Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
13 ғасырдағы монах және дипломат
13th century friar and diplomat
Андре де Лонжумео (ағылшын тілінде Эндрю Лонжумео деп те аталады) – француз дипломаты және Доминикан миссионері, сондай-ақ 13 ғасырдағы Шығыстағы ең белсенді батыстық дипломаттардың бірі. Ол моңғолдарға екі елшілік басқарды: біріншісі Папа Иннокентий IV-тің хаттарын, ал екіншісі Франция королі Людовик IX-тың Гүюк қағанға сыйлықтары мен хаттарын жеткізді. Ол Таяу Шығысты жақсы білген, араб және "халдей" тілдерін (сирия немесе парсы тілдері деп саналады) білген.
André de Longjumeau (also known as Andrew of Longjumeau in English) was a French diplomat and Dominican missionary and one of the most active Occidental diplomats in the East in the 13th century. He led two embassies to the Mongols: the first carried letters from Pope Innocent IV and the second bore gifts and letters from Louis IX of France to Güyük Khan. Well acquainted with the Middle East, he spoke Arabic and "Chaldean" (thought to be either Syriac or Persian).
"Құрсақ тәжінің" миссиясы
Андренің Шығысқа алғашқы сапары, француз патшасы Людовик IX оны 1238 жылы латын императоры Балдуин II сатқан тікенді тәжді алу үшін Константинопольге баруға шақырғанда болды. Балдуин II өзінің империясына қолдау табуға асығысқан еді. Ол Сириядағы мұсылман княздықтарына, Селджук Персиясындағы Шығыс шіркеуінің және Сириялық православие шіркеуінің өкілдеріне сапар шекті, соңында папаның хаттарын Табриз маңындағы моңғол генералына жеткізді. Табризде Андре де Лонжумео, Шығыстағы христиандарды қорғау міндеті ханға жүктелген, алыс Шығыстан келген Симеон Раббан Ата есімді монахпен кездесті.
André's first mission to the East was when he was asked by the French king Louis IX to go to Constantinople to obtain the crown of thorns that had been sold to him by the Latin emperor Baldwin II in 1238, who was anxious to obtain support for his empire. He visited Muslim principalities in Syria and representatives of the Church of the East and Syriac Orthodox Church in Seljuk Persia, finally delivering the papal correspondence to a Mongol general near Tabriz. In Tabriz, André de Longjumeau met with a monk from the Far East named Simeon Rabban Ata, who had been put in charge by the Khan of protecting Christians in the Middle East.
Моңғолдарға екінші іссапар (12491251)
1248 жылдың желтоқсан айында, Карс маңындағы моңғол лагерінде Андре Дәуітпен танысқан болатын. Дәуіт 1248 жылдың желтоқсанында Франция патшасы Людовик IX-ның, одақтас Кипр Корольдігінде әскер дайындап жатқан сарайына келді. Француз патшасымен бірге болған Андре, Дәуіттің сөздерін моңғол генералы Елжігідейден келген одақтастық ұсынысы және Әйюбид Сириясына бірлесіп шабуыл жасау туралы ұсыныс ретінде түсіндірді. Жауап ретінде француз патшасы Андрені Гүюк ханға елшілікке жіберді. Лонжумо өзінің інісі Жакпен (сонымен қатар доминикан) және басқа бірнеше адамдармен бірге аттанды: Джон Годериш, Джон Каркассондық, Герберт "Ле Соммелье", Герберт Сенскі, Роберт (хатшы), белгілі бір Вильям және Пойссиден аты-жөні айтылмаған хатшы. 1249 жылдың 16 ақпанында сапарға шықты, олармен король Луи мен папаның легатынан келген хаттар, сондай-ақ зәулім сыйлықтар болды, оның ішінде қызыл матамен қапталған және қасиетті суреттермен кестеленген шатыр да бар еді. Кипрден олар Сириядағы Антиохия портына жетіп, содан кейін хан сарайына бір жыл бойы сапар шекті, күніне он лига (55,56 километр) жол жүрді. Олардың жолы Персия арқылы, Каспий теңізінің оңтүстік және шығыс жағалауларымен және, әрине, Ташкенттің солтүстік-шығысында орналасқан Тараз арқылы өтті. Жоғарғы моңғол сотына келгеннен кейін – Эміл өзенінде (Алакөл көлі мен қазіргі Ресей-Қытай шекарасы Алтай тауларында) немесе, көбінесе Байкал көлінің оңтүстік-батысында орналасқан Каракорумның өзінде немесе оның жанында Андре Гүюк ханның уланғаннан өлгенін анықтады, ол, елшінің пікірінше, Бату ханның агенттерінің қолынан қаза тапқан. Гүюк ханның жесірі (Рубруктың Вильгельмінің "Камусы" деп атаған) регент Оғұл Қаймыш оны Людовик IX-қа арналған сыйлықтармен және бас тарту хатымен күтіп алды. Монах "Тартарияны" тастап кеткенге дейін Гүюк ханның мұрагері Мөңке хаған болып сайланғаны белгілі болды. Андре 1251 жылы Кесария Палестинада қайтадан кездескен өзінің егесіне берген есебі тарих пен қиянаттың қоспасы болған сияқты; соңғысы моңғолдардың ұлылыққа көтерілуі туралы баяндауына, олардың басшысы Шыңғыс ханның мифтік Престер Джонмен күресіне және моңғолдардың отанының орналасқан жеріне, Гог пен Магог түрмесінің жанында әсер етті. Екінші жағынан, елшінің моңғол әдет-ғұрыптары туралы есебі өте дәл, ал оның моңғол христиандығы мен оның гүлденуі туралы мәлімдемелері, болмаса да, шамадан тыс айтылған (мысалы, көшпелі әскердегі дөңгелектердегі 800 шіркеу туралы) шындыққа жақын болуы мүмкін. Оның жолындағы сүйек үйінділері басқа тарихшылар егжей-тегжейлі жазған апаттардың куәгерлері болды. Ол Тараздың "Тартарияның" жүрегінде Германиядан келген христиан тұтқындарын тапты және мерт болған Шыңғыс ханға сыйлықтар әкелуші ретінде екі оттың арасынан өту рәсімін орындауға мәжбүр болды. Бұл қорлаушылық мінез-құлық және Андремен бірге келген хаттың тілі миссияның сәтсіздікке ұшырағанын көрсетті: Жан де Жойнвиллдің айтуынша, король Луи "өте өкінішті" болды.
At the Mongol camp near Kars, André had met a certain David, who in December 1248 appeared at the court of King Louis IX of France, who was preparing his armies in the allied Kingdom of Cyprus. André, who was now with the French King, interpreted David’s words as a real or pretended offer of alliance from the Mongol general Eljigidei, and a proposal of a joint attack on Ayyubid Syria. In reply to this, the French sovereign dispatched André as his ambassador to Güyük Khan. Longjumeau went with his brother Jacques (also a Dominican) and several others – John Goderiche, John of Carcassonne, Herbert "Le Sommelier", Gerbert of Sens, Robert (a clerk), a certain William, and an unnamed clerk of Poissy. The party set out on 16 February 1249, with letters from King Louis and the papal legate, and lavish presents, including a chapel tent lined with scarlet cloth and embroidered with sacred pictures. From Cyprus they went to the port of Antioch in Syria, and thence traveled for a year to the Khan's court, going ten leagues (55.56 kilometers) per day. Their route led them through Persia, along the southern and eastern shores of the Caspian Sea, and certainly through Taraz, north east of Tashkent. Upon arrival at the supreme Mongol court – either that on the Emil River (near Lake Alakol and the present Russo Chinese frontier in the Altai Mountains), or more probably at or near Karakorum itself, southwest of Lake Baikal – André found Güyük Khan dead, poisoned, as the envoy supposed, by Batu Khan's agents. The regent Oghul Qaimish, Güyük Khan's widow (the "Camus" of William of Rubruck), seems to have received him with presents and a dismissive letter for Louis IX. It is certain that before the friar had left "Tartary", Möngke, Güyük's successor, had been elected khagan. André's report to his sovereign, whom he rejoined in 1251 at Caesarea Palaestina, appears to have been a mixture of history and fable; the latter affects his narrative of the Mongols' rise to greatness, and the struggles of their leader Genghis Khan with the mythical Prester John, and in the supposed location of the Mongols' homeland, close to the prison of Gog and Magog. On the other hand, the envoy's account of Mongol customs is fairly accurate, and his statements about Mongol Christianity and its prosperity, though perhaps exaggerated (e. g. as to the 800 chapels on wheels in the nomadic host) are likely factual. Mounds of bones marked his road, witnesses of devastations that other historians record in detail. He found Christian prisoners from Germany in the heart of "Tartary" at Taraz and was compelled to observe the ceremony of passing between two fires, as a bringer of gifts to a dead Genghis Khan, gifts which were treated by the Mongols as evidence of submission. This insulting behavior, and the language of the letter with which André reappeared, marked the mission a failure: King Louis, says Jean de Joinville, "se repenti fort" ("felt very sorry").
Өлім
Андре қай жерде және қай күні қайтыс болғаны белгісіз. Андре туралы бізге басқа жазушылардың сілтемелері арқылы ғана мәлім. Назар аударыңыз, әсіресе Вильгельм Рубруктың "Recueil de voyages", iv. (Париж, 1839), 261, 265, 279, 296, 310, 353, 363, 370-беттер; Джойнвилл, ред. Франсиск Мишель (1858 ж. және т.б.), 142-бет және басқалары; Жан Пьер Саррасин, сол томда, 254–235-беттер; Вильгельм Нангис, "Recueil des historiens des Gaules", xx. 359–367; Ремюса, "Mémoires sur les relations politiques des princes chrétiens avec les Mongols" (1822 ж. және т.б.), 52-бет.
The date and location of André's death is unknown. We only know of André through references in other writers: see especially William of Rubruck's in Recueil de voyages, iv. (Paris, 1839), pp. 261, 265, 279, 296, 310, 353, 363, 370; Joinville, ed. Francisque Michel (1858, etc. ), pp. 142, etc. ; Jean Pierre Sarrasin, in same vol., pp. 254–235; William of Nangis in Recueil des historiens des Gaules, xx. 359–367; Rémusat, Mémoires sur les relations politiques des princes chrétiens avec les Mongols (1822, etc. ), p. 52.