Кіріспе
Шифрланбаған ақпарат криптографиясы. Криптографияда, шифрланбаған ақпарат дегеніміз криптографиялық алгоритмдерге, әдетте шифрлау алгоритмдеріне енгізілген, шифрланбаған деректерді білдіреді. Бұл көбінесе шифрланбаған күйде берілетін немесе сақталатын мәліметтерді қамтиды.
cryptography
In cryptography, plaintext usually means unencrypted information pending input into cryptographic algorithms, usually encryption algorithms. This usually refers to data that is transmitted or stored unencrypted.
Шолу
Компьютерлік технологияның дамуымен, "жай мәтін" термині адам оқи алатын құжаттардан асып, кілт немесе басқа да шифрлау құрылғысын қолданбай-ақ қарауға немесе пайдалануға болатын кез келген деректерді, тіпті екілік файлдарды да қамтыды. Ақпарат – хабарлама, құжат, файл сияқты – егер шифрланбаған күйде берілсе немесе сақталса, "жай мәтін" деп аталады. Жай мәтін шифрлау алгоритміне кіріс ретінде қолданылады; нәтижесі әдетте "шифрланған мәтін" деп аталады, әсіресе алгоритм шифр болған жағдайда. "Кодталған мәтін" сирек қолданылады және тек алгоритм шын мәнінде код болған кезде ғана қолданылады. Кейбір жүйелерде бірнеше деңгейлі шифрлау қолданылады, онда бір шифрлау алгоритмінің нәтижесі келесі алгоритм үшін "жай мәтін" кірісі болады.
Қауіпсіз басқару
Қарапайым мәтінді қауіпсіз өңдемеу криптожүйеге шабуылшының криптографияны тікелей айналып өтуі арқылы әлсіздіктер енгізе алады. Ашық мәтін қолданылуында да, сақталуында да осал, электрондық немесе қағаз түрінде болсын. Физикалық қауіпсіздік – ақпаратты және оның сақтау ортасын физикалық шабуылдан қорғау, мысалы, ғимаратқа кіріп қағаздарға, сақтау құралдарына немесе компьютерлерге қол жеткізу. Егер керексіз материал қауіпсіз жойылмаса, қауіпсіздікке қауіп тудыруы мүмкін. Тіпті ұсақталған құжаттар мен өшірілген магниттік орталар да жеткілікті күш жұмсалса қайта құрастырылуы мүмкін. Егер ашық мәтін компьютерлік файлда сақталса, сақтау ортасы, компьютер және оның құрамдас бөліктері, сондай-ақ барлық резервтік көшірмелері қауіпсіз болуы керек. Кейде құпия деректер жаппай сақтағышы ауыстырылатын компьютерлерде өңделеді, мұндай жағдайда алынып тасталған дискінің физикалық қауіпсіздігі маңызды. Компьютерді қорғауда пайдалы (әуеге сызық тарту емес) қауіпсіздік физикалық болуы керек (мысалы, ұрлыққа қарсы, жөндеу сылтавымен алып тастау, жасырын бақылау құрылғыларын орнату және т.б.), сондай-ақ виртуалды (мысалы, операциялық жүйені өзгерту, желіге рұқсатсыз кіру, трояндық бағдарламалар). Көптеген қазіргі заманғы компьютерлерге қосылып, көп мөлшерде дерек сақтай алатын кілт құрылғыларының кең таралғаны тағы бір қауіпсіздік мәселесін тудырады. Бір адам оны жасырып, қажет болса жұтып қоюы мүмкін. Бұзылған компьютерлер, дискілер мен орталар да ашық мәтіннің болу мүмкіндігін ұсынады. Көптеген операциялық жүйелер ештеңе өшірмейді, тек өшірілген файлдың дискідегі орны «пайдалануға дайын» деп белгіленеді және файлдық жүйе каталогынан алынады. Осылай өшірілген файлдағы ақпарат операциялық жүйе дискідегі орынды қайта пайдаланғанша толық сақталады. Тіпті төменгі деңгейдегі компьютерлердің көптеген гигабайт дискілік орынмен сатылуы және ай сайын көлемінің өсуі салдарынан «кейінгі уақыт» бірнеше айдан кейін немесе ешқашан болмауы мүмкін. Өшірілген файл орналасқан дискі бетінің бөлігін қайта жазу да көп жағдайда жеткіліксіз. Оукленд университетінің профессоры Питер Гутман 1996 жылы магниттік дискілерден қайта жазылған ақпаратты қалпына келтіру туралы мақала жазды; сақтау тығыздығы содан бері өсті, сондықтан қалпына келтіру Гутман жазған кездегіден қиынырақ болуы мүмкін. Қазіргі заманғы қатты дискілер бұзылған секторларды автоматты түрде қайта карталайды, деректерді жақсы секторларға көшіреді. Бұл процесс файлдық жүйе мен қалыпты қолданбалар үшін жарамсыз, шығарылған секторлардағы ақпаратты көрінбейтін етеді. Дегенмен, арнайы бағдарламалық қамтамасыз ету олардан ақпаратты алуы мүмкін. Кейбір мемлекеттік органдар (мысалы, АҚШ ҰҚА) қызметкерлердің тасталған дискілерді физикалық түрде ұнтақтауын және кейбір жағдайларда химиялық заттармен өңдеуін талап етеді. Алайда, бұл тәжірибе үкіметтен тыс жерлерде кең таралған емес. Гарфинкель мен Шеллат (2003) гараж сатуларында және басқа да осындай жерлерде сатып алынған 158 қолданылған қатты дискіні талдады және олардың 10% -дан азы ғана жеткілікті деңгейде тазартылған. Қалғандарында жеке және құпия ақпараттың көптеген түрлері кездесті. Деректердің қалдығын қараңыз. Физикалық жоғалту – өте күрделі мәселе. АҚШ Мемлекеттік департаменті, Қорғаныс министрлігі және Ұлыбританияның құпия қызметі құпия ақпаратқа ие ноутбуктерді, оның ішінде ашық мәтінде, жоғалтып немесе ұрлатып алған. Тиісті дискіні шифрлау әдістері бұрыс қолданылған компьютерлердегі немесе орталардағы деректерді қорғай алады. Кейде хост жүйелеріндегі деректер шифрланған кезде де, жүйелер арасындағы деректерді беру үшін персонал қолданатын орта нашар жасалған дерек саясатының салдарынан ашық мәтін болып табылады. Мысалы, 2007 жылдың қазан айында Ұлыбританиядағы HM Revenue and Customs 25 миллион бала жәрдемақы алушы туралы шифрланбаған деректерді қамтитын дискілерді жоғалтты. Қазіргі заманғы криптографиялық жүйелер белгілі ашық мәтінге немесе тіпті таңдалған ашық мәтінге шабуылдарға төтеп береді, сондықтан ашық мәтін жоғалғанда немесе ұрланғанда толығымен қауіпке ұшырауы мүмкін емес. Ескі жүйелер ашық мәтіндегі ақпаратты жасыру үшін, яғни оңай болжауға болатын ақпаратты жасыру үшін, мысалы, толтыру және ресейлік қосылу сияқты тиімсіз әдістерді қолданды.