Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жылу алмастырғыштың түрі; су немесе басқа сұйықтықтар арқылы жылу сәулелендіретін дене. Автокөліктердегі, ғимараттардағы және электроникадағы радиаторлар.
Type of heat exchanger; radiant body through water or other liquids
radiators in automobiles, buildings, and electronics
Радиатор – жылу энергиясын салқындату және жылыту мақсатында бір ортадан екінші ортаға беруге арналған жылу алмастырғыш. Көптеген радиаторлар көліктерде, ғимараттарда және электроникада жұмыс істеу үшін жасалған. Радиатор әрқашан қоршаған ортаға жылу береді, бірақ бұл қоршаған ортаны жылыту мақсатында немесе оған берілетін сұйықтықты немесе салқындатқышты салқындату үшін болуы мүмкін, мысалы, автокөлік қозғалтқыштарын және HVAC жүйелеріндегі құрғақ салқындату мұнараларын салқындату үшін. Атауына қарамастан, көптеген радиаторлар жылудың басым бөлігін жылулық сәулеленудің орнына конвекция арқылы өткізеді.
A radiator is a heat exchanger used to transfer thermal energy from one medium to another for the purpose of cooling and heating. The majority of radiators are constructed to function in cars, buildings, and electronics. A radiator is always a source of heat to its environment, although this may be for either the purpose of heating an environment, or for cooling the fluid or coolant supplied to it, as for automotive engine cooling and HVAC dry cooling towers. Despite the name, most radiators transfer the bulk of their heat via convection instead of thermal radiation.
Тарих
Римдік гипокауст – ғимаратты жылытуға арналған радиатордың алғашқы мысалы. Санкт-Петербургте тұратын пруссиялық орыс кәсіпкері Франц Сан Галли 1855 жылы жылыту радиаторын ойлап тапқан, ал 1857 жылы радиаторға патент алған. Бірақ америкалық Джозеф Насон 1841 жылы қарапайым радиатор жасап, ыстық су және бумен жылытуға қатысты бірнеше АҚШ патенттерін алған. 1980 жылға дейін радиатордың негізгі бөліктері көбінесе мыстан (қабырғалары үшін) және латуньдан (түтіктер, коллекторлар және бүйірлік панельдер үшін) жасалса, резервуарлар латуньдан немесе пластиктен, көбінесе полиамидтен жасалуы мүмкін еді. 1970 жылдардан бастап алюминийтің қолданысы артып, ақырында көліктік радиаторлардың басым бөлігін алуға жетті. Алюминийді пайдаланудың басты себептері – салмағының азайтылуы және төмен құны. Ауаның жылу сыйымдылығы мен тығыздығы сұйық салқындатқыштан төмен болғандықтан, салқындатқыштан жылуды сіңіру үшін радиатордың негізгі бөлігі арқылы (салқындатқышқа шаққанда) үлкен көлемдегі ауа тарту керек. Радиаторларда көбінесе радиатор арқылы ауа тартатын бір немесе бірнеше желдеткіш болады. Көлік құралдарында желдеткіштің энергия тұтынуын азайту үшін радиаторлар көбінесе көліктің алдыңғы бөлігіндегі тордың артында орналастырылады. Егер салқындатқыш температурасы жүйенің ең жоғары температурасынан төмен болса, соққылық ауа салқындату үшін қажетті ауаның бір бөлігін немесе барлығын қамтамасыз ете алады, ал желдеткіш өшіріліп қойылады.
The Roman hypocaust is an early example of a type of radiator for building space heating. Franz San Galli, a Prussian born Russian businessman living in St. Petersburg, is credited with inventing the heating radiator around 1855, having received a radiator patent in 1857, but American Joseph Nason developed a primitive radiator in 1841 and received a number of U. S. patents for hot water and steam heating. Up to the 1980s, radiator cores were often made of copper (for fins) and brass (for tubes, headers, and side plates, while tanks could also be made of brass or of plastic, often a polyamide). Starting in the 1970s, use of aluminium increased, eventually taking over the vast majority of vehicular radiator applications. The main inducements for aluminium are reduced weight and cost. Since air has a lower heat capacity and density than liquid coolants, a fairly large volume flow rate (relative to the coolant's) must be blown through the radiator core to capture the heat from the coolant. Radiators often have one or more fans that blow air through the radiator. To save fan power consumption in vehicles, radiators are often behind the grille at the front end of a vehicle. Ram air can give a portion or all of the necessary cooling air flow when the coolant temperature remains below the system's designed maximum temperature, and the fan remains disengaged.
Электрондық және компьютерлік құралдар
Электрондық құрылғылар кішірейген сайын, қалдық жылуды тарату мәселесі күрделене түседі. Электрондық компоненттерден жылуды салқындату үшін ауа ағынына жылуды өткізетін шағын радиаторлар – жылу сіңіргіштер қолданылады. Жылу сіңіргіштер суды пайдаланбайды, керісінше, жылуды көзден өткізеді. Жоғары өнімділіктегі жылу сіңіргіштерде жақсырақ жылу өткізгіштігі үшін мыс қолданылады. Жылу өткізгіштік және конвекция арқылы ауаға жылу беріледі; жартылай өткізгіш құрылғылардың температурасы қоршаған ортадан төмен болғандықтан, жылудың салыстырмалы түрде аз бөлігі сәулелену арқылы беріледі. Радиаторлар сұйық салқындату жүйелерінде де жылуды тарату үшін қолданылады.
As electronic devices become smaller, the problem of dispersing waste heat becomes more difficult. Tiny radiators known as heat sinks are used to convey heat from the electronic components into a cooling air stream. Heatsinks do not use water, rather they conduct the heat from the source. High performance heat sinks have copper to conduct better. Heat is transferred to the air by conduction and convection; a relatively small proportion of heat is transferred by radiation owing to the low temperature of semiconductor devices compared to their surroundings. Radiators are also used in liquid cooling loops for rejecting heat.
Ғарыш кемесі
Радиаторлар кейбір ғарыш кемелерінің құрамдас бөліктері ретінде кездеседі. Бұл радиаторлар жылу энергиясын жарық түрінде сәулелендіру арқылы жұмыс істейді (әдетте, ғарыш кемелері жұмыс істеуге тырысатын температураларды ескере отырып, инфрақызыл сәулелер), себебі кеңістіктің вакуумында конвекция да, жылу өткізгіштік те жылуды сыртқа шығару үшін тиімді болмайды. Халықаралық ғарыш станциясында оларды негізгі фермаға бекітілген үлкен ақ панельдер ретінде жақсы көруге болады. Олар адамдармен және адамдарсыз ғарыш кемелерінде де кездеседі.
Radiators are found as components of some spacecraft. These radiators work by radiating heat energy away as light (generally infrared given the temperatures at which spacecraft try to operate) because in the vacuum of space neither convection nor conduction can work to transfer heat away. On the International Space Station, these can be seen clearly as large white panels attached to the main truss. They can be found on both crewed and uncrewed craft.