Кіріспе
Диплокаул (яғни "қос сабақты") - Солтүстік Америка мен Африканың Карбонның соңғы кезеңінен Пермнің соңғы кезеңіне дейін өмір сүрген лепоспондилді қосбалықтар. Диплокаул - лепоспондильдердің ең үлкені және ең танымал түрі, оның ерекшелігі - бумеранг тәрізді бас сүйегі. Диплокаулға жатқызылған қалдықтар Марокконың Перм дәуірінің соңында табылған және лепоспондилдің ең жас кездескенін білдіреді.
Diplocaulus (meaning "double stalk") is an extinct genus of lepospondyl amphibians which lived from the Late Carboniferous to the Late Permian of North America and Africa. Diplocaulus is by far the largest and best known of the lepospondyls, characterized by a distinctive boomerang shaped skull. Remains attributed to Diplocaulus have been found from the Late Permian of Morocco and represent the youngest known occurrence of a lepospondyl.
Сипаттама
Диплокаулдың денесі саламандраға ұқсас, бірақ салыстырмалы түрде үлкен, ұзындығы 700 м-ге дейін жететін. Толық құйрығы белгілі болмаса да, 1917 жылы сипатталған толықтай майысқан қаңқаның басынан жақын жерде құйрық омыртқаларының қатары сақталған. Бұл жануардың ұзын, жұқа құйрығы бар екендігіне дәлел ретінде түсіндірілді, егер жануар бүктелген болса, ол басына жетуі мүмкін. Осы табылғаннан бері жүргізілген зерттеулердің көпшілігі бұрышты (тоқырқанақ тәрізді) құйрық қозғалысы Диплокаул мен оның туыстарының қозғалыс үшін пайдаланған негізгі күші болды деп дәлелдеді. D. salamandroides D. magnicornis-тен оның кішкентай мөлшерімен (соңғысының бесіншісінен алтыншысына дейін) және аз айқын қосымша буындар процестерімен (ол кезде zygosphene zygantrum буыны деп аталды) ажыратуға болады. Бұл қазбалар табылған тау жыныстары 1865 жылы Коуптың ертедегі синапсидтердің жергілікті туысы бойынша "Clepsydrops shales" деп аталды. Алғашында, күмістілер перм немесе триас кезеңдерінен шыққан деп саналған, себебі оларда бауырымен жорғалаушылар мен балықтардың қалдықтары бар. 1878 жылы Коуп бұл жер Перм дәуіріне жататын деп шешті. 1908 жылы Э. К. Кейс шиыршық тастарда карбонның соңғы және пермнің алғашқы кезеңдеріндегі балықтардың қалдықтары бар екенін атап өтті. Ол Иллинойстың Клепсидропс шихталары мен Техастың ұқсас қызыл төсектері, әрине, ірі көміртекті көмір кен орындарынан кейін пайда болған, бірақ оларды көміртек кезеңінен алып тастауға жеткілікті дәлел жоқ деп мәлімдеді. Қазіргі кезде Клепсидропс шихталары әдетте Маклинсборо немесе Маттон формацияларына беріледі. Пенсильванияда D. salamandroides қазбалары да табылған. Бұл құрылымдар қазіргі кезде Миссури (соңғы карбон) дәуірінде пайда болған деп есептеледі.
D. magnicornis
Коуп 1882 жылы сипаттаған бұл түр тұқымдастың ең көп таралған және жақсы сипатталған мүшесі болып табылады. D. magnicornis омыртқадан артық белгілі алғашқы түр болды, және ол Коуп пен басқа палеонтологтарға Диплокаулдың табиғатын таңғажайып ұзын мүйізді "батрахиан" (амфибия) ретінде түсінуге мүмкіндік берді. Қазіргі заманғы білімнің көп бөлігі осы түрге негізделген, өйткені ол басқа Диплокаулдың қалдықтарынан жүздеген данаға артық. D. magnicornis техас пен Оклахома штаттарының қызыл төсектері бойынша кең таралған.
D. brevirostris
D. brevirostris D. magnicornis- ке ұқсас болды, бірақ ол әлдеқайда сирек кездесті. Бұл түр Техас қызыл төсектерінің ерте strata-да, атап айтқанда Clear Fork тобының Arroyo формациясында табылған шағын сандағы үлгілермен бейнеленеді. Бұл түрді D. magnicornis-тен тұтас бас сүйегінің ұзындығына қарағанда әлдеқайда қысқа және тұйық тұмсығы арқылы ажыратуға болады. Сонымен қатар, мүйіздері ұзын, тұмсық сүйектері жоғары беті құрғақ, ал бас сүйегінің артқы жиегі қаттырақ және тегіс иілген. D. magnicornis-тің жас мүшелерінің бас сүйегінің артқы жиегі тегіс иілген болса, барлық белгілі D. brevirostris үлгілері, олардың мықты бас сүйегі әшекейлері, ұзын мүйіздері және үлкен мөлшері арқылы айқын ересектер болып табылады. Сондықтан бұл белгі осы түрдің ересектерін ерекшелендіретін белгі болып табылады. Бас сүйегінен басқа бір ғана үлгісі белгілі, AM 4470 типті үлгісі, оның кейбір омыртқалары "D. primigenius" -ге ұқсас. Э. К. Олсон, түрдің бастапқы сипаттаушысы, оның басқа мекендейтінін ұсынды. D. magnicornis тау ағындары сияқты, оның салыстырмалы сиректігін түсіндіреді. Алайда басқа зерттеулер D. magnicornis ұқсас ортада өмір сүрген болар еді деп болжайды, Олсонның гипотезасын жоққа шығарады. D. recurvatus D. magnicornis-тен бір ерекше белгісімен ерекшеленеді: кесте тәрізді мүйіздің ұштары "қақырық". Бұйрықтары мүйіздің қалған бөлігіне қарағанда иілген және кенеттен таяз. D. magnicornis өсімдік сериясымен салыстыру D. recurvatus үлгілерінің даму жолдары D. magnicornis-тен едәуір ерекшеленетінін көрсетеді. Мысалы, бас сүйектің ұзындығы мен ені D. recurvatus-те кері байланыста және D. magnicornis-те тікелей байланыста.
D. ең төменгі
Diplocaulus minimus - Мароккодағы Икакерн формациясынан белгілі түр. Оның бас сүйегі ерекше асимметриялық, сол жақ сүйегі ұзын және басқа түрлердегідей таяз, ал оң жақ сүйегі әлдеқайда қысқа және дөңгелектенген. Бұл белгі осы түрге қатысты бірнеше бас сүйектерінде болған, сондықтан оны ұрып-соғу немесе бұрмалау нәтижесінде болуы өте мүмкін емес. Кейбір зерттеулер бұл түрдің Diplocaulus magnicornus-қа қарағанда Diploceraspis-ке жақын екенін көрсетті. Бұл Diplocaulus шын монофилетикалық тұқым емес екенін, Diploceraspis тұқымның кіші синоними екенін немесе "Diplocaulus" minimus өзіндік тұқым екенін білдіруі мүмкін.
Күдікті түрлері
D. limbatus Diplocaulus-тың аталатын үшінші түрі болды және 1950-ші жылдарға дейін тұқымдастың ең танымал екінші мүшесі болды. Оны 1895 жылы Э.Д. Коуп Техас штатының қызыл төсектерінен табылған бірнеше толық емес үлгілер негізінде сипаттады. Үлгі үлгісі - нашар сақталған бас сүйек пен AM 4471 деп белгіленген жартылай қаңқа. Коуп бұл дананың бас сүйегінің D. magnicornis-тен қысқа, жұқа мүйіздері бар екенін, сондай-ақ бірегей көрінетін ерекшелігі бар екенін анықтады: төрт бұрышты мүйізді қалған кестелі мүйізден бөлетін үлкен ойық. Кейіннен Э. К. Кейс D. limbatus-қа қатысты бас сүйегінде қосымша ерекшеліктер, оның ішінде бас сүйегінің тегіс жиектері, үлкен көздері және тік бұршақтары бар. Алайда, Доутит дайындаған қосымша D. limbatus үлгілері Кейстің көптеген сәйкестендірулері қате екенін және оны D. magnicornis-тен ажырату үшін Коуп анықтаған ойықты ғана қолдануға болатынын көрсетті. D. copei үш тексалық үлгіден белгілі болды, олардың барлығы қатты ұнтақталған және толық емес. Бройли бұл түрдің кішкентай мөлшері мен ішкі жағына қарай иілетін мүйіздері ерекше екенін дәлелдеді. Алайда, Е. К. Кейс оның үлгілерін D. magnicornis және "D. limbatus" үлгілерінен ажыратудың жолын таба алмады және ол түрді белгісіз деп қабылдамады, бұл шешімді кейінгі көздер де ұстады. Ол бас сүйектері өте жас Диплокаулдың болуы мүмкін деген болжамға жауап ретінде Олсон (1951) D. pusillus (осылайша Permoplatyops parvus) басқа қызыл төсек Диплокаул түрлерінің біріне синоним ретінде белгіледі, мысалы D. magnicornis. Э. К. Олсон (1951) омыртқалар D. brevirostris (AM 4470) холотипіне ұқсас екенін, сонымен қатар бас сүйегі D. magnicornis-ға әлдеқайда ұқсас екенін атап өтті. Олсон D. primigenius-ті D. magnicornis-пен теңестіруге шешім қабылдаса да, ол сонымен қатар бұл үлгі Диплокаулдың омыртқа және бас сүйегінің дамуы арасындағы байланыссыздыққа әсер ететін қызықты жұмбақ болып қалатынын атап өтті. Бірақ 1911 жылы Э. Кэйс бұл идеяны растайтын дәлелдің аз екенін атап өтті.
Көтергіш
Мүйіздердің қызметі туралы жаңа гипотезаны Оңтүстік Африканың палеонтологы Артур Крюкшенк және сұйықтық динамигі Б. В. Скус 1980 жылы жазған мақаласында ұсынды. Олар бұл мүйіздер жануардың басына су құйылуын оңай басқаруға мүмкіндік беретін гидроауысты сияқты әрекет еткенін айтты. Тергеу барысында Крюкшенк пен Скес Диплокаулдың бас пен денесінің бір бөлігінің толық масштабты моделін жасады. Модель жел туннеліне орналастырылды және сүйреу, көтергіш және басқа да күштерді анықтау үшін бірнеше сынақтарға ұшырады.