Кіріспе
Музыкалық шкалалар
"Блюз шкаласы" термині әртүрлі питчтер санымен және байланысты ерекшеліктері бар бірнеше шкалаларды білдіреді. Блюз шкаласы көбінесе қолданыстағы шкалаға "көк нота" қосылуы арқылы қалыптасады, ең бастысы – минорлық пентатоникалық шкалаға төмендетілген бесінші нотаның қосылуы. Дегенмен, гептатоникалық блюз шкаласын өзгертілген интервалдармен мажорлық шкала деп қарастыруға болады.
The term blues scale refers to several different scales with differing numbers of pitches and related characteristics. A blues scale is often formed by the addition of an out of key "blue note" to an existing scale, notably the flat fifth addition to the minor pentatonic scale. However, the heptatonic blues scale can be considered a major scale with altered intervals.
Гексатондық
Блюздің гексатондық немесе алты ноталық шкаласы кіші пентатондық шкаладан және бастапқы гептатондық шкаланың 5-ші сатысынан тұрады. Бұл қосымша нотаны 5 немесе 4 деп белгілеуге болады. Бұл шкаланың алғаш рет жарияланған мысалы – Джейми Эберсольдтың «Джаз ойнау және импровизациялау» 1-томдық (1970 жылғы қайта қарау, 26-бет), ал Джерри Кокер Дэвид Бейкердің осы ноталар жинағын педагогикалық тұрғыдан реттеуге көмектесетін алғашқы педагог болуы мүмкін деп санайды. Блюз шкаласының маңызды ерекшелігі – көк ноталарды пайдалану, яғни стандартты биіктіктен сәл жоғары немесе төмен ойналатын, микротондық түрде орындалатын ноталар. Дегенмен, көк ноталар баламалы интонациялар саналатындықтан, блюз шкаласы шкаланың дәстүрлі анықтамасына сәйкес келмейді деп есептелуі мүмкін. Ең қарапайым түрінде, осы блюз шкаласының бір нұсқасы он екі такті блюз прогрессиясындағы барлық өзгерістерде (немесе аккордтарда) жиі қолданылады. Сол сияқты, қазіргі заманғы джаз теориясында оның қолданылуы аккордтардың өзіне емес, тональностьға негізделген. Соңғысы жоғарыда сипатталған гексатондық шкаламен бірдей. Movable do солфеджиосында гексатондық мажор блюз шкаласы «до ре ми ми сол ля» деп сольмизацияланады; ал ляға негізделген кіші жылдамды до солфеджиосында гексатондық минор блюз шкаласы «ля до ре ми ми сол» деп сольмизацияланады.
Гептоноздық
Блюз шкаласының бір гектатоникалық, яғни жеті ноталық түсінігі – үшінші, бесінші және жетінші сатылары төмендетілген диатоникалық шкала (мажорлық шкала), бұл дориан 5 шкаласына, гармониялық мажор шкаласының екінші ладына баламалы. Блюз практикасы "африкалық шкалалардың" және батыс диатоникалық шкалаларының қосылуынан туындайды. Стивен Смит "көк ноталарды "блюз шкаласына" жатқызу – егер біз "шкала" ұғымын өзгерте қоймасақ, қателік болар еді", – деп мәлімдейді.
Атонсыз
Бенвард пен Сакердің айтуынша, негізінен тоғыз нотадан тұратын блюз шкаласы – бұл мажор шкаласының хроматикалық вариациясы, онда үшінші және жетінші ноталар төмендетілген (фактически, Дориан ладынан алынған алмастырулар). Олар, "қалыпты үшінші және жетінші ноталармен кезектесіп, блюздік интонацияны құру үшін қолданылады. Бұл 'көк ноталар' африкалық шкалалардың осы музыкаға тигізген әсерін көрсетеді". Шкаланы ойнаудың тағы бір бейресми тәсілі – кіші блюз шкаласының үшінші және жетінші ноталарына кварта тон қосу. Мысалы, A минорлы блюз шкаласы кварта тонмен: A–B–C–D–E–F–G, мұндағы жартылай диез. Сонымен қатар, D нотасын қосымша нота ретінде де қолдануға болады. Гитаристтер нотаны иіп, оны кварта тонға көтере алады.
Қолданылуы
Джазда блюз шкаласын импровизация жасайтын музыканттар түрлі гармониялық жағдайларда қолданады. Оны бірінші доминантты жетінші аккордтың тамырымен құрылған он екі такті блюз прогрессиясының барлық уақытында ойнауға болады. Мысалы, C гексатондық блюз шкаласын C блюз аккорды прогрессиясымен соло ойнау үшін пайдалануға болады. Блюз шкаласын минор аккордымен импровизация жасау үшін де қолдануға болады. Джаз оқытушысы Джейми Эберсольд блюз шкаласының дыбысын және сезімін "фанки", "нағыз үйдің сипатындағы", "жерден шыққан" немесе "блюздік" деп сипаттайды.