Кіріспе

Кениялық энтомолог (1931-2003) Томас Рисли Одхиамбо (Professor Thomas Risley Odhiambo) (1931 жылы 4 ақпан - 2003 жылы 26 мамыр) - Кениялық энтомолог және экологиялық белсенді, Африкада ғылыми зерттеулер мен ғылыми дамуды басқарған.

Өмірі және білімі

Одхиамбо Кениядағы Масено мектебінде, Угандадағы Макерере университеті мен Ұлыбританиядағы Кембридждегі Квинс колледжінде білім алған. Ол Халықаралық жәндіктер физиологиясы және экологиясы орталығын (icipe) құрды және үш оқу орнын құруға көмектесті: Үшінші әлем ғылым академиясы, Кения ұлттық ғылым академиясы және Африка ғылым академиясы. Ол Кенияның түрлі ғалымдары мен басшыларын, атап айтқанда академик Одхиамбо Сиангла мен саясаткер Калонзо Мусиоканы рухландырды. Ол жас ұрпақты көркем өнерге, оның өмір ғылымдарының тарихымен байланысын зерттеуге, технологияны пайдалана отырып, әлемдік академиялар мен ғылыми-зерттеу институттарын құруға шақырды. Оның әсері қазіргі африкалық әлемде жинақталған жергілікті білім мен технология жүйелерінің қайта пайда болуына әкелді. Ол Африканың ауыл шаруашылығын дамытуда тиімді ғылыми жобаларды бастау арқылы отандық дақылдарды өсіруде және жәндіктерді бақылау әдістерін таратуда алға басуға мүмкіндік берді. Ұлыбританияның Кембридж университетінде білім алған профессор Одхиамбо 1965 жылы жәндіктер физиологиясының гурусы Винсент Вигглсворттың жетекшілігімен докторлық диссертациясын аяқтады. Ол жәндіктер туралы ғылымға Nature журналында "Шистоцера грегария" атты шөл шыбын-шіркейдегі corpus allatum гормонының метаболикалық әсері" атты қысқаша мақаласы арқылы кірді.

ICIPE (Халқы аралық жәндіктер физиологиясы және экологиясы орталығы) негізін қалаушы

Кенияға оралғаннан кейін профессор Одхиамбо Найроби университетінің зоология кафедрасында оқытушы болды. 1967 жылы оған "Science" журналы Африкадағы ғылымның жағдайы туралы мақала жазуды тапсырды. Мақалада профессор Одхиамбо сол кездегі колониялық Африкада ғылыми зерттеулер шұғыл түрде қажет екенін, ауыл шаруашылығы өнімдерін арттыру үшін экологиялық қауіпсіз стратегияларды әзірлеу және таралған тропикалық және векторлы ауруларды жою үшін қажетті екенін атап өтті. Ол Африкадағы ғылымның негізгі мақсаты шағын фермерлердің өмір сүру деңгейін көтеру екенін атап өтті. Сонымен қатар, профессор Одхиамбо атап өткендей, Африкадағы жергілікті ғылыми қауым "көп емес" және континент қаржылық және инфрақұрылымдық тұрғыдан қолдағы қиындықтарды тиімді шешу үшін жабдықталмаған. Сондықтан ол Африканың тиімді зерттеулерді жүргізудің ең жақсы ұзақ мерзімді шешімі - күш-жігерді бірнеше үздік орталықтарға шоғырландыру екенін ұсынды. Профессор Одхиамбо осыған мысал келтіріп, Африканың жәндіктер зерттеуін ең жақсы жабдыққа ие орталықта өткізуді ұсынды. Мұндай орталық тұрақты қызметкерлермен қамтамасыз етіледі, сонымен қатар Африкадан келген жас зерттеушілерді оқытып, әлемнің әр түкпірінен "мерзімді жаңарту" іздейтін басқа ғалымдарға мүмкіндіктер ұсынады. Профессор Одхиамбоның айтуынша, жәндіктер туралы ғылымның үздік орталығы "зерттеуге кіріскендер мен зерттеуге кірісуді қалағандар үшін қуат көзі" болады. Профессор Одхиамбоның идеяларын әлемге әйгілі американдық ғалым Карл Джерасси де қолдады. Одиамбо мен Джерасси бірге "Иципе" кемесін іске қосуға кірісті. Ақырында олар әлемнің 21 ұлттық ғылым академиясының қолдауына ие болды, олар ICIPE-нің демеушілері болды, қажетті сыртқы зерттеу директорларын қамтамасыз етті. ICIPE 1970 жылы бизнеске ашық деп жарияланды, оның мақсаттарының бірі - Африканың өзін-өзі ұстап тұруына және осы саладағы бүкіл тропикалық әлемді басқаруға мүмкіндік беретін жәндіктер зерттеулері мен ғылымның осы салаларында ынталы және өте талантты "адам капиталын" құру. Профессор Одхиамбо кейіннен: "Идея өте қарапайым болды, ең жақсы адамдарды жинап, егер сізде көп ақша болса, олардың айналасына ғимараттар мен жабдықтар орнатыңыз". Бастапқыда ақша icipe-де аз болды, ал Орталықтың штаб-пәтері Найроби университетінің Чиромо кампусының төбе басында орналасқан бірнеше ағаштан жасалған шарбақты жалға алды. Бірінші докторантурадан кейінгі зерттеуші жұмыс істеуге жаңбыр жауған кезде су батып кеткен гаражда келді және апта сайын бюджет жасампаздықпен жасалды. Бүгінде ICIPE Африкадағы ғылыми жетістіктер мен оқыту орталығы ретінде қалыптасқан. Профессор Одхиамбо үміттенгендей, бұл институтта негізінен африкалық ғалымдар жұмыс істейді. ICEPE-де 400-ден астам адам жұмыс істейді, ал Орталық әлемнің 200-ден астам ұлттық жүйелерімен, ғылыми-зерттеу институттарымен және университеттермен ынтымақтасады. Профессор Одхиамбоның ғылымды тұтастай зерттеуге деген көзқарасы бүгінгі таңда Орталықтың 4H парадигмасында көрініс тапқан. Оның негізгі зерттеу салаларына ауруларды жұқтырушы жәндіктер, мысалы, масалар мен цеце, сондай-ақ дәнді дақылдар мен бау-бақша дақылдарының зиянкестері жатады. Сонымен қатар, ғалымдар аралар мен жібекқұрттар сияқты пайдалы жәндіктер туралы да зерттеулер жүргізуде.