Кіріспе

Венгрия және Румыния Корольдігінің таратылған саяси партиясы қазір таратылған австро-венгерлік және кейіннен румындық партиясы Румын ұлттық партиясы (Partidul Național Român, PNR), бастапқыда Трансильвания мен Банаттағы румын ұлттық партиясы (Partidul Național Român din Transilvania și Banat) ретінде белгілі, ол бастапқыда Венгрия Корольдігіндегі румындарға, Австрия-Венгрияның Транслитандық жартысына, әсіресе Трансильвания мен Банаттағыларға этникалық өкілдік беру үшін құрылған саяси партия болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ол Румыниядағы негізгі партиялардың біріне айналды және 1919 жылдың қарашасы мен 1920 жылдың наурызы арасында Александру Вайда Воеводымен бірге үкімет құрды.

Австрия-Мажарстанда

Партия 1881 жылы 12 мамырда Трансильваниядағы румындардың ұлттық партиясы (Partidul Național al Românilor din Transilvania) және 1869 жылы құрылған Румындардың ұлттық партиясы (Partidul Național al Românilor din Banat și Ungaria) 1869 жылы құрылған (Аустрия-Венгрия 1867 жылғы келісімінен екі жыл өткеннен кейін). Оның саясаты либерализммен және румын орта сыныбымен байланысты болды және Будапешт үкіметінің орталықтылығын сынға алып, магиялық саясатты тоқтатуға және Венгрия парламентіне көбірек өкілдік етуге шақырды (сауық құқығы әлі де байлыққа негізделген, сондықтан Трансильвания мажарларын бастапқыда негізінен румын шаруалары халқынан артық көрді). Оның басшыларының көпшілігі грек-католик болды, бұл аймақтық саясаттың үрдісі бойынша XVIII ғасырдың басында Шығыс католик шіркеулерін енгізумен басталды, ол кезде Хабсбург монархиясы азаматтық құқықтарды уәде ету арқылы қайтадан дінге айналдыруды көтермеледі; келесі кезең бойы, православиелік румын қауымына қарағанда азшылыққа қарамастан, грек-католиктер Венаға тікелей жүгінген барлық қоғамдық саяси жобалардың басшылары болды (1791 жылы Supplex Libellus Valachorum басталды). Румындық этностық саясаткерлердің алдыңғы буыны (әсіресе оның орталық тұлғасы Андрей Шагуна) 1848 жылғы төңкерістен кейін Будапештпен келіссөздер жүргізудің Австрия империясының саясатынан (трансильвандық диетаны таратып, Трансильванияның Венгрияға қайта қосылуымен Ausgleich) қатты көңілі қалды және ASTRA сияқты мәдени кәсіпорындарға бас сауғалады; сонымен бірге Король Кароль I мен Консервативті партия кабинеттері кезінде Румынияның Австрия-Венгрия және Германия империясымен одақ құруы румын қауымдастықтарының білім беру және діни нысандарын ұстап тұрудан басқа кез келген көмекті болдырмады. Осылайша, PNR саяси сахнадағы бос орынды толтырды және этностық құқықтарды талап ететін көптеген басқа австро-венгерлік партиялар сияқты, өздерінің ең жоғары талаптарын империя үшін жаңа әкімшілік базаны табуға бағыттады. 1906 жылдан кейін ПНР-де өкілдік беретін екі партияның бірі болды, өйткені аймақтағы социалистік румын топтары Трансильвания мен Банат социал-демократиялық партиясын құруға бірікті. 1892 жылы ПНР Трансильвания меморандумы қозғалысына, Венгрияның саяси жүйесін өзгерту үшін Венадағы сотқа ашық шағымдануға қатысты. Франц-Жозеф бұл өтінішті Будапештке жіберген кезде, құжатқа қол қойғандар елге опасыздық жасады деп айыпталып, олардың көбі 1894 жылы ұзақ мерзімге бас бостандығынан айырылды. PNR мүшелерінің көпшілігі мен жалпы румын қауымдастығы үшін бұл оқиға маңызды болды, өйткені ол империяның ішінде бірге өмір сүру жобаларын тастауға деген шешімді арттырды және Румынияның Ескі патшалығымен одаққа назар аударды. Алайда көптеген партия басшылары, соның ішінде Иулю Маниу және Александру Вайда Воевод, 1914 жылы Сараевода өлтірілгенге дейін мұрагер Франц Фердинандтың федералистік шешімін қолдады. Бірінші дүниежүзілік соғыс шешуші болды. 1916 жылдан кейін Румыния Антанта державасына қосылып, оны неміс-австро-венгерлік күштер басып алғаннан кейін, Трансильвания румындарының көпшілігі өздерінің адалдығына күмән келтірді. Астер революциясы әкелген Венгрияның тәуелсіз саясаты 1918 жылы қарашада толық тәуелсіздікке әкелді, өйткені Австро-Венгрия монархиясы құлдырады. Өздерін Вудро Вильсонның он төрт нүктесімен бағынған ПНР және Социал-демократтар (қазан айының басынан бері Consiliul Național Român Central, Орталық Румын Ұлттық Кеңесі ретінде топтасты) 1 желтоқсанда Алба-Юлияда халық жиналысын шақырды.

Румынияда

Трансильваниядағы негізгі партия және автономияның жақтаушысы ретінде ПНР көп ұзамай Ескі патшалықтағы басым және өте орталықшыл күш - Ұлттық либералды партиямен (PNL) қақтығысты. Соңғысы Румыния саясатына Ион И. К. Братиануның басшылығымен үстемдік етуді қамтамасыз етті, ол 1916 жылы Румынияны Антантамен біріктірді, осылайша Орталық биліктерге қолдау білдіретін Консервативтік партияға соңғы соққы берді және дәстүрлі екі партиялық жүйеге аяқ салды, бірақ өзін жаңадан құрылған популистік қозғалыстардың нысанасы ретінде тапты. PNL оң жақтағы партия ретінде сынға алынбағандықтан, жаңа қозғалыстар уәде етілген жер реформасы алдындағы резервтерін (Либералды нұсқасы 1918 жылы өте шектеулі көлемде жүргізілген) күмәнге ұшыратты және Румынияның 1866 жылғы Конституциясын ауыстыруға қарсылық білдірді. 1919 жылғы сайлауда ПНЛ монополиясының жаңа және әртүрлі күштер алдында жойылуын растаған кезде ПНР және аграрлық шаруалар партиясы (ПТ) ПНР-дің Александру Вайда Воеводының басшылығымен үкіметті құрды. Алайда, ол көп ұзамай Парламенттегі басқа күштермен Иоан Михалашедің терең реформа жасау жоспарына қатысты мәселе бойынша қақтығысты. Керісінше, Братиану ПНЛ-нің басты қарсыластарының бірі, Халық партиясы және оның басшысы Александру Аверескумен келіссөздер бастады, даулы мәселелерге байланысты келісімге келді және Аверескудің ПНР мен ПТ-ға қарсылығын бағыттады (Халық партиясы Октавиан Гоганың ПНР-ге қарсылығын қосқан). Ваида воеводы үкіметінің сәтсіздіктері мен радикализмі ПНЛ-нің жақын саяси одақтасы король Фердинандқа 1920 жылдың наурыз айында оны таратуға мүмкіндік берді. Сәуірде Аверескудің жаңа үкіметі ПНЛ саясатына сәйкес Трансильваниядағы Директорлық кеңесті таратты. Аверескудің кабинеті өтпелі кабинет ретінде қаралды және көп ұзамай Либералды үстемдіктің жаңа кезеңі болды: оппозициялық күштердің ашуына орай, ол Братиануға 1923 жылғы Конституцияны, орталықтық құжатты, парламенттегі тұрақты дауыс беру арқылы қабылдауға мүмкіндік берді; дегенмен, PNL ақыр соңында Михалаше ұсынған жер реформасының үлгісін қолданды, бұл оның қолдауын арттыруға ғана қызмет етті. 1925 жылы Фердинандтың PNR және PNL біріктіру туралы сәтсіз әрекетінан кейін, ол Николае Иорганың тәуелсіз ұлтшыл тобымен (Демократиялық ұлтшыл партияның мұрагері, ол Дүниежүзілік соғыстың басында өзінің про-антанталық белсенділігімен танымал болды) күш біріктірген кезде өзінің тартымдылығын кеңейтті. Сол жылы партия Константин Аргетояну бастаған топпен (Халық партиясынан шыққан және Аргетояну мен ПНР арасындағы бұрынғы жеккөрушілікке қарамастан кірген), сондай-ақ консерваторлардың мұрасын білдіретін кішігірім фракциялармен бірікті. Алдыңғы жылы PNR және PȚ бірігуін ресми түрде жариялады, бірақ екі күннен кейін ғана Poporanist Constantin Stere-дің соңғысының алдыңғы қатарында болуына байланысты бөлінді. 1926 жылы жаңа сайлаулар PNR PȚ коалициясының үстемдігін растаған сияқты, екі топ Аверескудің күш біріктіру ұсынысынан бас тартты. Ақырында, олар Фердинандтың Корольдік прерогативасымен үкіметтен шеттетілді және Либералды қолдау тапқан жаңа Халық партиясының кабинетіне берілді. Екі тарап саяси жүйеге ашық жаулықпен қысқа уақытқа әкелді: патшаның өлімге әкелген ауруы Маниуді ханзада Карольдың (бұрынғы Бірінші дүниежүзілік соғыста өзінің мінез-құлқы үшін мұрагерліктен тыйым салынған) таққа заңсыз көтерілу үшін келіссөздерді бастауға мәжбүр етті; сонымен бірге, ПНР Миклош Хортидің Венгриясымен Трианон шартында құрылған шекаралар бойынша жаңа келісімге қол жеткізуге тырысты, бұл ым-ишараны Кароль санкциялады және виконт Роттермер делдалдық етті. Мұндай бастамаларды Румыния үкіметі тез арада тоқтатты, ол Ұлыбританияны Каролды өз аумағынан шығаруға шақырды. Маниудің қолдауымен (1930 жылы өзінің ұлы Михаил І орнына) патша ретінде билік етуге оралғаннан кейін, Трансильвания тақырыбындағы келіссөздер монарх пен Маниу арасындағы өршіліске байланысты ішінара тоқтатылды. 1926 жылдың 10 қазанында PNR және PȚ өздерінің айырмашылықтарын бір жағына қойып, Ұлттық шаруалар партиясы (PNȚ) болды, ол PNL-мен бірге және көптеген қарсылықтарға қарамастан, 1938 жылы Карольдің авторитарлық режимі орнағанға дейін екі негізгі партияның бірі болды. Екінші дүниежүзілік соғыста жасырындықта болғаннан кейін, ол 1944 жылдың аяғы мен Румыния Халық Республикасының жариялануына алты ай қалғанда тыйым салынған уақыт аралығында маңызды күш ретінде пайда болды.

Парламент сайлауы

СайлауШіркеу%Жыйын СенатыМұқтауы 1919 1 1920 2 1922 3 1926 37 672 1.4 7