Кіріспе

Англиядағы футбол қауымдастығының басқарушы органы – Англия футбол қауымдастығы (ФА).

Футбол қауымдастығы (ФА деп қысқартылады) Англиядағы және Джерси, Гернси және Мэн аралы сияқты тәуелді территориялардағы футболдың басқарушы органы болып табылады. 1863 жылы құрылған бұл әлемдегі ең көне футбол қауымдастығы және өз аумағындағы әуесқой және кәсіби футболдың барлық аспектілерін қадағалауға жауапты. ФА ұлттық деңгейде өзінің құзыретіне кіретін барлық бәсекелестік футбол матчтарын ұйымдастырады, ал жергілікті деңгейде округтік футбол қауымдастықтары арқылы жанама түрде басқарады. Ол көптеген турнирлерді өткізеді, олардың ең танымал – ФА кубогы. ФА сонымен қатар ерлер, әйелдер және жастар құрамаларының бас жаттықтырушыларын тағайындауға жауапты. ФА УЕФА мен ФИФА мүшесі болып табылады және Футбол ережелерін бекітетін Халықаралық футбол қауымдастығы кеңесінде (IFAB) тұрақты орынға ие. Бірінші футбол қауымдастығы ретінде, ол өзінің атауында "Англия" деген ұлттық атауды қолданбайды. ФА штаб-пәтері Лондонның Уэмбли стадионында орналасқан. ФА Британдық Олимпиадалық қауымдастығының мүшесі, сондықтан Ұлыбританияның ерлер және әйелдер Олимпиадалық футбол құрамаларын басқару құқығына ие. Англияның барлық кәсіби футбол клубтары Футбол қауымдастығының мүшелері болып табылады. Премьер-лиганың күнделікті жұмысын жүргізбесе де, лига төрағасы мен бас атқарушы директорын тағайындау және лига ережелеріне өзгеріс енгізу мәселелерінде вето құқығына ие. Премьер-лигадан төменгі үш дивизионды қамтитын Англия футбол лигасы ФА санкцияларымен өзін-өзі басқарады.

Тарих

Футбол ассоциациясының 1863 жылғы 26 қазанда Лондонның Ұлы Королева көшесіндегі Фримасон тавернасында өткен алғашқы кездесуіне дейінгі бірнеше ғасыр бұрын футбол ойнаудың жалпыға қабылданған ережелері болмаған. Эбенезер Кобб Морли 1862 жылы Барнстың капитаны ретінде Bell's Life газетіне спортты басқарушы орган құру туралы ұсыныс жазды, мақсаты – «ойынды реттеу үшін нақты ережелер жиынтығын белгілеу»; бұл хат 1863 жылы ФА құрылған Фримасон тавернасындағы алғашқы кездесуге әкелді. Морли – құрылтайшы мүшелердің бірі. Бұл футбол мен регби арасындағы бөлініске соқтырды. Олардың әрқайсысының өзіндік киім-кешегі, рәсімдері, әрекеттері және қатаң ережелері болды. Әрбір мемлекеттік мектепте ойын жергілікті жағдайларға сәйкес ресімделді; бірақ мектеп оқушылары университеттерге жеткенде, ойыншылар әртүрлі ережелер қолданғандықтан, шатастық туды. Сондықтан Кембридж университетінің өкілдері 1848 жылы Кембридж ережелерін жасап, жариялады, ол кеңінен қабылданды. Морли ФА құрылғанда «Капитаннің кездесуінде» Сурбитоннан қатысты; ол сондай-ақ Дингли Делл клубынан да өкілдік еткен болуы мүмкін. Бұл клубтардың көпшілігі қазір таратылған немесе әлі де регби ойнайды. Қазір Оңтүстік әуесқойлар лигасының құрамында ойнайтын Civil Service FC – үздіксіз тарихы бар және ассоциациялық футбол ойнайтын алғашқы он бір футбол клубының жалғыз сақталған клубы.

Регбиден бөлініп

Соңғы кездесуде Ф. М. Кэмпбелл, бірінші ФА қазынашысы және Блэкхит өкілі, алдыңғы кездесуде екі ереже жобасын алып тастау себебімен клубын ФА-дан шығарды. Бірінші ереже допты қолда ұстап жүгіруге рұқсат берді, ал екіншісі – мұндай жүгіруге кедергі келтіру үшін тізеге соққы беру (хакинг), аяқтан шалыстыру және ұстауға тыйым салды. Басқа ағылшын регби клубтары да осы үрдіске еріп, ФА-ға қосылмады, олардың орнына 1871 жылы Регби футбол одағын құрды. Жаңа ФА ережелерімен алғашқы ойын 1864 жылдың 2 қаңтарында Батерси Паркте өткізу жоспарланған, бірақ ФА мүшелерінің ынтасы жаңа жылды күтуге келмейтін болды: ФА ережелері бойынша алғашқы матч 1863 жылдың 19 желтоқсанында Мортлейкте Морлидің Барнс командасы мен олардың көршілері Ричмонд арасында өтті (Ричмонд ФА мүшесі емес еді). Ойын тең түсті. Ричмонд командасы жаңа ережелерден әсерленбегені анық болды, себебі олар кейіннен 1871 жылы Регби футбол одағын құруға көмектесті. Баттерси Парктегі матч ФА ережелерімен өткізілген алғашқы көрсету ойыны болды және ол 1864 жылдың 9 қаңтарында сенбі күні өткізілді. Осы матчқа қатысқан командалардың мүшелерін ФА президенті (А. Пембер) және хатшысы (Э. С. Морли) таңдады, олардың арасында сол кездегі көптеген танымал футболшылар болды. Алғашқы матчтан кейін жаңа ФА ережелері бойынша «Футболға табыс болсын, класс пен дінге қарамастан» деп тост айтылды. Тағы бір маңызды матч – Лондон мен Шеффилд, онда ФА өкілді командасы 1866 жылдың наурыз айында Ассоциация ережелері бойынша Шеффилд ФК-мен ойнады; Чарльз Алкок бұл ойынды «Футбол Ассоциациясының қолдауымен өткен алғашқы маңызды [матч]» деп сипаттады. Алкок (Харроу мектебінен) 1866 жылы ФА комитетіне сайланды, 1870 жылы ФА-ның толық уақытты хатшысы және қазынашысы болды. Ол 1871 жылы әлемдегі ең ұзаққа созылған футбол жарысы – Футбол Ассоциациясы кубогын құруды ұйымдастырды. Қатысушы 15 клуб кубокты сатып алуға жазылды. Алғашқы Кубок финалы 1872 жылдың 16 наурызында The Oval стадионында «Wanderers» және «Royal Engineers (RE)» командалары арасында өтті, оны 2000 көрермен тамашалады. Бұрынғыда, жеке мектептердің командалары зор күш қолданып, допты ұрып ойнайтын, бірақ Шотландияда дамыған жаңа пас беру стилі Ланкашир командаларының кейбіреулері тарапынан қабылданып, жаттығуларға ұйымдасқан тәсілмен бірге қолданылды. «Blackburn Olympic» 1883 жылдың наурыз айында финалға жетіп, «Old Etonians» командасын жеңді. Жақын орналасқан «Blackburn Rovers» командасы ойыншыларға ақы төлеуді бастады, ал келесі маусымда үш рет FA кубогын жеңіп алды. Үш жылдан кейін, 1888 жылы, Англияның солтүстік-батысынан алты және орталық аймақтан алты кәсіби клубтан құралған алғашқы Футбол лигасы құрылды. Футбол Ассоциациясы бірнеше рет логотипін жаңартты. Олар 150 жылдығын арнайы 2013–2014 маусым логотипімен атап өтті. Логотиптің дизайны (Футбол Ассоциациясының гербінен алынған) өзгермеді, бірақ үш арыстан, розеткалар және шекара қара және қызыл түсте емес, әдеттегі ақ фонмен алтын түсте бейнеленді. Жоғарыдағы тақырыптық жолақта «The FA» деген сөз алтын түсті фонға ақ түспен жазылған, ал төменгі жағында «1863» және «2013» арасында алтын түсті фонға ақ түспен «150 years» деген сөз жазылған.

Әйелдер футболы

1921 жылға қарай әйелдер футболы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін әйелдер командалары өткізген қайырымдылық ойындар арқылы үлкен танымалдылыққа ие болды. Футбол ассоциациясының 1921 жылы барлық әйелдер командаларына өздеріне қарасты алаңдарда ойнауға тыйым салуы көпшілік пікірде, көбінесе ерлер командаларынан асып түсетін әйелдер ойындарына қызығушылыққа қызығатын көпшіліктің қызғанышынан туындаған болып саналды. Олар футбол әйелдердің денсаулығына зиян келтіреді деп ойлады. Осының салдарынан бірнеше онжылдық бойы әйелдер футболы дерлік тоқтады. Әйелдерді шеттету туралы шешім 1969 жылға дейін өзгертілмеді, сол кезде Англияның 1966 жылғы әлем чемпионатындағы жеңісінен кейін футболға қызығушылықтың артуына байланысты Әйелдер футбол қауымдастығы құрылды. Алайда, тағы екі жыл өткен соң және УЕФА-ның бұйрығымен (ерлер) Футбол ассоциациясы әйелдер командаларының ойын құқықтарына қатысты шектеулерді алып тастауға мәжбүр болды. WFA 1983 жылға дейін "Аудандық қауымдастық" ретінде Футбол ассоциациясына қосыла алмады, ал 1993 жылға дейін ғана Футбол ассоциациясы Англиядағы әйелдер футболын басқару үшін "Әйелдер футбол комитетін" құрды. Қазіргі таңда "Әйелдер футбол конференциясы" Футбол ассоциациясы кеңесінде округтік футбол қауымдастығымен тең өкілдікке ие.

Ұлыбритания футболдағы жыныстық зорлық-зомбылық туралы жанжал (2016-2021)

2016 жылдың қарашасының ортасында 1970 жылдарға дейін соққан футбол клубтарындағы кең таралған тарихи жыныстық зұлымдық туралы айыптаулар пайда бола бастады. 21 қарашада Футбол қауымдастығы (FA) көмек желісін құратынын мәлімдеді; ол NSPCC ұйымымен бірлесіп құрылып, 24 қарашада ашылды. Алғашқы екі сағаттың ішінде 50-ден астам, 27 қарашада 100-ден астам қоңырау түсті, ал 1 желтоқсанға дейін 860 қоңырау келіп түсті ("Джимми Савилл ісінің алғашқы үш күніндегіге қарағанда үш есе көп хабарлама"). 350 адам зорлық-зомбылыққа ұшырағанын мәлімдеді. FA және NSPCC Англияның ерлер, әйелдер және церебральды паралич футбол командаларының капитантары (Уэйн Руни, Степф Хоутон және Джек Раттер) қатысқан, спортта балаларды қалай қауіпсіз ұстау керектігі туралы фильм жасасты. 27 қарашада FA тәуелсіз кеңесші Кейт Галлафент КВ басшылық ететін ішкі тексеруді бастағанын хабарлады. Тексерудің мақсаты – Кру және Манчестер Сити клубтарының балаларды жыныстық қылмыскер Барри Беннелл туралы және футболда балаларды жыныстық зұлымдыққа ұшырату туралы айыптаулар туралы не білгенін анықтау, сондай-ақ сол кездегі қылмыстар кезінде қандай ақпаратқа ие болғанын зерттеу болды. Консервативтік партияның депутаты, Парламенттің Мәдениет, БАҚ және спорт комитетінің төрағасы Дэмиан Коллинз FA-ны жауап беруде тым баяу болғаны және кең ауқымды тексеруді бастамағаны үшін сынады. Бұрынғы спорт министрі Джерри Сатклифф FA-ның спортты басқару және жастар дамуына қатысты бұрынғы алаңдаушылықтары туралы айтты (1990 жылдары FA-ның ойындағы жыныстық зұлымдық туралы алаңдаушылықтарға "белгісіз" жауап бергені және қылмыстық тексеруді жүзеге асыруда тым баяу болғаны айтылды; 2003 жылы FA балаларды жыныстық зұлымдықтан қорғауды қамтамасыз ету жобасын тоқтатты; және FA қызметкерлері тексеру жобасына қатыспады, 14 FA қызметкерінің оны сұхбат сұрақтарына жауап бермеді, ал қалғандары зерттеушілердің баяндамасына сөйлеуге "қарсылық көрсеткені немесе қорқытқаны" жазылды). Сатклифф Мәдениет, БАҚ және спорт министрлігі сияқты тәуелсіз органның бұл мәселені FA өзі тергеуінен гөрі қарауы керек екенін айтты: "Мен футболдағы жылдар бойы көргенім, олар өте тар, өте оқшауланған және дұрыс ниетпен болса да, дұрыс жұмыс істемеуі мүмкін". 2016 жылдың 6 желтоқсанында FA "тексеру ауқымының кеңейтілуіне" және Галлафенттің басқа кәсіби міндеттемелеріне байланысты тексеруді Клив Шелдон КВ жүргізетінін мәлімдеді. 2017 жылдың 11 қаңтарында Шелдон тексеруі алғашқы дәлелдерді жинады, Англия мен Уэльстегі барлық футбол клубтарына, кәсіби және әуесқой клубтарға 1970 мен 2005 жылдар аралығында балаларды жыныстық зұлымдыққа ұшырату туралы ақпаратты 15 наурызға дейін жіберу туралы хат жолдады. 2018 жылдың наурыз айында ұсынылған дәлелдердің көлемі, сондай-ақ "архивтің хаотикалық жағдайы" тергеу тобының FA-ның құқықтық файлдарын тексеруін кешіктіргені хабарланды; 6000 файлдан 500 000-ға жуық материал цифрлық платформаға жүктелді, ал 353 құжат өте маңызды деп танылды. Шелдон 2018 жылдың тамызында соңғы баяндамасын жазуды бастауды жоспарлаған. 2018 жылдың шілдесінде FA-ның тәуелсіз тексеруі футболда институционалдық жасырудың немесе педофильдік желілердің жұмыс істегеніне ешқандай дәлел таппағаны хабарланды. Шелдонның бірнеше клубты қатты сынға алатын есебі бастапқыда 2018 жылдың қыркүйегінде FA-ға тапсырылуы тиіс еді, бірақ оның жариялануы Боб Хиггинстің қайта сотталуын және Барри Беннеллге қарсы қосымша айыптауларды күтіп, бір жылға дейін кешіктірілді. 700 беттік есеп ақырында 2021 жылдың 17 наурызында жарияланды. Ол сегіз кәсіби клубта: "Астон Вилла", "Челси", "Крю Александра", "Манчестер Сити", "Ньюкасл Юнайтед", "Питерборо", "Саутгемптон" және "Сток Сити" жыныстық зұлымдық туралы шағымдарға немесе әңгімелерге тиісті түрде жауап бермегенін анықтады. Сондай-ақ, баяндамада одан әрі жақсарту үшін 13 ұсыныс жасалды, соның ішінде клубтар білікті қорғау мамандарын жұмысқа алуы, FA басқарма мүшесі "балаларды қорғау жөніндегі чемпион" болып тағайындалуы, әуесқой клубтарды кездейсоқ тексеру, "футболда балаларды қорғау күні" және жылдық қорғау туралы есеп. Алайда, бұл шаралар тым кеш және жеткіліксіз деп сынға алынды. FA аман қалғандарға "шүкіршілік айтты" және Шелдонның барлық ұсыныстарын іске асыратынын мәлімдеді. Олар FA-ның округтік футбол қауымдастықтары болып саналады. Мэтт Ле Тиссиер және Грейм Ле Со FA-ның толық ұлттық құрама командасын өкілдік етті және тиісінше Гернси және Джерсиде дүниеге келді. Гернси футбол қауымдастығы, Мэн аралы футбол қауымдастығы және Джерси футбол қауымдастығы 1903, 1908 және 1905 жылдарынан бері FA-ға мүше болып табылады. 2008 жылдың мамырында ФИФА Канал аралдарында туған ойыншылардың Ұлыбритания шегінде қай елдің құрама командасын өкілдік ететінін таңдауға мүмкіндік беретін ережедегі олқылықты жапты. 1990 жылдары Тревор Вуд (Джерси) және Крис Тардиф (Гернси) Солтүстік Ирландияны өкілдік етті.

Шетелдік аумақтар

Гибралтардың британдық теңізден тыс аумағындағы Гибралтар футбол қауымдастығы 1911 жылдан бастап Англия футбол қауымдастығына (FA) мүше болды, бірақ 14 жылдық сот дауларынан кейін УЕФА-ның толыққанды мойындалған мүшесі болуға шешім қабылдады. Гибралтар футбол қауымдастығының президенті Джозеф Нунес олардың Джефф Томпсонның араласуынан кейін Англия футбол қауымдастығынан (FA) "бір жақты түрде шығарылғанын" айтты.

Қаржы

ФА-ның басты коммерциялық активтері Англияның халықаралық матчтарына және ФА Кубогына құқықтарға иелік ету болып табылады. Телерадио хабарларын таратудан түскен табыс ФА-ның ең үлкен кіріс көзі болып қала береді, Англия матчтары мен ФА Кубогының ішкі және халықаралық хабар тарату құқықтары кем дегенде 2021 жылға дейін сақталған. 2008-2012 жылдар аралығындағы төрт маусымда ФА, ITV және Setanta компанияларынан Англия мен ФА Кубогы ойындарының ішкі теледидар құқықтары үшін 425 миллион фунт стерлинг алды, бұл бұрынғы келісімшарттан 42%-ға артық, ал шетелдегі теледидар құқықтары үшін 145 миллион фунт стерлинг түсті, бұл алдыңғы төрт жылда алынған 39 миллион фунт стерлингке қарағанда 272%-ға жоғары. Алайда, 2008-2009 жылдары Setanta UK әкімшілікке өтіп, ФА-ның қаржылық ағынын әлсіретті. 2016 жылдың 31 шілдесінде аяқталған жылдың айналымы 370 миллион фунт стерлингті құрады, соның нәтижесінде салықтан кейін 7 миллион фунт стерлинг пайда табылған. Сондай-ақ, 2016 жылы футболдың барлық деңгейлеріне 125 миллион фунт стерлинг инвестицияланды. 2015 жылдың шілдесінде ФА Англияның элиталық командаларына, жаттығу орталықтарына және бастапқы деңгейдегі жаттықтырушыларға инвестиция жасау үшін шығындарды қысқарту мақсатында маңызды ұйымдық қайта құру жоспарларын жариялады. ФА-ның кірісіне тәуелсіз бизнес айналысатын ағылшын футбол клубтарының айналымы кірмейді. Өз жұмысын жүргізумен қатар, ФА жыл сайын бес қайырымдылық қорына қаржылай көмек көрсетеді. 2014 жылға дейінгі үш жылда ФА ойыншылардан Twitter-де жасаған пікірлері үшін 350 000 фунт стерлинг айыппұл алды. Ең ірі айыппұл 2012 жылы Эшли Коулға ФА-ны «ақымақтар тобы» деп атағаны үшін 90 000 фунт стерлинг салынды. ФА ойыншылардың Twitter-дегі пікірлеріне қатысты қатаң талаптар қойып, үш жыл ішінде 121 ойыншыны тәртіптік жазаға тартты.

Басшылар

ФА-ның беделді президенті бар, ол 1939 жылдан бері әрқашан британдық патша отбасының мүшесі болған. ФА төрағасы саясат мәселелеріне жалпы жауапкершілікті жүзеге асырады. Дәстүр бойынша, бұл адам ФА-ның комитет құрылымында карьералық сатыдан өтіп көтерілген (мысалы, округтік футбол қауымдастығының төрағасы сияқты лауазымдарды атқару арқылы). 2008 жылы саясаткер Дэвид Трисман ФА-ның бірінші "тәуелсіз төрағасы" болып тағайындалды, ол футбол иерархиясының сыртынан келген бірінші адам болды. ФА-ның күнделікті басшысы 1989 жылға дейін хатшы деп аталды, содан кейін лауазымның атауы Бас атқарушы директор болып өзгертілді.

**Лауазым иеленушілер**

| Лауазым аты | Әрекет ету мерзімі |
|---|---|
| Президент | |
| Артур Пембер | 1863–1867 |
| E. C. Морли | 1867–1874 |
| Фрэнсис Мариндин | 1874–1890 |
| Лорд Киннард | 1890–1923 |
| Сэр Чарльз Клегг | 1923–1937 |
| Уильям Пикфорд | 1937–1939 |
| Атлон графы | 1939–1955 |
| Эдинбург герцогы | 1955–1957 |
| Глостер герцогы | 1957–1963 |
| Хэрвуд графы | 1963–1971 |
| Кент герцогы | 1971–2000 |
| Йорк герцогы | 2000–2006 |
| Уэльс принці | 2006 – қазіргі уақытқа дейін |
| Вице-президент | |
| Чарльз Крамп | 1886–1923 |
| Төраға / тұлға | |
| Чарльз Клегг | 1890–1937 |
| A. G. Хайнс | 1938 |
| M. Фроуде | 1939–1941 |
| Сэр Амос Брук Хирст | 1941–1955 |
| Артур Дрюри | 1955–1961 |
| Грахам Доггарт | 1961–1963 |
| Джо Мирс | 1963–1966 |
| Сэр Эндрю Стивен | 1967–1976 |
| Сэр Гарольд Томпсон | 1976–1981 |
| Берт Миллишип | 1981–1996 |
| Кит Вайсман | 1996–1999 |
| Джефф Томпсон | 1999–2008 |
| Лорд Трисман | 2008–2010 |
| Дэвид Бернштейн | 2011–2013 |
| Грег Дайк | 2013–2016 |
| Дэвид Гилл | 2016 (уақытша) |
| Грег Кларк | 2016–2020 |
| Питер МакКормик | 2020–2022 (уақытша) |
| Дебби Хьюитт | 2022 – қазіргі уақытқа дейін |
| Хатшы | |
| E. C. Морли | 1863–1866 |
| R. W. Уиллис | 1866–1867 |
| R. G. Грэм | 1867–1870 |
| C. W. Алкок | 1870–1895 |
| Сэр Фредерик Уолл | 1895–1934 |
| Сэр Стэнли Роус | 1934–1962 |
| Денис Фоллс | 1962–1973 |
| Тед Крокер | 1973–1989 |
| Бас атқарушы директор | |
| Грахам Келли | 1989–1998 |
| Бас атқарушы директор | |
| Дэвид Дэвис | 1998–2000 |
| Бас атқарушы директор | |
| Адам Крузер | 2000–2002 |
| Дэвид Дэвис | 2002–2003 (атқарушы) |
| Марк Палиос | 2003–2004 |
| Дэвид Дэвис | 2004–2005 (атқарушы) |
| Брайан Барвик | 2005–2008 |
| Иан Уотмор | 2009–2010 |
| Алекс Хорн | 2010 (атқарушы) |
| Мартин Гленн | 2015–2019 |
| Марк Буллингем | 2019 – қазіргі уақытқа дейін |
| Бас хатшы | |
| Алекс Хорн | 2010 – қазіргі уақытқа дейін |