Кіріспе

32 биттік микропроцессор

Motorola 68040 («алпыс сегіз қырық») — Motorola 68000 сериясындағы 32 биттік микропроцессор, 1990 жылы шығарылған. Ол 68030-дың ізбасары болып табылады және 68050-ді өткізіп, 68060-қа дейін келеді. Motorola-ның жалпы атауын сақтай отырып, 68040 көбінесе '040 деп аталады (оо төрт оо немесе о о қырық деп айтылады). 68040 чиптегі қозғалатын нүктелі операцияларды орындайтын құрылғысы (FPU) бар 680x0 отбасының алғашқы мүшесі болды. Осылайша, ол бұрын сыртқы чиптерді қажет еткен барлық функционалдықты, атап айтқанда FPU және жадты басқару блогын (MMU) қамтыды, ол 68030-да қосылған. Сонымен қатар, оның 4 килобайттан тұратын бөлінген командалар мен деректер кэштері болды. Ол толыққанды құбырлы конструкциямен, алты сатысымен жабдықталған. 68040-тың нұсқалары нарықтың белгілі бір сегменттері үшін жасалды, соның ішінде FPU-ны алып тастаған 68LC040 және FPU мен MMU-ны алып тастаған 68EC040. Motorola EC нұсқасын кіріктірілген қолдану үшін жоспарлаған, бірақ 68040-шы жылдардағы кіріктірілген процессорлар 68040-тың қуатына мұқтаж болған жоқ, сондықтан 68020 және 68030-дың EC нұсқалары жобаларда жиі қолданыла берді. Motorola бірнеше жылдамдық деңгейлерін өндірді. 16 МГц және 20 МГц бөліктері ешқашан сертификатталған жоқ (XC белгісі) және прототиптік үлгілер ретінде пайдаланылды. 25 МГц және 33 МГц деңгейлері бүкіл желіде қолданылды, бірақ 2000 жылға дейін 40 МГц деңгейі тек «толық» 68040 үшін ғана болды. Жоспарланған 50 МГц деңгейі жылулық дизайн шегінен асып кеткендіктен тоқтатылды.

Қолданылуы

Apple Macintosh компьютерлерінде 68040 чипі Macintosh Quadra модельдерінде пайда болды, ол чиптің атына байланысты аталды. Ең жылдам 68040 процессоры 40 МГц жиілікте жұмыс істеді және ол тек Quadra 840AV модельдерінде қолданылды. (Қысқа ғұмырлы) Macintosh Centris желісінің жоғары бағалы модельдері де 68040-ты қолданды, ал арзан Quadra, Centris және Macintosh Performa модельдері 68LC040-ты қолданды. 68040 процессоры басқа жеке компьютерлерде де қолданылды, мысалы Amiga 4000 және Amiga 4000T, сондай-ақ көптеген жұмыс станцияларында, Alpha Microsystems серверлерінде, HP 9000/400 сериясында, NCR Corporation компаниясының TOWER 32/750, 32/825 және 32/850 модельдерінде, Apollo Computer компаниясының DN5500 және NeXT компьютерінің кейінгі нұсқаларында қолданылды. 68040 процессоры көптеген Boeing 737 ұшақтарының ұшуды басқару компьютерлерінде (FMC) қолданылады, оның ішінде Next Generation және MAX модельдерінің барлығында.

Дизайн

68040-тың дизайны басталғанда транзисторларға қойылған шектеулерге ерте тап болды. MMU көп транзисторларды қабылдамады, тіпті оны CPU-мен бірге бір чипке орналастыру транзисторларды үнемдеді, бірақ FPU осы мәселені күшейте түсті. Motorola-ның 68882 сыртқы FPU өте жоғары өнімділікке ие екені мәлім болды және Motorola интеграторлардың 68882 орнына пайдалырақ «RC» нұсқасынан гөрі «LC» нұсқасын пайдалану қаупіне баруын қаламайтын. (Motorola-ның 680x0 сериясындағы көппроцессорлық модель туралы толық ақпаратты Motorola 68020-дан қараңыз.) Сондықтан 68040-тағы FPU, бұрын 68881 және 68882-де қолданылған және сол кездегі танымал фракталдарды жасау бағдарламаларында қолданылған IEEE трансценденттік функцияларын орындай алмады. Motorola жылжымалы нүктелік қолдау пакеті (FPSP) осы функцияларды үзіліс кезінде бағдарламалық түрде эмуляциялады. Бұл өте маңызды болғандықтан, трансценденттік функцияларды жиі пайдалану өнімділіктің күрт төмендеуіне әкелді. Жылу мәселесі 68040-тың өмір бойы бойына шешілмей келді. Ол 68020 және 68030-ға қарағанда сағат импульсы үшін төрт еседен астам өнімділік көрсеткенімен, чиптің күрделілігі мен қуатқа қойылған талаптар үлкен чип өлшемінен және үлкен кэштен туындады. Бұл процессордың масштабына әсер етті және оның тактық жиілігі 40 МГц-тен жоғары болған емес. 50 МГц нұсқасы жоспарланған, бірақ кейіннен жойылды. Оверклокерлар 80 МГц осцилляторының орнына 100 МГц осцилляторын қолданып, сондай-ақ желдеткіштері бар үлкен жылу таратушыларды орнату арқылы 50 МГц-ке жетуге сәттіліктерін жеткізді. 68040 Intel 80486 сияқты мүмкіндіктерді ұсынды, бірақ сағат импульсы үшін сағат негізінде Intel чипінен бүтін сандар және жылжымалы нүктелік операциялар бойынша айтарлықтай артық өнімділік көрсетуге қабілетті болды.

68Е040

68EC040 – кіріктірілген басқару жүйелері (embedded controllers) үшін арналған Motorola 68040 микропроцессорының түрі. Ол 68040-тан айырмашылығы, оның математикалық сопроцессоры (FPU) мен жадты басқару блогы (MMU) жоқ. Бұл оны арзанрақ етеді және аз қуатты тұтынады. 68EC040 Cisco Switch Supervisor Engine I құрамында қолданылған, ол 2900, 2948G, 2980G, 4000, 4500, 5000, 5500, 6000, 6500 және 7600 модельдерінің негізгі бөлігі болып табылады.

68LC040

68LC040 – FPU-сыз Motorola 68040 микропроцессордың төмен бағалы нұсқасы. Бұл оны арзанрақ етеді және аз қуат тұтынады. CPU қазір Motorola 68030 сияқты мүмкіндіктер тізіміне сәйкес келсе де, 68040-тың кэштері мен құбыржолын сақтайды, сондықтан 68030-ға қарағанда едәуір жылдам. 68LC040-тың кейбір маскалық өңдеулерінде бағдарламалық FPU эмуляторы қолданылғанда чиптің дұрыс жұмыс істеуіне кедергі келтіретін қате бар. Motorola мәліметтеріне сәйкес, 2E71M немесе одан кейінгі маскасы бар чиптерде бұл қате жоқ. Бұл жаңа маска 1995 жылдың ортасында енгізілді және 68LC040 чипін MC статусына көштірді. Қателік бар өңдеулер көбінесе 68LC040 негізіндегі Apple Macintosh компьютерлерінде кездеседі. 2E23G маска жиынтығымен (LC 475 моделінде қолданылған) чиптердің ақаулы екені расталды. Ақаулық F желісінің ерекшелігі оянғанда күтілген жазулардың жоғалуымен байланысты. 68040 қазіргі заманғы x86 чиптері сияқты микрокодын жаңарта алмайды. Демек, қозғалатын нүктелік функцияларды қажет ететін бағдарламалық құралды пайдаланудың жалғыз жолы – бұзылған 68LC040-ты жаңа өңдеумен немесе толық 68040 чипімен ауыстыру.