Кіріспе
Ойыншылар киетін киім-кешек және жабдықтар Футболдан, футболшыларды киетін киім-кешек және жабдықтар. Спорттың ережелері ойыншының ең аз киімді пайдалануын анықтайды, сондай-ақ ойыншыға немесе басқа қатысушыға қауіпті кез-келген нәрсені пайдалануға тыйым салады. Жекелеген жарыстарда тағы да шектеулер қарастырылуы мүмкін, мысалы футболкаларда бейнеленген логотиптердің өлшемін реттеу және бірдей немесе ұқсас түстермен командалар арасындағы матч болған жағдайда қонақ командасы басқа түсті киімге ауысуы керектігі туралы мәлімдеме. Футболшылар әдетте футболкаларының артқы жағында сәйкестендіру нөмірлерін киеді. Бастапқыда ойыншылар командасы 1 - 11 аралығындағы нөмірлерді киетін, бұл олардың ойын позициясына сәйкес келеді, бірақ кәсіби деңгейде бұл жалпы команда нөмірлеумен алмастырылды, бұл командадағы әр ойыншыға маусым бойы белгіленген нөмір беріледі. Кәсіби клубтар ойыншылардың тегі мен лақап атын футболкаларына, команда нөмірлерінің үстінде (немесе сирек жағдайда, төмен) көрсетеді. Футбол киімдері спорттың алғашқы күндерінен бастап айтарлықтай дамыды, онда ойыншылар әдетте қалың мақталы көйлектер, шұлықтар және ауыр қатты былғары аяқкиім киетін. ХХ ғасырда аяқкиімдер жеңіл және жұмсақ болды, шорты қысқа ұзындықта киінді, ал киім өндірісі мен баспа өнеркәсібіндегі жетістіктер көйнені жеңіл синтетикалық талшықтардан, әр түрлі түсті және күрделі дизайнмен жасауға мүмкіндік берді. ХХ ғасырда жарнаманың артуымен демөөршілердің логотиптері футболкаларда пайда бола бастады, ал репликалар фандарға сатып алуға қол жетімді болды, бұл клубтар үшін едәуір табыс әкелді.
In association football, kit (also referred to as a strip or uniform) is the standard equipment and attire worn by players. The sport's rules specify the minimum kit which a player must use, and also prohibit the use of anything that is dangerous to either the player or another participant. Individual competitions may stipulate further restrictions, such as regulating the size of logos displayed on shirts and stating that, in the event of a match between teams with identical or similar colours, the away team must change to different coloured attire. Footballers generally wear identifying numbers on the backs of their shirts. Originally a team of players wore numbers from 1 to 11, corresponding roughly to their playing positions, but at the professional level this has generally been superseded by squad numbering, whereby each player in a squad is allocated a fixed number for the duration of a season. Professional clubs also usually display players' surnames or nicknames on their shirts, above (or, infrequently, below) their squad numbers. Football kit has evolved significantly since the early days of the sport when players typically wore thick cotton shirts, knickerbockers and heavy rigid leather boots. In the twentieth century, boots became lighter and softer, shorts were worn at a shorter length, and advances in clothing manufacture and printing allowed shirts to be made in lighter synthetic fibres with increasingly colourful and complex designs. With the rise of advertising in the 20th century, sponsors' logos began to appear on shirts, and replica strips were made available for fans to purchase, generating significant amounts of revenue for clubs.
Басқа жабдықтар
Барлық ойыншыларға қолғап киюге рұқсат етіледі, бірақ қақпашыны қолғапсыз көру өте сирек кездеседі. Португалияның 2004 жылғы Еуропа чемпионатында Англияға қарсы матчта Рикардо айыппұл соққысы кезінде қолғаптарын алып тастағандығы үшін көп сынға ұшырады. 1980 жылдан бастап қолғаптардың дизайнында елеулі жетістіктер жасалды, олар қазір саусақтардың артқа қарай иілуін болдырмау үшін қорғаушылармен, үлкен икемділікке мүмкіндік беретін сегментациямен және қолды қорғауға арналған материалдардан жасалған алаптармен және ойыншының ұстауын жақсарту үшін жасалған. Кейде қақпашылар күн сәулесінің немесе жарық сәулелерінің әсерін болдырмау үшін шапка киеді. Алайда, басқа ойыншыларға қауіпті болуы мүмкін басқа заттарға, мысалы зергерлік бұйымдарға рұқсат етілмейді.
Ойын төрешілерінің киім-кешегі
Төрешілер, төреші көмекшілері және төртінші төрешілер ойыншылар киетін киімдерге ұқсас стильді киеді; 1950 жылға дейін төрешілердің футболкадан гөрі блейзер киюі жиі болды. Офицерлер екі команданың және олардың қақпашыларының киген киімінен басқа түсті футболка киеді. Алайда, қазіргі заманда түрлі-түсті бояулардың қайшылықтарын азайту үшін басқа түстер де қолданыла бастады. 1994 жылғы әлем чемпионатында ФИФА бірінші рет төрешілерге қара киім кигізді. Кейде төрешілердің футболкаларында де демеушілердің логотиптері болады, бірақ олар әдетте жеңдерінде ғана болады.
Виктория дәуірі
Футболға арналған киімнің алғашқы жазба дәлелі 1526 жылы Англия королі Генри VIII-нің үлкен гардеробынан келеді, онда футбол аяқкиімінің жұбы туралы сөз бар. Футбол командаларын анықтау үшін қолданылатын түсті футболкалардың ең алғашқы дәлелі ерте ағылшын мемлекеттік мектептерінің футбол ойындарынан алынған, мысалы, 1840 жылға дейінгі Винчестер колледжінің футбол ойынының бейнесі "Жай адамдар қызыл, ал колледж ұлдары көк футболкалар" деп аталады және мұндай түстер 1858 жылы Лондондағы Беллдің өмірі мақаласында қайтадан айтылған. Үйдің спорттық түстері 1845 жылы регби футболында (XXI ереже) айтылған: "Ешбір ойыншы үй басшысының рұқсатысыз шапқын немесе футболка кие алмайды". Ұйымдастырылған футбол алғаш рет Англияда 1860 жылдары ойналған, көптеген командалар кез-келген киіммен ойнаған, бір команданың ойыншылары түрлі түсті шапкалар немесе белбеулер киіп ерекшеленген. 1860 жылы Шпельдинг футбол клубы мен Шпельдинг Виктория арасындағы беймәлім кодпен өткізілген матч туралы бір хабарламада Шпельдинг "розовый" және Виктория "blues" деп аталады. Түстерді тек шапкалар немесе белбеулермен шектеу қиындық тудырады, ал 1867 жылғы ойынның нұсқаулығында командалар "егер бұрын реттелсе, бір жағында бір түсті, мысалы қызыл, ал екіншісі көк түсті жолақты жейделермен болуға тырысуы керек. Бұл шашты көршіңнен тартып алуға тырысудың алдын алады". Чарльз Алкоктың 1868 жылғы футбол жылнамаларында клуб хатшыларынан клуб түстерінің егжей-тегжейін енгізуді сұраған қайтару формалары да бар. Алғашқы стандартты жолақтар ФА-ның құрылуымен пайда болды, Футбол ассоциациясының алғашқы минуттарында клубтың кейбір түстері жазылды, мысалы Корольдік инженерлер АФК-нің қызыл және көк түстері, Линкольнның қызыл, ақ және көк түстермен ақ футболкалары. Көптеген клубтар мектептермен немесе басқа да спорттық ұйымдармен байланысты түстерді таңдады. Мысалы, Blackburn Rovers командасы спорттың дамыған мектептерінің бірі Malvern College-тің бұрынғы оқушылары үшін команданың жартысына бөлінген дизайндағы футболкаларын қабылдады. Олардың бастапқы ашық көк және ақ түстері Кембридж университетімен байланысты көрсету үшін таңдалды, онда клубтың бірқатар негізін қалаушылар білім алған. Түстер мен дизайндар матчтар арасында жиі өзгеріп отырады, Болтон Уондерерс бір жылдың ішінде қызыл түсті футболкалар мен қызыл дақтармен ақ футболкалар киіп шығады. Қазіргі қысқа шорты емес, ойыншылар ұзын шорты немесе толық ұзындықтағы шалбар киетін, көбінесе белбеумен немесе тіпті тірекпен. Жеке ойыншыларды анықтау үшін футболкаларға нөмірлер басылмаған, ал 1875 жылы Глазгодағы Куинс Парк пен Уондерерс арасындағы матчтың бағдарламасы ойыншыларды шапқыштардың немесе шұлықтардың түстерімен анықтайды. Алғашқы бүйір жақтауларын 1874 жылы Ноттингем Форест ойыншысы Сэм Уэллер Виддоусон киді, ол бір жұп крикет жақтауларын кесіп алып, оларды шұлықтарынан тыс киді. Бастапқыда бұл тұжырымдама мазаққа ұшырады, бірақ көп ұзамай басқа ойыншылармен танысты. ХХ ғасырдың басында жапсырмалар кішірейіп, шұлықтардың ішіне салына бастады. Ойын бай әуесқойлардың қызығушылығынан жұмысшы таптың кәсіби адамдарының басымдылығына қарай бірте-бірте өзгеріп келе жатқанда, жиынтықтар соған сәйкес өзгерді. Ойыншыларды жеке ойыншылар емес, клубтар сатып алу үшін жауапты болды. Қаржылық мәселелер, сондай-ақ ойыншыларды оңай анықтау үшін көрермендердің санының өсуі, бұрынғы жылдардағы сұм түстерді негізгі түстердің қарапайым комбинацияларына қалдыруға әкелді. 1890 жылы екі жыл бұрын құрылған Футбол лигасы, қақтығыстардан аулақ болу үшін, екі мүше команда бірдей түстерді тіркей алмайды деп шешті. Бұл ереже кейіннен барлық командалардың басқа түстегі екінші көйлектері болуы керек деген ережеге ауыстырылды. Кәсіби дәуірде арнайы футбол аяқ киімдері пайда бола бастады, олар күнделікті аяқ киімнің немесе жұмыс аяқ киімінің орнын алады. Ойыншылар бастапқыда ұстанымын жақсарту үшін тек теріден жасалған жолақты байлап, футболшылар аяқкиімдеріне тіккен, бұл Футбол ассоциациясын 1863 жылы ешқандай тырнақ байлап, байлап қоюға болмайтынын шешуге итермеледі. 1880 жылдары бұл қарапайым қосымшалар шұңқырларға айналды. Бұл дәуірдегі аяқ киім ауыр былғарыдан жасалып, аяқ жапырақтары қатты, ал ойнауыштың аяқ-қолдарынан жоғары болды.
ХХ ғасырдың басында
Ойын Еуропаға және одан да алыс жерлерге тарала бастаған кезде клубтар Ұлыбританияда киілетіндерге ұқсас костюмдерді қабылдады, ал кейде британдық клубтардан тікелей шабыт алған түстерді таңдады. 1903 жылы Италияның "Ювентус" клубы Ноттс округінің әсерінен қара-ақ жолақпен таңдалды. Екі жылдан кейін Аргентинаның "Атлетико Индипендиенте" клубы Ноттингем Форест ойынды көргеннен кейін қызыл футболка киді. 1904 жылы Футбол ассоциациясы ойыншылардың шұлықтарын тізелерін жабу керек деген ережені тастады және командалар оларды әлдеқайда қысқа кие бастады. Олар "никерлер" деп аталды және 1960 жылға дейін осы терминмен аталған, содан кейін "шорттар" артықшылықты термин болды. Бастапқыда барлық командалар футболкаларына қарама-қарсы түстегі шұлық киетін. Бірінші рет футбол нөмірлері қолданылған матч 1933 жылы "Эвертон" мен "Манчестер Сити" арасындағы ФА Кубогының финалында өтті. Бұл нөмірлер клубтардың бар жолақтарына қосылмай, финалға арнап екі арнайы жиынтық жасалды, біреуі ақ, біреуі қызыл, олар екі командаға теңгенің жеребесін тастау арқылы бөлінді. Эвертон ойыншылары 111 нөмірлерін, ал Сити ойыншылары 1222 нөмірлерін киген. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ғана нөмірлеу стандартқа айналды, командалар 111 нөмірлерін киді. Қандай ойыншы қандай нөмірді киюі керектігі туралы ереже болмаса да, белгілі бір нөмірлер ойын алаңында белгілі бір позициялармен байланысты болды, соның мысалдары команданың негізгі шабуылшысының 9 нөмірлі футболкасы болды. 1930-шы жылдары аяқ киім өндірісінде үлкен жетістіктер болды, жаңа синтетикалық материалдар мен жұмсақ былғары қол жетімді болды. 1936 жылы Еуропадағы ойыншылар он жыл бұрын болған қатаң аяқ киімнің салмағының үштен бір бөлігін ғана салмақтаған аяқ киім киіп жүрді, бірақ британдық клубтар жаңа стильдегі аяқ киімді қабылдамады, Билли Райт сияқты ойыншылар жаңа аяқ киімге деген жеккөрушілігін ашық білдірді және ол футболға қарағанда балетке көбірек сәйкес келеді деп мәлімдеді. Соғыстан кейінгі кезеңде Еуропадағы көптеген командалар киім шектеулеріне байланысты ерекше костюм киюге мәжбүр болды. Шотландияның Клайды хаки түсті киген. 1950 жылдары оңтүстік Еуропа мен Оңтүстік Америкада футболшылар киетін костюмдер әлдеқайда жеңіл болды, V мойындылары футболкалардағы жағаларды және ауыр табиғи талшықты синтетикалық маталармен алмастырды. Еуропа мен Шығыс Еуропа командалары басқа жерлерде ескірген деп саналатын костюмдерді киіп жүрді. 1945 жылы Батыс Еуропаға саяхат жасаған "Динамо" командасы футболшылардың ұзын шорты үшін де, футболдың сапасы үшін де көп пікір білдірді. Еуропа кубогы сияқты халықаралық жарыстардың пайда болуымен оңтүстік Еуропа стилі континенттің қалған бөлігіне тарады және онжылдықтың соңында соғысқа дейінгі жылдардағы ауыр көйлектер мен аяқ киімдер мүлдем қолданылмай қалды. 1960 жылдары киім дизайнында инновациялар аз болды, клубтар әдетте жаңа қабылданған жарық шамдары астында жақсы көрінетін қарапайым түстер схемасын таңдады.
Қазіргі заман
1970 жылдары клубтар жеке жолақтар жасай бастады, ал 1975 жылы Лидс Юнайтед, 1960 жылдары Реал Мадридті еліктеуге арналған дәстүрлі көк және алтын түстерін барлық ақ түске өзгерткен, жауларға реплика түрінде сатылатын футболкаларды жобалаған алғашқы клуб болды. Коммерциялық мақсаттармен басқа клубтар да көп ұзамай осылай етіп, өндірушілердің логотиптерін және жоғары деңгейдегі жиһаздарды қосты. Көп ұзамай барлық ірі клубтар осындай келісімдерге қол қойды, ал ірі командаларды демеуші компаниялар үшін шығын күрт өсті. 2008 жылы неміс клубы ФК "Бавария" Мюнхен Deutsche Telekom компаниясынан 25 миллион евро демөөршілік ақша алды. Алайда, 2005 жылы Барселона мен Атлетик Билбао клубтары футболкаларына демеушілердің логотиптерін орналастырудан бас тартты. 2011 жылға дейін Барселона ЮНИСЕФ логотипі бар футболкаларды кию үшін демеушілерге ақы төлеуден бас тартты, ал жылына қайырымдылыққа 1,5 миллион евро берді. Ойыншылар жеке компаниялармен де демеушілік келісімдерге қол қоя бастады. 1974 жылы Йохан Кройфф Голландия ұлттық құрамасының белбеуін киюден бас тартты, өйткені оның Adidas бренді Puma-мен жеке келісімшартына қайшы келді және Adidas бренді жоқ нұсқасын киюге рұқсат етілді. ПУМА Пелге олардың аяқкиімдерін кию үшін 120 000 доллар төледі және 1970 жылғы ФИФА әлем чемпионатының финалында оның аяқкиімдерін бүгіп, байлап қоюын сұрады. 1970 жылдары АҚШ-та орналасқан Солтүстік Америка футбол лигасы ойыншылардың аттарын футболкаларына басып шығарумен және әр ойыншыға ойынды бастайтын 11 ойыншыны 1 -ден 11 -ге дейін нөмірлеудің орнына команда нөмірін бөлумен тәжірибе жүргізді, бірақ бұл идеялар сол кезде басқа елдерде қолданылмады, бірақ Италияның А.С. Милан 1980 жылы ойыншылардың футболкаларына есімдерді қосты. 1981 жылы атаулар алынып тасталды және көптеген жылдар бойы оларды Италиядағы басқа командалар қабылдамады. 1980 жылдары Hummel және Adidas сияқты өндірушілер көлеңкелі баспалар мен штрихтар сияқты дизайн элементтерін енгізуге жаңа технологиялардың арқасында көлеңкелі дизайн элементтерін енгізуге байланысты көлеңкелі дизайн элементтерін енгізуге әкелген. Шорты 1970 және 1980 жылдары бұрынғыдан да қысқа болды. 1991 жылғы ФА Кубогының финалында Тоттенхэм Хотспурдың ойыншылары ұзын, қалың шортымен қатар тұрды. Жаңа стильді мазақтағанмен, Британиядағы және басқа да клубтар қысқа уақыт ішінде ұзын шортыларды қабылдады. 1990 жылдары футболка дизайны өте күрделі болды, көптеген командалар өте жарқын түстерді таңдады. Дизайн шешімдері көбейіп бара жатқан футболканың күйшілердің киюімен жақсы көрінуі қажеттілігімен байланысты болды. 1996 жылы "Манчестер Юнайтед" атақты түрде боз жолақ енгізді, ол арнайы джинспен кигенде жақсы көрінуі үшін жасалған, бірақ жаттықтырушы Алекс Фергюсон командасының 30 есебімен жеңілу себебі ойыншылар бір-бірін алаңнан көре алмағаны деп мәлімдегеннен кейін матчтың ортасында оны тастап кетті. "Юнайтед" екінші таймда түрлі түстерге ауысып, бір гол соқты. Ойыншылар голдарды жеңінен алып, футболкаларын көтереді немесе толықтай алып тастайды, сонда ішкі футболкаларына басылған саяси, діни немесе жеке ұрандар шығады. Бұл 2002 жылы Халықаралық футбол ассоциациясының кеңесінің аяқ киімде лозунгтар немесе логотиптер болмауы керек деген шешімін шығарды; 2004 жылдан бастап ойыншылардың футболкаларын алып тастауы айыпты болып табылады. Реплика футболкалар нарығы өте өсті, жетекші клубтар үшін алынған табыс пен олардың дизайнын жиі өзгертуі, әсіресе Ұлыбританияда, репликалар нарығы 200 миллион фунт стерлингтен асады. Бірнеше клуб бағаны белгілеуде айыпталды, ал 2003 жылы "Манчестер Юнайтед" әділ сауда кеңсесі £ 1.65 млн айыппұл салды. Көшірме киімге салынатын жоғары баға көптеген жанкүйерлерді Тайланд пен Малайзия сияқты елдерден импортталған жалған көйлектерді сатып алуға итермеледі. Жастар футболшының аты мен нөмірін бейнелейтін футболка сатып алу мүмкіндігі клуб үшін елеулі табыс әкелуі мүмкін. Дэвид Бекхэм "Реал Мадридке" ауысқаннан кейінгі алғашқы алты айда клуб оның есімі бар бір миллионнан астам футболка сатқан. Сондай-ақ, маңызды матчтар кезінде футболшылар киетін футболкалар нарығы да пайда болды, олар коллекционерлік бұйымдар ретінде сатылады. 1970 жылғы ФИФА әлем чемпионатының финалында Пеле киген футболка 2002 жылы аукционда 150 000 фунт стерлингке сатылды. 2000 жылдан бастап жиынтықтарды жобалауда бірқатар жетістіктер болды, әртүрлі деңгейдегі табыстар. 2002 жылы Камерун ұлттық құрамасы Малиде өткен Африка халықт...