Кіріспе
Британ аралдарындағы ең биік таулар Британ аралдарындағы таулар мен төбелер биіктігі, көрнектілігі және оқшаулану сияқты басқа да критерийлердің әртүрлі комбинацияларына негізделген әртүрлі тізімдерге жіктеледі. Бұл тізімдер шыңдарды жинауға арналған, бұл ретте таулылар берілген тізімдегі барлық шыңдарға жетуге тырысады, ең көнесі Шотландиядағы 282 Мунро болып табылады, ол 1891 жылы құрылған. 2000 футтан жоғары биіктік немесе соңғы кезде 610 м, Британ аралдарында тау ретінде жіктелу үшін қажет деп саналады. Мунросты қоспағанда, барлық тізімдер арасында (мысалы, кейбір Натталл мен Ванделер Линамс) жоғарыда көрініс алуды талап етеді, Халықаралық альпинизм және альпинизм федерациясының (UIAA) "тәуелсіз шың" деген анықтамасына сәйкес келмейді, бұл тізімдердің көпшілігі арасында "жоғарғы" (мысалы, көптеген Хьюит және Симмс) көрініс алуды қарастырады. Ал Мэрилиндер, бұл ретте, биіктігі шегінен жоғары, қосымша биіктігі жоқ. Олар кішкентай төбелерден бастап, ең үлкен тауларға дейін жетеді. Жоғарыдағы таулар P600 ("Majors") жіктеліміне сәйкес келеді, бұл "мажорлық" таудың UIAA халықаралық жіктелімі.
The mountains and hills of the British Isles are categorised into various lists based on different combinations of elevation, prominence, and other criteria such as isolation. These lists are used for peak bagging, whereby hillwalkers attempt to reach all the summits on a given list, the oldest being the 282 Munros in Scotland, created in 1891. A height above 2,000 ft, or more latterly 610 m, is considered necessary to be classified as a mountain – as opposed to a hill – in the British Isles. With the exception of Munros, all the lists require a prominence above A prominence of between (e. g. some Nuttalls and Vandeleur Lynams), does not meet the International Climbing and Mountaineering Federation (UIAA) definition of an "independent peak", which is a threshold over Most lists consider a prominence between as a "top" (e. g. many Hewitts and Simms). Marilyns, meanwhile, have a prominence above , with no additional height threshold. They range from small hills to the largest mountains. Prominences above , meet the P600 (the "Majors") classification, which is the UIAA international classification of a "major" mountain.
Биіктігі
Тау мен төбенің анықтамасына қатысты дүниежүзілік консенсус жоқ, бірақ Ұлыбритания мен Ирландияда бұл, әдетте, кем дегенде 2000 фут (немесе 610 метр) биіктіктегі кез келген саммит болып табылады. Ұлыбритания үкіметі таулы жерлерді еркін қолжетімділік мақсатындағы жерлер деп заң жүзінде анықтайды. 2016 жылы Камбриядағы Кальф Топ қайта зерттеліп, оның 2,000 фут биіктіктегі 609,6 м шегінен 6 миллиметр жоғары екені расталғанда, Орданс Survey Кальф Топты Англияның "соңғы тауы" деп сипаттады. Таудың техникалық анықтамасы қандай болмасын, мәдени нормалар да ерекшеленеді, Шотландиядағы тауларды биіктігіне қарамастан, жиі төбелер деп атайды; мысал ретінде Куиллин таулары мен Торридон таулары. 1994 жылы UIAA "түбегінің" тәуелсіз болуы үшін (әрі суб-түбегі емес) оған , және "таудың" жоғарыда көрінісі болуы керек деп мәлімдеді. Биіктікті бір рет өлшеуден айырмашылығы, көрініс шыңның айналасындағы барлық контурларды өлшеуді талап етеді, сондықтан уақыт өте келе үлкен қайта қарауға жатады, сондықтан көрініске негізделген жіктеу тізімдері өзгеруге жатады. Кейбір анықтамаларда биіктік үшін императорлық өлшеу қолданылады, бірақ топологиялық көрнектілік үшін метрикалық өлшеу (мысалы, Мурдос, Хьюиттс және Натталл.
Unlike the single measurement of elevation, prominence requires the measurement of all contours around the peak and is therefore subject to greater revision over time, and thus classification lists based on prominence are subject to change. Some definitions use an imperial measurement for height, but a metric measurement for the topological prominence (e. g. Murdos, Hewitts, and Nuttalls.
Британдық және Ирландиялық төбелердің дерекқоры
Британдық және Ирландиялық төбелердің дерекқоры (DoBIH) 2001 жылы "Британиялық төбешіктерге толық, жаңартылған ресурс ұсыну мақсатымен" құрылды. Оны жеті редактордан тұратын команда қолдайды және Ұзақ қашықтыққа жүретіндер қауымдастығы "қазіргі уақытта барлық тіркелімдер үшін ең сенімді онлайн-көз" деп сипаттады (яғни, жеткен барлық саммит тізімдері). DoBIH кітаптар, дөңеске шығу веб-сайттары мен смартфон қосымшаларында, соның ішінде Марк Джексонның 2010 жылы шыққан "Британияның туыстық төбелері" атты HuMPS туралы кітабында дерек көзі ретінде пайдаланылды. 2023 жылдың шілде айындағы жағдай бойынша деректер базасына 20 742 төбе кірді, оның ішінде барлық Мэрилин, ХьюМП, ТуМП, Симмс, Додд, Мунрос және Топс, Корбет және Топс, Грэм және Топс, Дональд және Топс, Фуртс, Хьюитс, Натталл, Бекстон және Льюис, Бриджес, Йеманс, Клемс, Мурдос, Девейс, Дональд Девейс, Хайленд Файвс, Уэйнрайтс, Биркетс, Сингес, Феллрангерс, Этельс, Каунти Топс, SIB (Британияның маңызды аралдары), Диллон, Ардерин, Ванделер Лайнмс, Карнс және Биннион. 2012 жылдан бастап DoBIH MountainViews деп аталатын Ирландияның таулар мен төбелер туралы онлайн деректер базасымен деректермен бөлісу туралы келісімге қол қойды.
P600 ("Мажорлар")
P600s - бұл британ аралдарындағы таулар, абсолюттік биіктігіне немесе басқа да артықшылықтарына қарамастан, топографиялық жағынан кем дегенде , -ге ие. Бұл тізімде бастапқыда 2,000 фут метрлік (немесе 609,6 м, P610s) қолданылған, бірақ кейіннен бұл 600 м-ге дейін қысқартылды және тізім "Majors" деп аталды. Тізімді Марк Тренгов жазды. Оның түпкі нұсқасы Europeak веб-сайтында және Британдық және Ирландтық таулы аймақтар деректер базасында жарияланды. Бұл Британ аралдарындағы тауларды жіктеу тізімдерінің ішіндегі ең қысқаларының бірі, өйткені онда сынақ шегі бар. 2006 жылы Ұлыбританияда 93 P600 анықталды: 82 Шотландияда, төрт Англияда және жеті Уэльсте. Осылардың бірі Солтүстік Ирландияда, бірі Мэн аралында және 24 -і Ирландия Республикасында, бұл Британ аралдарындағы P600 тауларының жалпы санын 119 -ға жеткізді. Қателік шегі нәтижесінде қорытынды шығарылмай тұрса да, оны зерттеуге қатысқан Марк Тренгов қабылдады, бұл жалпы 119-ға дейін жеткізді. Жақында қол жетімді LIDAR деректері бойынша, бұл түбі 599,7м биіктікте. 2020 жылдың ақпан айында Бинн Одхар Бегтің ГНСС зерттеуі Роис Бейннің OS тригонографиялық деректерімен бірге біріншісі 1 метр жоғары екенін анықтады. Осыған сәйкес, Beinn Odhar Bheag компаниясы Rois bheinn компаниясының орнына P600 тізімінде орналасты. Британдық және Ирландиялық төбелердің дерекқорының онлайн нұсқасы P500 тау жіктемесін ұсынады: жоғарыда көрнекті болатын шыңдар .
Мэрилиндер
Мэрилиндер - бұл британ аралдарындағы таулар мен төбелер, абсолюттік биіктігіне немесе басқа да артықшылықтарына қарамастан, үстіне топографиялық көрінісі бар. Ирландияда 454 Мэрилин бар (389 - Ирландия Республикасында және 66 - Солтүстік Ирландияда), ал Мэн аралында бес, бұл Британ аралдарында жалпы саны 2011-ге дейін жетеді. 2020 жылдың сәуір айына дейін Британ аралдарында 2984 HuMP болды: Шотландияда 2167, Ирландияда 833, Англияда 441, Уэльсте 368 және Норманд аралдарында 11. Джексон 1200 ХУМП-ға шыққаны үшін "Даңқ залын" ұйымдастырады. Барлық Симмдер де TuMP болып табылады (төменде қараңыз), ал көпшілігі, егер бәрі болмаса, таулар, критерий ретінде 600 метр немесе 2,000 фут (610 м) (мысалы, а) пайдаланылуына байланысты. Симм идеясын 2010 жылы маусым айында Алан Доусон ұсынды, ол Симмді "Британиядағы тау ретінде объективті түрде қабылдануы мүмкін нәрсенің ең кең сенімді анықтамасы" деп атап өтті. 2020 жылдың наурызына дейін 11 адам Ұлыбританияның барлық 1557 Мэрилинін көтерілгенін тіркеді, ал 2021 жылдың тамызына дейін Ұлыбританияның 2531 Симмін аяқтаған төрт адам тіркелді, олардың үшеуі Британ аралдарының барлық 2755 Симмін аяқтағанын мәлімдеді. 2020 жылдың шілдесінде бір саммит жоғарылатылды, ал біреуі жойылды, ал 24/07/2020-ге дейін алғашқы үш аяқталушының барлығы "топталды".
ТМП-тар
2010 жылы Марк Джексон HuMPS-ті одан әрі кеңейтіп, TuMPs (Отыз және одан жоғары метрлік көрнектілік) жинағын құрастырды. Бұл Ұлыбританиядағы барлық төбелердің жоғары көрнектілігі бар тізімі. 2020 жылдың сәуір айына қарай 17 127 ТМП бар; осыған дейін зерттеуге алынған тізімдерде пайда болмаған санының шамамен жартысы 2006 және 2009 жылдар аралығында Марк Джексон зерттеу жүргізді. 2012 жылдан бастап тізімді Британдық және Ирландиялық төбелердің дерекқорының редакторлары жариялап, ұстап келеді. Тізбе 1891 жылы сэр Хью Мунро құрастырған, оны Шотландия тау альпинистік клубы (SMC) кез-келген уақытта өзгертеді. Мысалы, 2020 жылдың желтоқсанында Стоб Коир на Клоичті Мунро шыңы ретінде тізімнен алып тастау, қазір ол тек қана Мунро шыңы ретінде танылған. Басқа тізімдерден айырмашылығы, Мунролар кіру үшін қатаң көрнектілік критерийіне тәуелді емес; оның орнына "өзге тау" болудың субъективті шарасын қанағаттандыратындар Мунролар ретінде қарастырылады, ал қосалқы шыңдарға Мунро шыңдарының мәртебесі беріледі. Шотландияда 202 "Реал Мунро" бар. Шотландияның 282 Мунросының 54-і P600 ретінде жіктелу үшін маңыздылық шегіне сәйкес келеді. Бірақ бұл термин кеңінен қолданылмайды.
Мурдос
Мурдолар Мунроларға және олардың байланысты шыңдарына сандық критерийді қолданады және Шотландиядағы 3000 футтан (914 м) жоғары шыңдарды қамтиды. Мурдолар саны 442 Мурдо, 282 Мунромен салыстырғанда (немесе 508 Мунро плюс Мунро шыңдары); Мунролардың бірі Мурдо (Маоиле Лунндаид), ал Мунро шыңдарының 66-ы Мурдо деп танылмайды. Доусонның шегі 1994 жылғы UIAA мәлімдемесіне сәйкес, "тәуелсіз шың" барлық Мурдо SMC Munros немесе SMC Munro Tops болып табылады.
Корбет
Корбеттер - Шотландиядағы ең төменгі биіктігі 500 фут (152 м) болатын биік шыңдар. Бұл тізімді 1920 жылдары Бристольдегі альпинист және SMC мүшесі Джон Рук Корбет құрастырды және оны оның әпкесі SMC-ге бергеннен кейін, ол өлгеннен кейін жарияланды. 150 метрден асатын британдық төбелердің тізімін алғаш рет 1992 жылы Алан Доусон жариялады Британияның салыстырмалы төбелері, 2000 мен 2500 фут аралығындағы қосалқы жиынтықты Elsies (LCs, Lesser Corbetts) деп атайды. Кейіннен Эльзилер Грэмс деп аталды, ол алты айдан кейін 20002500 футтан Шотландияның төбелерінің тізімін жариялаған марқұм Фиона Торбет (туған тегі Грэм) есімімен аталған. Доусон тізімді жалғастыруда, 2022 жылдың желтоқсанына дейін оның құрамында биіктігі 600 метрден 762 метрге дейінгі 231 төбе бар. Бастапқы Грэмдердің екеуі енді жарамсыз: Cnoc Coinnich биіктік шегінен жоғары екені анықталды, ал Stob na Boine Druim fhinn 150 метрден аз көрініс тапқан. 2004 жылы Доусон Шотландиядағы 30 метрден асатын биіктік аралығындағы барлық шыңдарды қамтитын Грэм Топтарының тізімін жариялады. Бұл тізімді кейіннен Симмс ауыстырды, оған Ұлыбританиядағы биіктігі 600 метрден асатын және кем дегенде 30 метрді құрайтын барлық таулар кіреді.
Дональдтар
Дональдс - Шотландияның төменгі жерлеріндегі таулар, басқа критерийлермен қатар, 2,000 футтан (610 м) асады. Тізімді Перси Дональд 1935 жылы құрастырған және оны SMC жүргізеді. Дональдтар жіктелуінің күрделілігін ескере отырып, қарапайым Жаңа Дональдтарды 1995 жылғы "Грэхамдар мен Жаңа Дональдтар" кітабында Алан Доусон енгізді. Бұл жерде 118 Жаңа Дональд бар, ал Дональд Холлздың барлығы Жаңа Дональдтар болса, 22 Дональд Топсы жоқ.
Хьюз
Хьюс (Грэхам биіктігі астындағы төбелер) - Эндрю Демпстер құрастырған тізім. Ол 2015 жылы "Хьюс: Шотландияның 2000 фут астындағы ең жақсы таулары: 1-толық: материк" атты жинағын жариялады. Демпстер оларды "биіктігі емес, көзқарасы бар төбелер" деп сипаттайды және "үш негізгі сөз - бедел, орын, панорама" дейді. Ол материктегі 100 шыңның тізімін шығарады, ал аралдардағы 100 шыңның тізімін шығаратын екінші томды жоспарлап отыр. 2021 жылға қарай олар DBIH-де тізімделген жоқ, бірақ пикбаггерлердің назарын аударды.
Фурттар
Фурт - Ұлыбритания мен Ирландиядағы Шотландиядан тыс (яғни "сыртта") орналасқан таулар. Кейде оларды ирланд, ағылшын немесе уэльстік Мунро деп атайды. 34 ферт бар; Уэльсте - 15, Ирландияда - 13 және Англияда - 6. Ең биік жері Сноудон. Осы 34 SMC анықталған Furths, 33 жоғарыда көрініс тапқан (мысалы, Murdo Furths), 14 жоғарыда көрініс тапқан (мысалы, Real Munro Furths) және 10 жоғарыда көрініс тапқан (мысалы, P600 Furths).
Ванделер-Линамс
Ванделер Линн - бұл Натталдың ирландтық эквиваленті, бірақ бұл анықтама толықтай метрикалық, биіктік талабы - , ал көрнектілік талабы - Натталдар сияқты Ванделер Линндер UIAA талаптарына сәйкес келмейді. Ирландияда 275 Ванделер Лайнам бар.
Ардериндер
Ардериндер - Ирландиядағы таулар, олардың биіктігі жоғары. Тізбе 2002 жылы ирландтық MountainViews баспасы Саймон Стюарт жасаған. Ардериндер 2013 жылы "Айрландияның тау шыңдарына арналған нұсқаулық: Ванделер линамдар мен Ардериндер" кітабында жарияланды.
Тау көрінісі
2013 жылы Ирландияның тау деректер базасының MountainViews Online Database баспасының баспашысы Саймон Стюарт "Айрландияның тау шыңдарының нұсқаулығы: Ванделер Лайнамдар мен Ардериндер" атты кітап шығарды. Ол Ирландияда да танымал болды.
Карн
MountainViews және Database of British and Irish Hills 337 шыңның тізімі Карн деп танылады, олардың биіктігі жоғары және төмен және жоғарыда.
Биннион
MountainViews және Database of British and Irish Hills 484 шыңның тізімін биннион деп таниды, олардың ең төменгі биіктігі және төменгі биіктігі бар.
Тек Уэльс
Mud and Routes веб-сайтында WASHIS: Welsh And Six Hundred In Stature тізімі бар, бұл 118 шың, олар 600 м-ден асады және кем дегенде 1,69 м биіктікке ие, "Уэльстің өзінде шыңдардың тізімі жоқ" деген түсінікпен, бірақ бұл термин басқа жерде қабылданған сияқты.
Аудандық төбелер
Әр округтің ең биік нүктесіне көтерілу - бұл 1920-шы жылдардан бастап Джон Рук Корбет британдық округтердің барлық биіктеріне баруға тырысқан кезде пайда болған шыңға көтерілудің бір түрі. Деуи Англия мен Уэльстегі гевиттерді 2,000 футтан төмен, бірақ 500 метрден жоғары созылады. 426 Dewey анықталды: Уэльсте 241, Англияда 180 және Мэн аралында бес. Дональд Дьюи - Шотландияның төменгі жерлеріндегі (Дональд классификациясына ұқсас) биіктігі 500 метрден 2000 футқа (610 м) дейінгі, биіктігі - 2000 метрден жоғары, оларды 2001 жылы Дэвид Пурчез тізімге енгізді. Highland Fives - Шотландияның биік тауларында 500 метрден 2000 футқа (610 м) дейінгі биіктіктегі шыңдар. Алғашқы тізімді 2003 жылы Роб Вудэлл Тони Пэйн және басқалардың үлесін пайдаланып құрастырды. 2011 жылы ол тізімді қайта қарастырып, Вудоллдың келісімімен оны ұстап тұруды және оны "Гайленд Файвс" деп атады. Highland Fives - бұл Шотландияның биік тауларындағы Deweys. 774 биік таулы аймақ бар. Myrddyn Deweys - Ирландиядағы биіктігі 500 метрден 2000 футқа (610 м) дейінгі биіктіктер. Бұл биіктіктерді Майкл Дьюи мен Myrddyn Phillips тізімдеген және 2000 жылы Ирландияның альпинистік кеңесіне тегін берілген.
Доддс
Доддс тізімі 2014 жылдың желтоқсанында Marhofn журналында жарияланған мақалада Деуэйс, Дональд Деуэйс және Хайленд Файвс тауларының 600 м-ден төменгі бөліктерін біріктіру арқылы құрылған. Бұл тізімді Симс тауларының төмен қарай жалғасы ретінде қарастыруға болады. Акраним "Дональд Дьюис, Дьюис және Шотландия" деген сөзден шыққан. Субдодд - бұл құлау ережесінде (мама 10 м) жарамсыз болып табылатын төбе, яғни 500 м мен 600 м аралығында 20 29 м құлау. Бұл тізімді алғаш рет 2017 жылдың желтоқсанында Relative Hills Society танығаннан кейін тізімді жүргізетін Британдық және Ирландиялық төбелердің дерекқоры жариялады. Географиялық қамту бастапқыда Ұлыбританиямен шектелген, бірақ 2020 жылдың ақпан айында Мэн аралына және 2020 жылдың қыркүйегінде Ирландияға дейін кеңейтілген.
Хардилер
Харди - Ұлыбритания, Манкс немесе Ла-Манш аралдары тауларының ең биік нүктесі, Ұлыбритания аралының немесе 4,05 км2 немесе Ұлыбританияның жоғары деңгейдегі әкімшілік аймағы (округтер мен бірлік билік органдары). Қазіргі уақытта 347 Харди бар, соңғы уақытта (қазан айына дейін) бес төменгі ағылшын жағалауындағы арал аралдары қосылды: 61 төбелі жоталар, 96 арал және 190 әкімшілік аймақтар. 183 Англияда, 31 Уэльсте, 107 Шотландияда және 26 Солтүстік Ирландияда. Бұл тізімді алғаш рет 1990 жылдары Иан Харди құрастырған.
Көпірлер
Британдық және Ирландиялық төбелердің дерекқоры Англия мен Уэльстің Джордж Бридж тауларындағы 407 шыңды көпірлер ретінде таниды: 2000ft Summits кестелері (1973).
Бекстон және Льюис
Британдық және Ирландиялық төбелердің дерекқоры Крис Бакстон мен Гвин Льюисдің "Англия мен Уэльстің тау шыңдары" (1986) 422 шыңын Бекстон мен Льюис деп таниды.
Клемс
Британдық және Ирландиялық төбелер дерекқоры 1993 жылы Е.Д. Клементс, Клем деп аталатын, 1993 жылы құрастырылған Англия мен Уэльстің Йеманс тізіміндегі 1284 шыңын Клемс деп таниды. Бұл критерийді Еманның "100 м-ге дейін көтерілген немесе, егер ол болмаса, көрші төбелердегі кез-келген жоғары нүктеден кем дегенде 5 км (жаяу жүру қашықтығы) " деген критерийін Англия, Уэльс және Мэн аралындағы шыңдарға, сондай-ақ кейіннен қосылған 14 шыңға қолдану арқылы. Олар оның өлімінен кейін Клемс деп аталды және кейіннен HuMP тізімінің негізін құрады. Биіктігі мен беделінің шегі жоқ. Бастапқы тізімге 214 Уэйнрайтке кірмеген 18 жер кірді, олардың кейбіреулері Уэйнрайттың "Шетелдік жерлері" арасында санамаланған. 2019-2021 жылғы басылымда жалпы саны 230-ға жету үшін тағы үш саммит бар, олардың барлығы Мардейл мен алыс шығыс көлемінде Винтерсклеу (Бретердейл Коммон), Уинфелл Бикон және Грейригг Форест болып табылады.
Емендер
Британдық және Ирландиялық төбелердің дерекқоры Ерик Йеманның Шотландия төбелерінің нұсқаулығында (1989, Арброт: Вафаида) кейінірек өзгерістермен анықтаған 2441 шыңды Йеман деп таниды. Оның критерийі "барлық жағынан 100 м биіктікке көтерілген биіктік, немесе, егер ол болмаса, көрші төбелердің кез келген биік нүктесінен кем дегенде 5 км (жаяу жүру қашықтығы) ". Yeamans 2001 жылы жаңартуды шығарды, ал тізімді HuMP-тің кейінгі тізімін әзірлеушілер негіз ретінде қолданды, бірақ бұл санат қазір "тарихи" болып саналады және 2001 жылдан бері жаңартылмаған.