компоненттер мен бағдарламалық жасақтаманы конфигурациялау кіреді. Сонымен қатар, бағдарламалық жасақтаманы өзгертуді басқару да жауапкершіліктеріне жатуы мүмкін. Компьютер операторы жүйелі техникалық қызмет көрсетуді және күтіп-ұстауды жүзеге асырады, мысалы, резервтік көшірмелерді ауыстыру немесе тәуелсіз дискілер массивінде (RAID) істен шыққан дискілерді алмастыру. Мұндай жұмыстар көбінесе компьютермен бір бөлмеде болуды талап етеді және жүйелік әкімшінің жұмысынан кем білікті болғанымен, оператордың сезімтал деректерге қол жеткізілу мүмкіндігі болғандықтан, соған сай сенім деңгейі қажет болуы мүмкін. SRE – Сайттың сенімділігі инженері жүйелерді басқаруға бағдарламалық инженерия немесе бағдарламалық тәсіл қолданады.

Оқыту

Көптеген жұмыс берушілер компьютерлік ғылым, ақпараттық технологиялар, электроника немесе компьютерлік инженерия сияқты ұқсас сала бойынша бакалавр дәрежесін талап етеді. Кейбір оқу орындарында жүйелік әкімшілік бойынша бакалавриат және магистратура бағдарламалары да бар. Сонымен қатар, жүйелік әкімшіліктің практикалық сипаты және ашық кодты серверлік бағдарламалық қамтамасының қолжетімділігіне байланысты көптеген жүйелік әкімшілер өздігінен білім алады. Әдетте, болашақ қызметкер басқаруға тиіс компьютерлік жүйелермен жұмыс тәжірибесіне ие болуы керек. Көп жағдайда үміткерлер Microsoft MCSA, MCSE, MCITP, Red Hat RHCE, Novell CNA, CNE, Cisco CCNA немесе CompTIA A+, Network+, Sun Certified SCNA, Linux Professional Institute, Linux Foundation Certified Engineer немесе Linux Foundation Certified System Administrator сияқты салалық сертификаттарға ие болуы тиіс. Кейде, көбінесе шағын ұйымдарда, жүйелік әкімшінің қызметі білікті пайдаланушыға оның міндеттерімен қатар немесе оларды алмастыратын ретінде берілуі мүмкін.

Біліктілік

Жүйелік басқару пәні компьютерлік жүйелерді және ұйымдағы адамдардың оларды қалай пайдаланатынын қамтиды. Бұл операциялық жүйелер мен қолданбаларды, сондай-ақ аппараттық және бағдарламалық қамтамасыз етудегі ақауларды жоюды, сонымен қатар ұйымның қызметкерлері компьютерлерді қандай мақсатта қолданатынын білуді талап етеді. Жүйелік әкімші үшін ең маңызды дағды – түрлі шектеулер мен стресс астында жиі туындайтын мәселелерді шешу. Компьютерлік жүйе істен шыққан немесе қате жұмыс істеген кезде жүйелік әкімші дереу шақырылады және ол проблеманың себебін және оны қалай түзету керектігін жылдам және дұрыс анықтай білуі керек. Олар сондай-ақ командалық жұмыс және коммуникация дағдыларына ие болуы керек; аппараттық және бағдарламалық жасақтаманы орнату және конфигурациялау білуі тиіс. Жүйелік әкімшілер бағдарламалық жасақтаманы орналастыру және ақауларды жою үшін оның жұмыс істеу принципін түсінуі керек, сонымен қатар әдетте скрипттерді жазу немесе күнделікті тапсырмаларды автоматтандыру үшін қолданылатын бірнеше бағдарламалау тілдерін білуі керек. Жүйелік әкімшінің міндеті жаңа қолданбалық бағдарламаны жобалау немесе жазу емес, бірақ егер олар түрлі конфигурация басқару құралдарымен жүйе немесе қолданба конфигурациясын автоматтандыру үшін жауапты болса, онда шекаралар біршама бұрмаланады. Жүйелік әкімшінің рөлі мен біліктілігіне байланысты, олар бағдарламалық жасақтама инженерінің негізгі түсініктерін білуі мүмкін. Алайда, жүйелік әкімшілер бағдарламалық жасақтама инженерлері немесе дамытушылар емес, лауазымдық тұрғысынан. Әсіресе, интернетке бағытталған немесе бизнес үшін маңызды жүйелермен жұмыс істегенде, жүйелік әкімші компьютерлік қауіпсіздікті жақсы түсінуі керек. Бұл тек бағдарламалық жасақтаманы жаңартуды ғана емес, сонымен қатар алдын алу шаралары арқылы бұзушылықтар мен басқа да қауіпсіздік мәселелерін болдырмауды қамтиды. Кейбір ұйымдарда компьютерлік қауіпсіздікті басқару – бұл жалпы қауіпсіздікке және өрт қабырғаларын (firewalls) және шабуылды анықтау жүйелерін (intrusion detection systems) күтіп ұстауға жауапты жеке рөл. Бірақ барлық жүйелік әкімшілер компьютерлік жүйелердің қауіпсіздігіне жауапты.