Кіріспе

Энтони Берклидің 1929 жылғы романы "Уытталған шоколадтар ісі" (1929) – Энтони Берклидің 1920-ші жылдардағы Лондонда өтетін детективтік романы. Онда "Қылмыстар үйірмесін" құрған, қағаз бетіндегі детективтер тобы, Скотленд-Ярдтың шеше алмаған жақындағы кісі өлтіру ісі бойынша теориялар жасайды. Алты мүшесінің әрқайсысы, оның ішінде үйірме президенті, Берклидің кәсіпқой емес детективі Роджер Шерингхэм, қылмыскердің себебі мен кім екені туралы мүлдем басқаша шешімге келеді, сонымен қатар әртүрлі детективтік әдістерді қолданады (негізінен дедуктивті, индуктивті немесе олардың комбинациясы). Бұл роман зорлық-зомбылықтан мүлдем алыс, бірақ оның орнына көптеген күлкілі, ирониялық юморға толы. "Уытталған шоколадтар ісі" – детективтік әдебиеттің Алтын ғасырындағы классикалық туындылардың бірі. Шын мәнінде не болғаны туралы кем дегенде алты сенімді түсінік бірінен соң бірі ұсынылғандықтан, оқырман – қылмыстар үйірмесінің мүшелері сияқты – кітаптың соңғы беттеріне дейін жауабын білмейді.

Сюжетке кіріспе

Кітаптың ең ерекше және мүмкін бірегей ерекшеліктерінің бірі – ол Берклидің "Азалау мүмкіндігі" атты қысқа әңгімесінің кеңейтілген нұсқасы сияқты көрінсе де, толық көлемді романның қылмыстың соңғы шешімі қысқа әңгімедегі шешімнен мүлдем өзгеше. (Шындығында, "Азалау мүмкіндігі" әңгімесінің шешімі – роман ұсынатын, бірақ жалған болып шығатын түсіндірмелердің бірі.)

Іс

Лондон клубына сағат 10:30-да келгеннен кейін, ол көп жылдар бойы әр таңертең осылай істеп келеді, сэр Юстас Пеннефтер, қазіргі әйелімен ажырасу процесі жүріп жатқан, әйелдерге құмар белгілі адам, пошта арқылы шоколадтан толған тегін қорап алады. Мұндай заманауи маркетингтік тәсілдерге наразылық білдіретін сэр Юстас, шоколадтарды ашумен тастауға асығып, бірақ Грэм Бендикс, клубтың танысы емес мүшесінің, әйелі Джоанмен тігілген тікелей тікелей ұтылып, оған шоколад қорабын беруге міндетті екенін білгенде ойын өзгертеді. Бендикс қорапты үйіне алып келіп, түскі астан кейін әйелімен бірге жаңа тәттілерді татып көреді. Бірнеше сағаттан кейін Джоан Бендикс қайтыс болады, ал оның шоколадты аз жеген күйеуі ауыр сырқатқа шалдығып, ауруханаға жатқызылады (бірақ кейін жазылып шығады). Полиция бірнеше фактіні нақты анықтайды: жөнелме қорабы өткен кешке "Странд" маңынан жіберілген; шоколадқа инъекцияланған у нитробензол; және қоса берілген хат шоколад өндірушілердің кеңсе қағазына машинкамен терілген, бірақ олардың жасауымен немесе жіберуімен байланысты емес. Полиция тергеуі барысында, құрбан болған адам бейкүнә Джоан Бендикс емес, сэр Юстас екені анық болады: ешбір қылмыскер сэр Юстастың шоколад қорабын оған мүлдем таныс емес, жеткізілген кезде жанында болған адамға беруін болжай алмаған болар. Дегенмен, қылмыстың толық мән-жайы белгісіз болғандықтан, Скотленд-Ярд оны жіберген адамның қоғамның ең адал мүшесінен құтылуға тырысқан маньяк немесе фанатик болуы мүмкін деген қорытындыға келеді.

Теориялар

Қоғамның абыройлы тұлғалары – адвокат, детектив романдар жазушы және әйел жазушы – Роджер Шерингхемнің Қылмыстар үйірмесінің мүшелері істі жеке-жеке шешуге кіріседі. Бір апта өткен соң, олар өздерінің қорытындыларын бірден кейін бірі кешке әріптестеріне баяндайды. Күдіктілердің қатарында сэр Юстастың бұрынғы әйелі, сэр Юстас ажырасқаннан кейін үйленуді жоспарлаған жас қыздың әкесі, сэр Юстастың тастаған сүйіктілері және тағы да басқалар бар. Бірақ, романның соңында қылмыскердің кім екені даусыз анықталады.