Кіріспе

Электрожеттік тоқ - Жердің ионосферасының E аймағы бойынша жүретін электр тогы. Үш электродрейтер бар: біреуі магниттік экватордың үстінде (экваторлық электродрейтер), ал біреуі Солтүстік және Оңтүстік полярлық шеңберлердің жанында (Авроральдық электродрейтер). Электрожеттер - бұл 100 - 150 км биіктіктегі электрондармен тасымалданатын Холл токтары. Бұл аймақта электрондық гирожиректілік (Лармор жиілігі) электрондық нейтральді соқтығысу жиілігінен әлдеқайда жоғары. Ал негізгі E аймағы иондарының (O2+ және NO+) гирожиректілігі нейтральды иондық соқтығысу жиілігінен әлдеқайда төмен. Кристиан Биркеланд полярлық электр тоқтары (немесе полярлық электрожеттер) полярлық аймаққа және одан шығатын геомагниттік өріс сызықтарымен ағып жатқан жіптер жүйесіне (қазір "Биркеланд тоқтары" деп аталады) байланысты екенін алғаш ұсынған.

Экваториалды электр реакциясы

Әлемдегі күн энергиясымен қозғалатын желдің нәтижесінде Жердің ионосферасының E аймағында (100130 км биіктікте) Sq (күннің тыныш) ағымдағы жүйесі пайда болады. Осы токтан пайда болған электрполитені E W (бұрынғы таң) бағытына қарай ионосфераның экваторлық күн жағында бағытталады. Геомагниттік өріс көлденең болып табылатын магниттік түбі экваторда бұл электр өрісі экваторлық электр тогы деп аталатын магниттік экватордан ± 3 градус аралығында шығысқа қарай күшейтілген токқа әкеледі.

Авроралдық электр ұшқышы

"Ауроралық электрожеті" термині - ауроралық ионосфераның D және E аймақтарында ағатын үлкен көлденең ағымдарға берілген атау. Горизонталь ионосфералық тоқтар горизонталь ионосфералық электр өрістері бар кез-келген ендікте ағып жүреді деп күтуге болады, бірақ Aurora электрожеттік тоқтары олардың күші мен тұрақтылығы үшін ерекше. Электрожетті өндіруде екі негізгі фактор бар. Біріншіден, жарық өткізгіштік деңгейі төменгі кеңдіктердегіден жоғары. Екіншіден, жарық сәулелерінің ионосферасындағы көлденең электр өрісі төменгі кеңдіктердегіге қарағанда үлкен. Ағыстың күші өткізгіштік пен көлденең электр өрісінің векторлы көбейтіндісіне тікелей пропорционалды болғандықтан, жарық сәулелері электр тогының ағыны төменгі кеңістіктегілерден үлкен болады. Магниттік тыныш кезеңдерде электрожеттік жарық әдетте Aurora oval-да ғана болады. Алайда, бұзылған кезеңдерде электр ұшқыны күшейеді және жоғары және төменгі ендіктерге дейін кеңейеді. Бұл кеңейу екі фактордың, яғни бөлшектердің түсуінің және ионосфералық электр өрістерінің күшеюінің нәтижесінде пайда болады.