Кіріспе

Кенеттен пайда болатын ионосфералық бұзылу (SID) - ионосфераның D аймағындағы жоғары иондану / плазма тығыздығынан туындайтын және күн жарылысы мен / немесе күн бөлшектерінің оқиғасынан (SPE) туындайтын бірнеше ионосфералық бұзылулардың бірі. SID радио толқындардың сіңіруінің кенеттен өсуіне әкеледі, ол жоғарғы орта жиілік (MF) және төменгі жоғары жиілік (HF) диапазондарында ең ауыр болып табылады, нәтижесінде телекоммуникациялық жүйелерді үзіп немесе бұзады.

Ашылу

Деллинджер эффектісі немесе кейде Мёгель-Деллинджер эффектісі - кенеттен пайда болатын ионосфералық бұзылудың тағы бір атауы. Эффектті 1935 жылы Джон Говард Деллинджер ашқан, 1930 жылы неміс физигі Ханс Могель (1900-1944) сипаттаған. Бұл аурулар кенеттен басталып, бірнеше минуттан бірнеше сағатқа дейін созылады.

Себеп

Күн сәулесінің жарылуы Күнде болған кезде, қарқынды ультрафиолет (УФ) және рентген сәулелері (кейде тіпті гамма сәулелері) сәулелері 8 минуттай таралу уақытынан кейін Жердің күндізгі жағына соқтығысады. Бұл жоғары энергиялы сәуле атмосфералық бөлшектермен сіңіріледі, оларды қозғайды және фотоионизациялау процесінде электрондарды босатпақ болады. Төменгі биіктіктегі ионосфералық қабаттар (D және E аймақтары) бүкіл күндізгі уақытта тығыздығы бірден артады. Ионосфералық бұзылулар VLF радио таралуын күшейтеді. Жердегі ғалымдар осы жақсартуды күн сәулесінің жарылуын анықтау үшін пайдалана алады; алыстағы VLF хабар таратушының сигналының күшін бақылау арқылы кенеттен ионосфералық бұзылулар (SID) тіркеледі және күн сәулесінің жарылуы қашан болғанын көрсетеді. Төменгі ионосферадағы шағын геомагниттік әсер магниттік жазбаларда кішкентай ілгек ретінде пайда болады, сондықтан оны "геомагниттік сақина әсері" немесе "кекесті өріс әсері" деп атайды.

Радио толқындарға әсер ету

Қысқа толқындық радио толқындар (HF диапазонында) ионосфераның төменгі биіктіктегі D аймағындағы көбейген бөлшектермен сіңіріледі, бұл радиобайланыстың толық бұзылуына әкеледі. Бұл қысқа толқынның жоғалуы (SWF) деп аталады. Бұл судың жоғалуы бірнеше минуттан бірнеше сағатқа дейін созылады және Күн ең көп тікелей көтерілген экваторлық аймақтарда өте қатты болады. Жоғары жиілікті сигналдар күшейтілген D қабатының әсерінен әлсіреп қалса да, кенеттен пайда болатын ионосфералық бұзылу ұзақ толқындық (VLF) радио таралуын күшейтеді. SID-тер алыстағы VLF-шығыстырғыштың сигнал қуатын бақылау арқылы байқалады және жазылады. SID-тің түрлі кластарының толық массиві бар, оларды әр түрлі толқын ұзындықтарында әртүрлі әдістермен анықтауға болады: қысқа толқынның жоғалуы (SWF), SPA (кекетті фазалық аномалия), SFD (кекетті жиілік ауытқу), SCNA (кекетті ғарыштық шуды сіңіру), SEA (атмосфераның кенеттен күшеюі) және т.б.