Кіріспе

Карбамоил фосфат синтетаза I ферменті (CPS I) - уреяның өндірісіне қатысатын митохондрияда орналасқан лигаза ферменті. Карбамоил фосфат синтетаза I (CPS1 немесе CPSI) аммиак молекуласын АТФ молекуласымен фосфорилендірілген бикарбонат молекуласына көшіреді. Одан кейін алынған карбамат басқа АТФ молекуласымен фосфорилирленеді. Карбамоил фосфатының молекуласы ферменттен шығады.

Құрылымы

E. coli-да CPSI және CPSII функцияларын атқаратын жалғыз CPSI - кішігірім кіші бірлігі және шамамен 382 және 1073 аминқышқыл қалдықтары бар үлкен кіші бірлігі бар гетеродимер, бірақ сүтқоректілерде (және басқа омыртқалы жануарларда) CPSI ақуызын бір ген кодтайды. Кішігірім кіші бірлікте глутаминнің аммиак пен глутамат жасау үшін байланысуы мен деаминациялануы үшін бір белсенді орын бар. Үлкен бөлімшеде екі белсенді сайт бар, біреуі карбоксифосфат өндірісі үшін, ал екіншісі карбамоил фосфатын өндіру үшін. Үлкен кіші бірлікте әрқайсысы АТФ тұтану отбасының белсенді сайты бар екі домен (В және С) бар.

Реттеу

CPSI- ні N ацетилглютамат реттейді, ол CPS1- нің міндетті аллостериялық активаторы ретінде әрекет етеді. NAG L4 доменіне байлану арқылы А цикліндегі және Arg1453 -те өзгерістерді тудырады, бұл L3 доменінің T′ циклымен өзара әрекеттесудің өзгеруіне әкеледі, ол apo түріндегі β шаштықтан лигандпен байланысты түрдегі кеңейтілген циклге толықтай қайта ұйымдастырылады. Соңғы түрінде T′ циклы сондай-ақ туннельдік циклмен және L1 доменінің T циклымен өзара әрекеттеседі, осылайша белсендіретін ақпаратты бикарбонат фосфорилирлеу доменіне береді. Бұл NAG- мен екінші өзара әрекеттесу, яғни нуклеотидпен әрекеттесу, CPSI- нің белсенді түрін тұрақтандырады. Бұл лигандтың қажеттілігі сонымен қатар NAG өндіру үшін глютамат пен аргининнің артық мөлшерінде көрініс тапқан азоттың жоғары концентрациясын осы артық мөлшерді жою үшін CPSI белсенділігінің артуымен байланыстырады.

Метаболизм

CPSI ақуыздар мен азоттың алмасуында маңызды рөл атқарады. Митохондрияға аммиакты глутамин немесе глутамат арқылы енгізгеннен кейін, CPSI-нің міндеті карбамоил фосфатын қалыптастыру үшін фосфат тобымен бірге бикарбонатқа аммиакты қосу. Карбамоил фосфаты кейіннен мочевина циклына қосылып, ақырында мочевинаны жасайды. Кейіннен мочевина қанға, бүйрекке сүзгілеу үшін, одан кейін ішке шығарылады.

Қарым-қатынаспен байланысты денсаулық мәселелері

CPSI-мен байланысты негізгі проблема генетикаға негізделген. Кейде организм генетикалық кодтағы мутацияға байланысты жеткілікті мөлшерде CPSI өндірмейді, нәтижесінде ақуыздар мен азоттың нашар метаболизмі, сондай-ақ организмдегі аммиактың жоғары деңгейі болады. Бұл қауіпті, өйткені аммиак организмге, әсіресе жүйке жүйесіне өте улы, және ақыл-ой қабілеттері бұзылуы мен ұстамаларға әкелуі мүмкін.