Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жазбаша құқықтық шешімдер мен қаулылар жиынтығы.
Body of written legal decisions and rulings
Жауаптар (латын тіліндегі responsum сөзінен, "жауап" деген мағынада) – заң ғалымдарына жолданған сұрақтарға жауап ретінде берілген жазбаша шешімдер мен қаулылардың жиынтығын қамтиды. Қазіргі заманда бұл термин тарихи діни құқықтағы ғалымдардың қабылдаған шешімдері мен қаулыларын сипаттау үшін қолданылады.
Responsa (plural of Latin responsum, 'answer') comprise a body of written decisions and rulings given by legal scholars in response to questions addressed to them. In the modern era, the term is used to describe decisions and rulings made by scholars in historic religious law.
Рим империясында
Рим заңы responsa prudentium, яғни заңгерлердің жауаптары мен пікірлерін ius scriptum (жазба заң) көздерінің бірі деп мойындады, бұл магистраттардан, Сенаттан немесе императордан шыққан заңдармен қатар болды. Мұндай жауаптардың ерекше танымал және күшті ықпалды мысалы – 90 кітаптан тұратын Дигеста (немесе Дигесттер), екінші ғасырдағы көрнекті заңгер Сальвий Юлианның негізгі еңбегі. Бұл – азаматтық және преториандық құқық туралы жүйелі зерттеу, көптеген кешірек римдік құқық жазушылары сілтеме жасайтын нақты және гипотетикалық жағдайлар бойынша жауаптардан тұрады.
Roman law recognised responsa prudentium, i. e., the responses and thoughts of jurists, as one of the sources of ius scriptum (written law), along with laws originating from magistrates, from the Senate, or from the emperor. A particularly well known and highly influential example of such responsa was the Digesta (or Digests), in 90 books, the principal work of the prominent second century jurist Salvius Julianus. This was a systematic treatise on civil and praetorian law, consisting of responsa on real and hypothetical cases, cited by many later Roman legal writers.
Католик шіркеуінде
Католик шіркеуінде респонса – католик епископтары Киелі Таққа жіберген нақты сұрақтарға (латын тілінде dubia, сөзбе-сөз "күмәндер") құзыретті басқару органының берген жауаптары. Паптық заң мәтіндері жөніндегі кеңес берген респонсалар 1983 жылғы Канондық құқық кодексінің 16 §2-сіне сәйкес заң күшіне ие. Басқа респонсалардың мұндай міндетті күші болмайды, бірақ олардың құзыры жоғары. Кейбір респонсалар Құдайға табыну және діни құдастар жөніндегі Конгрегацияның (CDW) ресми журналы Notitiae-де жарияланады. CDW-нің мәлімдемесіне сәйкес, Notitiae-де жарияланған респонсалар, егер олар Киелі Тақтың ресми заңдық құжаттарында жарияланбаса, жеке жауаптар ретінде қарастырылады.
In the Catholic Church, responsa are answers of the competent executive authority to specific questions (in Latin, dubia, literally "doubts") sent by Catholic bishops to the Holy See. Responsa given by the Pontifical Council for Legislative Texts which are promulgated as authentic interpretation have the force of law as per canon 16 §2 of the 1983 Code of Canon Law. Other responsa cannot have this binding force, but nevertheless possess a high authority. Some responsa are given in Notitiae, the official journal of the Congregation for Divine Worship and the Discipline of the Sacraments (CDW). The responsa given in Notitiae are, according to the CDW, to be considered only as private responses unless they are published in official legal records of the Holy See.
Иудаизмдегі
Рабби әдебиетінде респонсалар She'elot u Teshuvot («сұрақтар мен жауаптар») деп аталады және олар поским («иудей заңын шешетін адамдар») берген жазбаша шешімдер мен үкімдердің жиынтығын құрайды. Көбінесе интернеттегі сұрақтар үшін қолданылатын қазіргі термин – «рабиден сұра». Яһуди дінінің респонсалары раввиндік әдебиеттің ерекше бір түрін құрайды, оларды еврей Киелі кітаптарының, Мишнаның, Талмудтың түсіндірмелерінен (мефоршим) – олардың мағынасын ашуға арналған, және күнделікті өмірдегі жағдайлар үшін ережелерді анықтайтын заң кодекстерінен ажырату керек. Респонса әдебиеті 1700 жылдық кезеңді қамтиды – оның формасы, стилі және мазмұны яһуди халқының саяхаттары мен басқа халахикалық әдебиеттердің, әсіресе кодекстердің дамуына байланысты өзгерген. Респонсалар яһуди заңында ерекше маңызды рөл атқарады. Берілген сұрақтар көбінесе практикалық сипатта болады және жиі заң кодекстерінде ескерілмеген жаңа жағдайларға қатысты болады, сондықтан респонсалар кодекстерді толықтырады. Осылайша, олар заңның көзі ретінде қызмет етеді, заңдық прецеденттерге ұқсас, себебі кейінгі шешім қабылдаушылар (поским) өз үкімдерінде оларға жүгінеді; сондай-ақ, олар келесі кодекстерге енгізіледі. Халахикалық үкімдер туралы сұраулардан басқа, көптеген сұрақтар, әсіресе ертерек респонсаларда, теориялық сипатта болды. Сондықтан респонсаларда этика, іскерлік этика, дін философиясы, астрономия, математика, тарих, география, сондай-ақ Киелі кітап, Мишна, Талмуд және Мидраш мәтіндерінің түсіндірмелері туралы үкімдер бар. Осылайша, ертерек яһуди әдебиетінде тарихи еңбектер аз болғанымен, яһуди дінінің тарихына қатысты көптеген мәліметтер респонсаларға енгізілген. Респонсалар яһудилердің мәдениеті және олармен бірге өмір сүрген халықтар туралы құнды ақпаратты қамтиды. Сол кездегі моральдық және әлеуметтік қарым-қатынастар, кәсіптер, отбасы, дәстүрлер, қуаныш пен қайғының көріністері, демалыс және тіпті ойындар туралы да ақпарат алуға болады. Ескі респонсалар Мишна мен Талмудты оқу және түзету үшін де маңызды.
In rabbinic literature, the responsa are known as She'elot u Teshuvot ( "questions and answers"), and comprise the body of written decisions and rulings given by poskim ("deciders of Jewish law"). A modern term, used mainly for questions on the internet, is "Ask the rabbi". Judaism's responsa constitute a special class of rabbinic literature, to be distinguished from the commentaries (meforshim)—devoted to the exegesis of the Hebrew Bible, the Mishnah, the Talmud—and from the codes of law which delineate the rules for ordinary incidents of life. The responsa literature covers a period of 1,700 years—the mode, style, and subject matter have changed as a function of the travels of the Jewish people and of the development of other halakhic literature, particularly the codes. Responsa play a particularly important role in Jewish law. The questions forwarded are usually practical, and often concerned with new contingencies for which no provision has been made in the codes of law, and the responsa thus supplement the codes. They, therefore, function as a source of law, in a manner similar to legal precedent, in that they are consulted by later decisors (poskim) in their rulings; they are also, in turn, incorporated into subsequent codes. In addition to requests for halakhic rulings, many of the questions addressed were theoretical in character, particularly among the earlier responsa. The responsa thus contain rulings on ethics, business ethics, the philosophy of religion, astronomy, mathematics, history, geography, as well as interpretations of passages in the Bible, the Mishnah, the Talmud, and the Midrash. Thus, while early Jewish literature has few historical works, many notes on the history of Judaism have been introduced into the responsa. Responsa thus contain valuable information about the culture of the Jews and the people among whom they lived. Information may also be gleaned about the moral and social relations of the times, occupations, the household, customs, expressions of joy and of sorrow, and recreations, and even games. Older responsa are also important for readings and emendations of the Mishnah and the Talmud.
Ислам діні
Респонсаның (мұнда фатва деп аталады) ұқсас қолданылуы ислам дінінде де кездеседі.
A similar use of responsa (here called fatwā) is found in Islam.