Кіріспе

Dio – 1982 жылы құрылған американдық хэви-метал тобы. Оған вокалист Ронни Джеймс Дио жетекшілік еткен. Дио бұрынғы Black Sabbath барабаншысы Винни Апписпен жаңа топ құру ниетімен Black Sabbath тобынан кетті. «Dio» деген ат сол кезде жақсы танымал болғандықтан, коммерциялық жағынан тиімді болды деп таңдалды. Топ 10 студиялық альбом шығарды және жылдар бойы көптеген құрамы өзгерді, Дио өзі ғана тұрақты мүше болып қалды. Гитаристтер қатарында Вивиан Кэмпбелл, Крейг Голди, Дуг Олдрич, Уоррен ДеМартини, Трейси Г, Джейк Э. Ли және Роуэн Робертсон болды. 2010 жылы Ронни Джеймс Дио 67 жасында асқазан рагынан қайтыс болғаннан кейін топ таратылды. Dio әлем бойынша 5 миллионнан астам жазба сатты.

Шығарманың шығу тегі және қасиетті суға түсуші (19821983)

1982 жылы Black Sabbath Live Evil альбомын араластыру мәселесіне байланысты туған дау-дамай Рони Джеймс Дио мен Винни Аппистің топтан кетуіне себеп болды. Бірге музыкалық жолын жалғастыруды қалаған екеуі 1982 жылдың қазанында Америка Құрама Штаттарында гитарист Джейк Ли және басист Джимми Бэйнмен бірге Dio тобын құрды. Топ құрылғаннан кейін шамамен бір ай өткен соң Лидің орнына Вивиан Кэмпбелл келді. Келесі мамыр айында топ өзінің тұңғыш альбомын – Holy Diver шығарды. Альбомдағы "Rainbow in the Dark" және "Holy Diver" атты екі хит-сингл, ішінара MTV арқасында үлкен танымаллыққа ие болды. Дио мен Бэйн студияда клавишада ойнаса, 1983 жылы Holy Diver гастролі алдында клавишник Клод Шнелл тікелей эфирлерге шақырылды. Шнелл алғашқы екі турда сахнаның шетінде ойнады, ал 1985 жылы сахнаның ортасына шықты. Дио топтың қалыптасуы туралы былай деді: Бұл топта болу керемет кезең болды. Біз үшін бұл идеалды жағдай еді. Бәрі кереметтей келіп жатты. Репетиция кезіндегі жағдай өте жақсы болды. Жазу жұмысындағы тырмысық та сондай еді. Барлығымыз бұл топтың тамаша болуын қаладық. Біз өзіміздің ісімізге шын сендік және осы туындымызды шығарып, оны тыңдаушыларға жеткізуді асыға күттік.

Арманы жамандыққа тізбектегі соңғы (19841989)

Енді Шнелл клавишада ойнайтын квинтет құрамындағы топ 1984 жылдың 2 шілдесінде "The Last in Line" атты екінші студиялық альбомын шығарды. Одан кейін 1985 жылдың 13 тамызында үшінші альбомы "Sacred Heart" жарық көрді. 1985 жылы Дио, Кэмпбелл және Бэйн сол кездегі көптеген ауыр металл жұлдыздарының қатысуымен Hear 'n Aid жобасы үшін "Жұлдыздар" әнін жазды. Кэмпбелл Диомен жұмыс істегеннен наразы болды, олардың арасындағы шиеленіс Кэмпбеллдің Дио тобынан қуылтуына әкелді. Кейіннен Кэмпбелл 1987 жылы Whitesnake тобына шақырылды. Кэмпбелл гитарада ойнағанда "Sacred Heart" тур кезінде 1986 жылғы Intermission EP үшін бірнеше ән тікелей жазылды, бірақ EP-де "Time To Burn" студиялық трекі де болды, ол жанкүйерлерге Крейг Голдиді жаңа гитарист ретінде таныстыруға мүмкіндік берді. 1987 жылдың 21 шілдесінде олардың төртінші альбомы Dream Evil шықты. Dream Evil-ден кейін Голди жеке жобаларды іске асыруды қалап, топтан кетіп қалды. 1989 жылдың маусым айында 18 жасар Роуэн Робертсон Голдидің орнына келді, бірақ одан кейін тағы өзгерістер болды, Шнелл, Бэйн және Аппис топтан кетіп қалды.

Өзгерістер (1990-1999)

Шнелл, Бэйн және Аппис сәйкесінше Дженс Йоханссон, Тедди Кук және бұрынғы AC/DC барабаншысы Саймон Райтпен алмастырылды. Жаңа топ 1990 жылдың көктемінде Lock Up the Wolves альбомын жариялады. Тур кезінде Дио Black Sabbath тобының бұрынғы мүшесі Джизер Батлермен кездесіп, осы топтың қысқа ғана қайта құрылуына себеп болды, нәтижесінде Dehumanizer альбомы жарық көрді. Осыдан кейін Дио тағы да Dio тобын қайта құрды, барабанда тек Аппис қана қалды. 1993 жылдың басына қарай гитарист Трейси Г, клавишашы Скотт Уоррен (Warrant тобынан) және бассист Джефф Пилсон (Dokken тобынан) қосылды. Осы кезеңде топ фантастикалық тақырыптағы әндерден бас тартып, қазіргі заманғы мәселелерге көшті. Соның салдарынан, кейбір жанкүйерлер осы кезеңдегі альбомдарды – 1993 жылғы Strange Highways, 1996 жылғы Angry Machines және концерттік Inferno: Last in Live альбомын – Dio дискографиясындағы ең нашар туындылар деп санайды, ал басқалары оларды 1980-ші жылдардың ескірген дыбысынан алшақтаудың қадамы ретінде жағымды бағалайды. Angry Machines альбомының көңіл көншітпеген сатылымдарынан кейін, менеджмент топтың бұрынғы стиліне оралуын қалап, Трейси Г-нің орнына бұрынғы гитарист Крейг Голди келді. Сонымен қатар, Аппис тағы да Dio тобын тастап кетті.

Қайта оралу (2000-2004)

Крейг Голдидің оралуы 2000 жылы Дионың сегізінші студиялық альбомы Magica-ның шығуына мүмкіндік берді, көптеген жанкүйерлер бұл альбомды топтың "қайта ояну альбомы" деп санады және ол Billboard тәуелсіз чарттарында 13-орынға ие болды. Бұл Голдидің ғана емес, сонымен қатар Саймон Райт пен Джимми Бэйннің оралуын білдірді, алайда турдың еуропалық бөлігінде бас гитараны Чак Гаррик орындады. Скотт Уоррен топта қалып, тікелей эфирде өнер көрсетті, бірақ Magica альбомындағы барлық клавишалар мен синтезаторлар Дио мен Бэйннің еншісінде болды. Концептуалды альбом болған Magica, топтың бұрынғы, табысты дыбысына оралуды ұсынды, ал клавишалардың көбірек қолданылуы оған көбірек заманауи сезім берді. Бірақ келесі тур кезінде Голди мен Бэйн мен Дио арасында, Голди отбасылық міндеттемелермен айналысқандықтан, керісіп қалулар туды. Голди 2002 жылдың қаңтарында топтан кетіп, оның орнына Даг Олдрич келді, ол Metallica тобына арналған трибьют-альбомды жазу кезінде Бэйнмен танысқан болатын. Олдрич кешіккендіктен, Дио мен Бэйн негізінен жазған "Аждаһаны өлтіру" альбомына көп үлес қоспады. "Аждаһаны өлтіру" альбомы 2002 жылы Spitfire Records лейблы арқылы шығарылып, металл қауымдастығында жақсы қабылданды және Billboard Top 200 тізіміне енді. Олдрич келесі жылдың сәуір айына дейін топта болды, содан кейін, Кэмпбелл сияқты, ол Whitesnake тобына қосылды, бұл Голдидің қайта оралуына себеп болды. Содан кейін Бэйн де топтан кетіп қалды.

Айдың шебері және Сплит (2004-2010)

Dio өзінің оныншы студиялық альбомын, Master of the Moon 2004 жылдың 30 тамызында SPV Records арқылы Еуропада және 2004 жылдың 7 қыркүйегінде Sanctuary Records арқылы Америка Құрама Штаттарында шығарды. Альбомда бас гитарамен Джефф Пилсон (бұрын Dokken тобының мүшесі) орындады; алайда, Foreigner тобымен бұрынғы міндеттемелері болғандықтан, ол тек жазу сессияларында ғана қатыса алды, сондықтан турда оны Руди Сарзо (бұрын Ozzy Osbourne, Quiet Riot, Whitesnake, Blue Öyster Cult және тағы да басқалар) ауыстырды. 2005 жылы Dio концерттік альбомын, Evil or Divine – Live in New York City шығарды, ол 2003 жылы DVD форматында жарық көрген концерттің нұсқасы болды. 2005 жылы Дио Оңтүстік Америка, Жапония, Еуропа және Ресейге гастрольдік сапар жасады. Олардың күзгі турнесі "An Evening With Dio" деп аталды, онда әдеттегі концерттік бағдарламадан кейін, Holy Diver альбомы толығымен орындалды. Турдың DVD-сі Лондон қаласында түсірілді. Бұл қойылымның аудиосы 2006 жылдың сәуірінде Holy Diver – Live деген атпен қос дискіде шықты. 2007 жылы Black Sabbath Диомен қайта бірігіп, Heaven & Hell деген атпен сахнаға оралатыны жарияланды. Топ 2009 жылы The Devil You Know альбомын шығарды. Дионың Heaven & Hell жобасына қатысуы Master of the Moon альбомының жалғасы Magica II-нің жаздырылуын кейінге қалдырды. Үш жылдық үзіліс 2008 жылдың мамыр-маусымында 10 концерттен тұратын еуропалық шағын турнемен қысқа мерзімге тоқтатылды, ал 2009 жылдың қараша-желтоқсанында Ұлыбританияда басталып, Германияда аяқталуы жоспарланған 22 концерттік турнеге үзіліс беруге дайындалған. Бұл концерттерде Крейг Голдидің басқа міндеттемелері болғандықтан, оның орнына Даг Олдрич гитарада ойнауға тиіс болды. Дио турнемен бірге "Electra" атты жаңа сингл шығаруды жоспарлаған, бұл олардың соңғы 5 жылдағы алғашқы студиялық жұмысы болар еді. Сондай-ақ, топ 2010 жылы бір-екі альбом жазуды көздеген. 2009 жылдың 18 қарашасында Дионың денсаулығына байланысты еуропалық турне тоқтатылды. Оған асқазан қатерлі ісігі диагнозы қойылды және ол ем алып жатқан еді. Оның менеджері және әйелі Венди Дио іздестеріне ризашылық білдіріп, былай деді: "Ронни осы айдаһарды жеңгеннен кейін сахнаға оралып, жанкүйерлері үшін өнер көрсетеді, өйткені ол осыны ең жақсы жасайды". 2010 жылдың 19 ақпанында Дионың ресми сайтында ол "Tournado Box Set" атты жинақтың шектеулі санда сатылатыны туралы хабарланды. Жинаққа Killing the Dragon CD, Evil or Divine DVD (тек PAL форматында), DVD бонус материалы, сұхбаттар, фотогалерея, бұрын-соңды жарияланбаған сахна артындағы кадрлар, Killing the Dragon трекінің "Push" промо-видеосы, эксклюзивті Dio карточкалары және бонус CD-сіндегі "Electra" (топтың жазған соңғы әні), аяқталмаған Magica II және Magica III альбомдарынан үзінділер кірді.

Ронни Джеймс Дионың өлімі

Дио 2010 жылғы 16 мамырда 67 жасында Хьюстон қаласындағы Техас медициналық орталығында асқазан рагынан қайтыс болды. 2010 жылғы 9 қарашада өлімнен кейін шығарылған концерттік альбом жарық көрді. “Dio at Donington UK: Live 1983 & 1987” деп аталған бұл альбомда Дионың 1983 және 1987 жылдардағы “Monsters of Rock” фестиваліндегі өнернамелері, сондай-ақ Rainbow және Black Sabbath тобының Дио кезеңінен бірнеше әндері, оған қоса Дионың жеке репертуарынан әндер бар. Ұлыбританияның “Classic Rock Magazine” журналына берген сұхбатында Дио гитарисі Крейг Голди: “Ронни мамыр айында қайтыс болғанға дейін жаңа Дио альбомының әндерін дайындап жатыр едік. Біз бір әнді жартылай аяқтағанбыз. Роннидің жесірі және менеджері Венди [Дио] 2000 жылы шыққан ‘Magica’ альбомын бонус тректермен, оның ішінде осы әнмен қайта шығаруды жоспарлап отыр” деді. Голди әннің мәтіні Дионың ракпен күрескен кезінде жазылғанын, оның “көңілге қатты тиетін” және “жүректі ауыртатын” екенін айтты. 18 наурызда Дио тобының соңғы құрамындағы аман қалған мүшелері бұрынғы Judas Priest вокалисі Тим “Ripper” Оуэнспен бірлесіп DIO Disciples деген атпен жаңа жобаға кірісетіні жарияланды. Бұл жоба 2011 жылдан бері үнемі гастрольдік сапарларда болып келеді. 2012 жылғы мамыр айында Дионың бұрынғы гитарисі Вивиан Кэмпбелл, Диомен ұзақ жылдар бойы болған жанжасына қарамастан, Дио тобының түпкілікті құрамын қайта біріктіруге ниеттенгенін мәлімдеді. Бұл құрамға ол өзі, барабаншы Винни Аппис, бассист Джимми Бейн және клавишник Клод Шнелл кіретін еді. Жарияланған құрамда бұрынғы Lynch Mob вокалисі және The Offspring тобының гастрольдік мүшесі Эндрю Фриман Дионың орнына өнер көрсететін болды. Топ “Last in Line” деген атпен таныстырылды.

Мюррей

Мюррей – Дионың бірнеше альбом мұқабаларында, оның ішінде «Holy Diver», «The Last in Line» және «Dream Evil» альбомдарында, сондай-ақ кейбір синглдары мен жинақ альбомдарында пайда болатын, шайтанға ұқсайтын талисманы. Ол тікелей концерттердегі сахна безендірілімінде де қолданылған.

Қасиетті суға түсуші

Дионың 1983 жылы шыққан «Holy Diver» атты алғашқы студиялық альбомының мұқабасында Мюррей тұңғыш рет пайда болды. Мюррей дін қызметкерін азаптап жатқандай жын көрінеді, бірақ Ронни Джеймс Дио бұл суретте қайсысы жын, қайсысы дін қызметкері екенін нақты айту қиын екенін мәлімдеді.

Кезектегі соңғы

Мюррей Дионың екінші студиялық альбомы "The Last in Line" альбомында да ескеріледі. Осы мұқабада, Соңғы Суд күні қабірден қайта тірілген жандар алыс горизонтта оларға қадалып тұрған алып Мюррейді көреді.

Жаман түс

Мюррей Дионың үшінші студиялық альбомы Sacred Heart-та еске алынбаған, бірақ түпнұсқа бейнесінде соңғы рет Dream Evil альбомының мұқабасында пайда болады. Ол төсекте ұйықтап жатқан баласы бар жатын бөлменің терезесінде көрсетілген, ал оны түрлі қорқынышты жаратылыстар мазалайды. Мюррей туралы әңгіме Dream Evil турлық кітабында жарияланған. Dream Evil мұқабасы альбомдағы "Faces in the Window" әніне сілтеме жасайды (ал альбомның барлық идеясы түн мен қараңғылыққа байланысты қорқыныштар мен сенімдерге арналған).

Мұра

Комедиялық рок дуэті Tenacious D өзінің алғашқы альбомында Диоға арналған құрмет ретінде жазылған "Dio" атты ән шығарды, ол Дионы тым қарт деп әлдеқандай мезгілде қысымға алып, Tenacious D ауыр металл шеберлері ретінде оның орнын басатынын мәлімдеді. Әнді тікелей эфирде орындамас бұрын, Джек Блэк Дионың Black Sabbath тобындағы өнер көрсетуінің өзіне ауыр металлға қалай ықпал еткені туралы әдетте айтатын. Дуэт Дионың "Push" әнінің музыкалық видеосына түсті, ал ол өз кезегінде Tenacious D-нің "The Pick of Destiny" комедиялық фильмінде пайда болып ән айтты. Netflix шоуының "Stranger Things" бір маусымында Эдди Мунсон (Джо Куинн сомдаған) киген джинсы күртешесіндегі Дионың белгісі Ронни Джеймс Дионың жеке мүлкінен алынған футболкадан жасалған. Шоудың костюм дизайнері Эми Паррис Netflix веб-сайтында жарияланған сұрақ-жауапта: "Ол (Мунсон) «сиқырлы металл» әуесқойы, Дионың жанкүйері. Ол Metallica әуесқойы. Шындығында, Дио 80-ші жылдары өте танымал топ болды, біз оның отбасымен байланысқа шықтық. Оның әйелі оның мүлкін басқарады және бізге винтаждық футболкалар жіберуге келісім берді, бұл – арманды орындау болды". 1989 жылғы Nintendo Entertainment System ойыны "Holy Diver" топтың осы аттас әнінің құрметіне аталған және топ мүшелерін басты кейіпкерлер ретінде бейнелейді, бірақ топтан рұхсат алынбаған. "JoJo's Bizarre Adventure" манга сериясының басты қарсыласы Дио Брандо кейіпкерінің аты да осы топтың атымен байланысты. Бұл екі мағынаны білдіреді: топқа жасалған сілтеме және итальян тіліндегі "Құдайға" сілтеме, кейіпкердің жоғары өзін-өзі бағалауын көрсетеді.

Келесі топтар

Dio тобының бұрынғы қатысушыларынан екі топ – DIO Disciples және Last in Line, Dio әндерін орындау үшін жеке-жеке қайта бірікті.