Кіріспе

Италиялық физик (1906 жылы туған)

Математикаға бейім

Майорана Сицилияның Катания қаласында дүниеге келген. Майорананың қарындасы Кирино Майорана да физик болған. Математикалық қабілеті жоғары Майорана 1923 жылы инженерлік мамандық бойынша университетте оқуға түсті, бірақ 1928 жылы Эмилио Сегренің ықпалымен физикаға ауысты. Ол Энрико Фермидің Римдегі командасына "Виа Панисперна жігіттері" деп аталатын топтың құрамына өте жас кезінде қосылды, олар өздерінің лабораториясы орналасқан көшенің атымен аталып кетті.

Алғашқы жарияланған ғылыми еңбектер

Майорананың алғашқы еңбектері атомдық спектроскопия мәселелерімен айналысты. Оның 1928 жылы жарияланған тұңғыш еңбегі, ол студент кезінде жазылған және оның авторы Римдегі Физика институтының кіші профессоры Джованни Джентиль болды. Бұл жұмыс Фермидің атом құрылымының статистикалық моделін атомдық спектроскопияға алғашқы сандық қолдануы болды (қазір Томас-Ферми моделі деп аталады, өйткені оны Льюэллин Томас да сипаттаған). Осы жұмыста Майорана мен Джентиль осы модель аясындағы алғашқы принциптерді қолданып есептеулер жасады, олар гадолиний мен уранның тәжірибелік түрде анықталған негізгі электрондық энергияларын және оптикалық спектрлерде байқалатын цезий сызықтарының жіктелген құрылымын жақсы түсіндірді. 1931 жылы Майорана атомдық спектрлердегі автоионизация құбылысы туралы алғашқы мақала жариялады, ол оны "спонтандық ионизация" деп атады; сол жылы Принстон университетінің Аллен Шенстоны жариялаған тәуелсіз мақала оны "автоионизация" деп атады, бұл атауды алғаш рет Пьер Огер қолданды. Бұл атау, деңгейсіз жазылған түрімен, содан бері осы құбылыстың қалыпты атауына айналды. Майорана 1929 жылы Римнің Ла Сапиенца университетінде физика ғылымдарының бакалавры (Laurea) дәрежесін алды. 1932 жылы ол атомдық спектроскопия саласында уақыт өзгеретін магнит өрістерінде бағытталған атомдардың мінез-құлқы туралы мақала жариялады. Бұл мәселені И.И. Раби және басқалар да зерттеді, бұл атом физикасының маңызды саласы – радиожиілікті спектроскопияның дамуына әкелді. Сол жылы Майорана өзіндік ішкі импульсі бар бөлшектердің релятивистік теориясы туралы мақала жариялады, онда ол Лоренц тобының шексіз өлшемді бейнелерін жасап, қолданды және элементарлық бөлшектердің массалық спектріне теориялық негіз берді. Италия тілінде жазылған Майорананың көптеген еңбектері сияқты, ол бірнеше онжылдық бойына салыстырмалы түрде белгісіз күйде қалды. 1932 жылы Ирен Жолио-Кюри мен Фредерик Жолионың жүргізген тәжірибелері гамма сәулесі деп ұсынған белгісіз бөлшектің бар екенін көрсетті. Майорана экспериментті бірінші болып дұрыс түсіндірді, ол бейтарап заряды және протонға шамамен тең массасы бар жаңа бөлшектің болуын қажет етеді; бұл бөлшек – нейтрон. Ферми оған осы тақырыпта мақала жазуды кеңес берді, бірақ Майорана бас тартты. Джеймс Чадвик сол жылы тәжірибе арқылы нейтронның бар екенін дәлелдеді және осы жаңалық үшін Нобель сыйлығына ие болды. Майорана өз жаңалықтарын жариялауға құлшынбағанымен белгілі болды, өйткені ол өз еңбегін қарапайым деп санады. Ол өмірінде барлығы тоғыз мақала жазды.

Гейзенберг пен Бормен жұмыс

Фермидің ықпалымен Майорана 1933 жылдың басында Ұлттық зерттеулер кеңесінен алған грант бойынша Италиядан кетіп қалды. Германияның Лейпциг қаласында ол Вернер Гейзенбергпен кездесті. Майорана кейін Гейзенбергке жазған хаттарында оны ғана емес, сонымен қатар жақын досы деп тапқанын жеткізді.

Нейтрино массалары бойынша жұмыстар

Майорана нейтрино массалары туралы болашақты болжайтын теориялық жұмыстар жасады, және 2017 жылдан бері бұл мәселе белсенді зерттеу нысаны болып табылады.

Жоғалу

Болжам бойынша, Майорана Неапольден Палермоға сапарға шыққанға дейін банк шотынан барлық ақшасын шығарып алған. Дегенмен, Скиашианың кейбір қорытындыларын Майорананың бұрынғы әріптестері, оның ішінде Э. Амальди және Э. Сегре жоққа шығарды. Реками Майорананың жоғалуына қатысты әртүрлі гипотезаларды, Скиашиа ұсынғандарды да сын тұрғысынан қарастырып, Майорана Аргентинаға барып кеткен деген пікірді қолдайтын деректер келтіреді. 2016 жылы итальян философы Джорджо Агамбен Майорананың жоғалу оқиғасын зерттейтін кітап жариялады.

2011 жылы қайта ашылған және жабылған іс

2011 жылдың наурызында итальяндық БАҚ Рим прокуратурасының Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары Буэнос-Айресте Майоранамен кездескенін айтқан куәгердің мәлімдемесі бойынша тергеу басталғанын хабарлады. 2011 жылдың 7 маусымында итальяндық БАҚ Carabinieri RIS 1955 жылы Аргентинада түсірілген бір адамның суретін талдап, Майорананың бетімен он ұқсастық тапқанын мәлімдеді. 2015 жылдың 4 ақпанында Рим прокуратурасы Майорананың 1955-1959 жылдар аралығында тірі болғанын, Венесуэланың Валенсия қаласында тұрғанын жариялады. Жаңа мәліметтер негізінде, бұл соңғы тұжырымдар кеңсеге жоғалу ісін ресми жабуға мүмкіндік берді, оның жоғалуына қатысты қылмыстық қылмысқа қатысты деректер табылған жоқ, бұл оның жеке шешімі болуы мүмкін екені анықталды және ол Венесуэлаға эмиграциялаған деген болжам жасалды.

100 жылдығын атап өту

2006 жылы Майорананың 100 жылдығы тойланды. Этторе Майорананың мұрасы және XXI ғасыр физикасы» тақырыбындағы халықаралық конференция 2006 жылдың 5-6 қазанында Катанияда өтті. А. Бьянкони, Д. Бринк, Н. Кабиббо, Р. Касалбуони, Г. Драгони, С. Эспозито, Э. Фиорини, М. Ингуссио, Р. В. Жакки, Л. Майани, Р. Мантегня, Э. Миньеко, Р. Петронцио, Б. Презиоси, Р. Пуччи, Э. Реками және Антонино Зичичи сияқты жоғары деңгейдегі халықаралық ғалымдардың мақалаларынан тұратын конференция материалдары SISSA-ның POS Proceedings of Science басылымында жарияланды. Редакторлары – Андреа Рапис (төраға), Паоло Касторина, Франческо Катара, Сальваторе Ло Нигро, Эмилио Миньеко, Франческо Порто және Эмануэле Римини. 2006 жылы Италия физикалық қоғамы оның тоғыз жинақталған еңбегінен тұратын естелік кітапты, түсіндірмелермен және ағылшын тіліне аудармаларымен бірге жариялады. Сондай-ақ, 100 жылдығын атап өту мақсатында Теориялық физика электрондық журналы (EJTP) Майорананың мұрасының қазіргі дамуына арналған жиырма мақаладан тұратын арнайы нөмір шығарды. EJTP оның есімін еске алу үшін жүз жылдық мерекесіне орай сыйлық та белгіледі. Майорана медалі немесе Майорана сыйлығы – теориялық физиканың кең мағынасында ерекше шығармашылық, сыншыл ой және математикалық дәлдік көрсеткен зерттеушілерге жыл сайын берілетін сыйлық. 2006 жылғы Майорана сыйлығын Эразмо Реками (Бергамо университеті және INFN) мен Джордж Сударшан (Техас университеті) алды, ал 2007 жылғы Майорана сыйлығы Ли Смолинге (Канада, Теориялық физика периметрі институты), Элиано Пессаға (Италия, Павия университетінің ғылыми-зерттеу орталығы және Психология факультеті) және Марчелло Чиниге (Италия, Рим, La Sapienza университетінің физика факультеті) бұйырды.