Кіріспе

Психологияда, есте сақтауды тежеу - маңызды емес ақпаратты есте сақтамау қабілеті. Есте сақтауды тежеудің ғылыми ұғымын "тежеу" сөзінің күнделікті қолданылуымен шатастыруға болмайды. Ғылыми тұрғыдан алғанда, есте сақтауды тежеу - бұл танымдық тежеудің бір түрі, бұл - ақыл-ой процесін тоқтату немесе жою, толық немесе ішінара, ниетпен немесе ниетсіз. Кейбір естеліктер өмір бойы сақталса, көбісі ұмытылады. Мысалы, машинасын қайда тоқтатқандығын есте ұстауға тырысатын адам, бұрын тоқтатқан барлық жерлерді есте ұстағысы келмейді. Сондықтан, бір нәрсені есте сақтау үшін, маңызды ақпаратты белсендіру ғана емес, сонымен қатар маңызды емес ақпаратты тежеу де маңызды. Көбінесе кедергілер мен кедергілердің айырмашылығы туралы пікірталастар болса да, бұл кедергілерді қамтитын көптеген есте сақтау құбылыстары бар.

Тарих

Психологияның алғашқы кезеңдерінде тежеу ұғымы кең тараған және ықпалды болды (мысалы, Бриз, 1899; Пиллсбери, 1908; Вундт, 1902). Бұл психологтар ингибициялау (және интерференция) концепциясын оқыту мен ұмытудың алғашқы теорияларына қолданды. 1894 жылдан бастап неміс ғалымдары Мюллер мен Шуман тәжірибелік зерттеулер жүргізді, олар екінші тізімді оқу бірінші тізімді есте сақтауды қалай бұзатынын көрсетті. Бірнеше бір мезгілдегі тітіркендіргіштердің біріне назар аудару үшін, басқаларын тежеу керек. 1920-жылдардың аяғы мен 1950-жылдардың аяғында мінез-құлық теориясының және 1950-жылдардың аяғы мен 1960-жылдардың басында танымдық психологияның ерте дамуы кезінде тежеу теория ретінде жоғалып кетті.

Хашер мен Закстің қартаюды тежеу есебі

Есте сақтау процестерін түсіндіру үшін тежеуді қолдану Хашер мен Закс (1988) еңбектерімен басталды, олар қартаюмен байланысты танымдық шығындарға және зейін-есте сақтау арасындағы алшақтықты жоюға назар аударды.

Қайтару арқылы ұмыту

Андерсон мен Спелманның ұмытуды қалпына келтіру моделі элементтер қалпына келтіру кезінде бәсекелескен кезде, тежегіш процесс осы бәсекелестерді басуға қызмет етеді. Мысалы, сөздің бір мағынасын (мысалы, шұлық сөзінің етістік мағынасын) алу сол сөздің басым мағынасын (мысалы, шұлық есімінің мағынасын) тежеуге бейім болады. 1995 жылы Андерсон мен Спелман үш кезеңді зерттеу жүргізді. Зерттеу кезеңі: Қатысушылар кейбір үлгілер семантикалық жағынан ұқсас, олар нақты жұптастырылғаннан басқа категорияға жатады (мысалы, Food Cracker, Food Strawberry, Red Tomato, Red Blood). Қайтару жаттығу кезеңі: Қатысушылар санаттағы кейбір үлгілерді (мысалы, Red Bl) есте сақтауды жаттықтырады. Сынақ кезеңі: Әр санатты ескерту ретінде алғаннан кейін, қатысушы үлгілерді еске түсіруге тырысады (мысалы, C азық-түлік, S азық-түлік, Қызыл Т, Қызыл Bl). Андерсон мен Спелман тәжірибелі ақпаратпен семантикалық қатынаста болған элементтерді есіне түсірудің аз екенін байқады. Жоғарыдағы мысалдан пайдаланып, практикалық ақпаратқа байланысты элементтерді, соның ішінде қызанақ пен клубниканы еске түсіру, крекерді еске түсіруге қарағанда төмен болды, тіпті клубника басқа жұптың бөлігі болса да. Бұл нәтижелер нақты санаттағы бәсекелестік іздеу қиындықтарының жалғыз факторы емес екенін көрсетеді. Олар мидың тәжірибеде болмаған қасиеттерді басады немесе тежейді деген теорияны ұстанды. Олар қатысушыларды байланысты емес сөз жұптарының тізімімен (мысалы, сынақ тарақан) оқытты, сондықтан олар екінші мүшемен (ордеал) көргенде, жұптың екінші мүшесімен (тарақан) жауап бере алады. Қатысушылар белгілі бір сөзді ойламауға тырысқан сайын, соңғы есте сақтау сынағында оны қайтарып алу ықтималдығы төмендейді. Бұл бұзылу тіпті қатысушыларға "тәуелсіз зонд" сынағы берілген кезде де пайда болды, яғни бастапқы белгі (қақақ) орнына ұқсас категория (құрт) берілді және есте сақтау сынағындағы бос орынды толтыруды сұрады: құрт r Андерсон мен Гриннің айтуынша, қатысушылардың ұмыту керек деп айтылған нәрселерді еске түсіру қабілетінің төмендеуі ингибиторлық бақылау механизмі бар екендігін және адамдардың жағымсыз естеліктерді басып тастау қабілеті бар деген пікірді қатты қолдайды. Андерсон мен Гриннің (2001) нәтижелері бірнеше рет қайталанғанмен, бастапқы зерттеу әдістемесін қолдана отырып, белгілі психология зерттеушілерінің тобы тіпті негізгі нәтижені қайталай алмады (Bulevich, Roediger, Balota, & Butler, 2006). Дегенмен, бірқатар зерттеулер физикалық және жыныстық зорлық-зомбылық құрбандарының кем дегенде 10%-ы оны ұмытады деген қорытындыға келді. Кейбір зерттеулер бойынша, көптеген жағымсыз оқиғаларды кешіктіріп еске түсірудің орташа көрсеткіші (табиғи апаттар, ұрлау, азаптау және басқалар) зерттеулер арасында шамамен 15% -ды құрайды, ең жоғары көрсеткіш балаларды жыныстық қорлаудан, әскери ұрыстан және отбасының мүшесінің өлтірілгенін көруден туындайды. 1996 жылы 711 әйелді сұхбатқа алған кезде, балалық шақтағы жыныстық зорлық-зомбылықты ұмытып, кейін есіне түсірудің ерекшелігі жоқ деп мәлімдеді; зорлық-зомбылық туралы хабарлаған респонденттердің төрттен бірі аз уақыт бойы оны ұмытып, кейін өздігінен еске түсіргенін айтты. Жәбірленушілердің 2%-дан азы терапевт немесе басқа маманның көмегімен есіне түсіргенін айтады. Басқа зерттеулер көрсеткендей, жарақат алған адамдар оны ұмытпай, есте сақтайды. МакНали (2001) балалық шақтағы жыныстық зұлымдық туралы естеліктерді басып тастаған немесе қалпына келтірген әйелдердің жарақатты сөздерді ешқашан жыныстық зұлымдыққа ұшырамаған әйелдерге қарағанда нашар естеліктері жоқ екенін анықтады. Сол сияқты, МакНелли (1998) бала кезінде жыныстық зорлық-зомбылыққа ұшыраған және зорлық-зомбылық салдарынан ПТСР дамыған әйелдердің жарақатпен байланысты сөздерді балалық шақта жыныстық зорлық-зомбылықтан аман қалған ересектерден немесе балалық шақта ешқашан зорлық-зомбылық көрмеген әйелдерден гөрі есіне түсіруде қиындыққа тап болмайтынын анықтады. Эллиот пен Бриердің (1996) айтуынша, бұрын ұмытылған жағымсыз оқиғаларды еске түсірудің жылдамдығы, жарақаттанған адамның психотерапияға қатысқан немесе қатыспағандығынан әсер етпейтінін көрсеткенмен, Хоппер кейбір зорлық-зомбылық құрбандарының өздерінің зорлық-зомбылығы үшін толық амнезия аралықтарына ие болатынын көрсететін бірнеше зерттеулерді келтіреді. Жақсылықпен тексерілген және клиникалық зерттеулер қалпына келтірілген естеліктің бар екендігін растады; бір веб-сайтта 43 сот ісі тізімде�...