Кіріспе

Альберт Аксеннен (la Chapelle) немесе Альберт Ахеннен; Albericus Aquensis; шамамен 1100 жылы) – Бірінші крест жорығы мен Иерусалим патшалығының алғашқы кезеңінің тарихшысы. Ол 11 ғасырдың соңында дүниеге келді, кейіннен Ахен шіркеуінің каноны (пастығы) және custos (қорғаушысы) болды. Оның өмірінен басқа ештеңе белгілі емес, тек ол 1125 және 1150 жылдар аралығында жазылған, латын тілінде он екі кітаптан тұратын еңбек – Historia Hierosolymitanae expeditionis (“Иерусалимге жасалған жорықтың тарихы”) немесе Chronicon Hierosolymitanum de bello sacro (“Қасиетті соғыс туралы Иерусалим шежіресі”) авторы болды. Бұл тарих 1095 жылы Клермон кеңесі кезінде басталып, Бірінші крест жорығының барысы мен Иерусалимнің латын патшалығының ерте тарихын қамтиды және 1121 жылы күрт аяқталады. Historia орта ғасырларда кеңінен танымал болды және Вильгельм Тир оның Historia rerum in partibus transmarinis gestarum еңбегінің алғашқы алты кітабын жазуда көп пайдаланды. Көптеген жылдар бойы, Эдвард Гиббон сияқты көптеген тарихшылар оны күмәнсіз қабылдады. Бірақ, Генрих фон Сибельден бастап, соңғы кезде оның тарихи құндылығына күдік туды, алайда, сарапшылардың пікірі бойынша, ол Бірінші крест жорығының оқиғаларын шындықпен бейнелейді, әлдеқандай аңызға толы мәліметтер де кездеседі. Альберт Киелі жерге бармаған, бірақ оралған крестшілермен кеңінен әңгімелесіп, құнды хаттарға қол жеткізген. Ол, сондай-ақ, Chanson d'Antioche-қа да қол жеткізген болуы мүмкін, себебі оның еңбегінде сол поэмамен мәтіндік ұқсастықтар бар. Тарихтың тұңғыш басылымы 1584 жылы Хельмштедтте жарық көрді, ал түпнұсқа латын тіліндегі аудармасы Recueil des historiens des croisades, Volume 4. iii (1879) жинағында жарияланған. Сьюзан Б. Эдгингтонның латын және ағылшыл тілдеріндегі заманауи басылымы Оксфорд ортағасырлық мәтіндер сериясында қолжетімді. (Сондай-ақ қараңыз: "Crusader Texts in Translation" кітабының 24 және 25-томдары.)