Кіріспе

Теледидарлық тарату технологиясы

Түсті теледидар (американдық ағылшын тілінде) немесе түсті теледидар (британдық ағылшын тілінде) – сурет үшін түсті ақпаратты қамтитын және теледидар экранында түсті бейне беруді қамтамасыз ететін теледидарлық тарату технологиясы. Ол монохромды немесе қара-ақ теледидар технологиясын жақсартады, ол суретті сұр түстердің (көлеңкелер) арқасында көрсетеді. Әлемнің көп бөлігіндегі теледидар станциялары мен желілері 1960-1980 жылдар аралығында қара-ақтан түсті таратуға көшті. Түсті теледидар стандарттарының қалыптасуы теледидар тарихы мен технологиясының маңызды бөлігі болды. Түсті суреттерді механикалық сканерлер арқылы беру идеясы 1880 жылдардың басында пайда болған. 1928 жылы Джон Логи Бэрд механикалық сканерленген түсті теледидардың демонстрациясын көрсетті, бірақ оның шектеулері сол кезде-ақ анық болды. Электрондық сканерлеу және дисплей технологияларын дамыту практикалық жүйені мүмкін етті. Монохромды тарату стандарттары Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін әзірленді, бірақ соғыс кезеңінде азаматтық электрониканы дамыту тоқтап қалды. 1944 жылдың тамызында Бэрд толық электронды түсті теледидар дисплейінің әлемдегі алғашқы демонстрациясын жасады. АҚШ-та бәсекелес түсті стандарттар әзірленді, нәтижесінде бұрынғы монохромды жүйемен үйлесімді NTSC түсті стандарты пайда болды. NTSC түсті стандарты 1953 жылы жарияланғанымен және бағдарламалар шектеулі түрде қолжетімді болғанымен, Солтүстік Америкада түсті теледидар қара-ақ теледидардан басып өтуі 1970-ші жылдардың басында ғана болды. Еуропадағы түсті хабар тарату 1960 жылдарға дейін PAL немесе SECAM форматтарында біркелкі стандартталмады. Хабар таратушылар шамамен 2006 жылдан бастап аналогтық түсті теледидар технологиясын жоғары ажыратымдылықтағы цифрлық теледидарға жаңарта бастады; нақты жыл елдерге қарай өзгереді. Көптеген елдерде көшу толыққан болса да, кейбір елдерде аналогтық теледидар әлі де қолданылуда.

Даму

Адам көзінің торлы қабатындағы анықтау жүйесі негізінен екі түрлі жарық сезгіш жасушадан тұрады: жарық, қараңғы және пішіндерді қабылдайтын таяқша жасушалары және түстерді анықтайтын конус жасушалары. Типик торлы қабатта 120 миллион таяқша және 4,5-6 миллион конус болады, олар үш түрге бөлінеді, әрқайсысы көрінетін жарық спектрінің әртүрлі толқын ұзындықтарына сезімталдығының ерекше профиліне ие. Бұл көздің түске қарағанда жарықтыққа қатысты әлдеқайда жоғары ажыратымдылыққа ие екенін білдіреді. Дегенмен, көру нерві және адамның көру жүйесінің басқа бөліктері таяқшалар мен конустардан алынған ақпаратты біріктіріп, жоғары ажыратымдылықтағы түсті кескінді жасайды. Көздің визуалды жүйеге берілетін өткізу қабілеті шектеулі, шамамен 8 Мбит/с құрайды. Бұл әртүрлі жолдармен көрінеді, бірақ қозғалатын кескіндерді жасау тұрғысынан ең маңыздысы – жылдамдықпен көрсетілген бірнеше тұрақты кескіндердің үздіксіз және тегіс қозғалыс ретінде қабылдануы. Бұл иллюзия шамамен 16 кадр/секундтық жылдамдықтан басталады, ал әдеттегі кинофильмдер 24 кадр/секундтық жылдамдықпен жұмыс істейді. Электр желісінен қуат алатын теледидар, тарихи тұрғысынан, Солтүстік Америкада, Орталық және Оңтүстік Американың кейбір елдерінде, Тайваньда, Кореяда, Жапонияның бір бөлігінде, Филиппинде және басқа да бірнеше елдерде 60 Гц қуат жиілігіне сәйкес келетін секундына 60 бейне өрісін пайдаланды, ал көптеген басқа елдерде 50 Гц қуат жиілігіне сәйкес келетін секундына 50 өріс болды. NTSC түс жүйесі қара-ақ стандартты 60 өріс/секундтан 59,94 өріс/секундқа өзгертіп, түсті схеманы қарапайымдады; 1950 жылдардағы теледидарлар жетілгендіктен қуат жиілігі мен өріс жылдамдығының айырмашылығы маңызды болмай қалды. Қазіргі теледидарлар әртүрлі жиіліктерде қуатты қабылдай отырып, бірнеше өріс жылдамдықтарын (50, 59,94 немесе 60, өрілу немесе прогрессивті сканерлеу арқылы) көрсете алады (жұмыс диапазоны көбінесе 48–62 Гц деп көрсетіледі). Түсті хабар таратудың ең қарапайым түрі – үш монохромды кескінді тарату, әрқайсысы қызыл, жасыл және көк (RGB) түстерінде. Бұл кескіндер бірге немесе жылдамдықпен көрсетілгенде, көрерменге түсті кескін беру үшін бірігіп кетеді. Кескіндердің жыпылықтауын болдырмау үшін үш кескіннің де жаңару уақыты белгілі бір шектен жоғары болуы керек, әдетте бір қара-ақ кескінмен бірдей. Бұл бір уақытта үш есе көп кескіндерді жіберуді талап етеді, бұл толық сигналды жіберу үшін қажетті радиожолақтың енін күрт арттырады және осылайша қажетті радиоспектрді де ұлғайтады. АҚШ-та түсті теледидарға қатысты алғашқы жоспарларға қосымша спектрді ашу үшін өте жоғары жиіліктен (VHF) ультра жоғары жиілікке (UHF) көшу кірді. Түсті теледидарды енгізудің үлкен техникалық қиындықтарының бірі – жолақты үнемдеу қажеттілігі болды. АҚШ-та Ұлттық теледидар жүйелері комитеті RCA әзірлеген, түс ақпаратын жарықтық ақпаратынан бөлек кодтайтын және жолақты үнемдеу үшін түс ақпаратының ажыратымдылығын едәуір төмендететін толық электрондық жүйені мақұлдады. Жарықтық кескін қазіргі қара-ақ теледидарлармен салыстырмалы түрде төмендеді, ал түсті теледидарлар сигналдағы қосымша ақпаратты декодтауға және шектеулі ажыратымдылықтағы түсті дисплейді шығаруға қабілетті болды. Жоғары ажыратымдылықтағы қара-ақ және төмен ажыратымдылықтағы түсті кескіндер көзге бірігіп, жоғары ажыратымдылықтағы түсті кескінге айналады. NTSC стандарты – үлкен техникалық жетістік.

Теледидардың алғашқы кезеңдері

Суреттерді тарату үшін радио хабарларын пайдаланған факсимильді бейне беру жүйелерімен тәжірибелер 19 ғасырда басталды. Тек 20 ғасырда ғана электроника мен жарық детекторларының жетістіктері теледидарды іске қосуға мүмкіндік берді. Басты мәселе – 2D бейнені "1D" радиосигналға түрлендіру қажеттігі болды; мұны істеу үшін бейнені сканерлеудің бір түрі қажет еді. Алғашқы жүйелер көбінесе "Нипков дискісі" деп аталатын құрылғыны қолданды, ол айналатын диск болатын және оның бетінде тесіктер қатары болды, бұл нүкте суреттің бойымен және төмен қарай қозғалуына мүмкіндік берді. Дискінің артындағы фотодетектор кез келген нүктедегі суреттің жарықтығын өлшеді, ол радиосигналға түрлендіріліп таратылды. Қабылдау тарапында ұқсас диск қолданылды, бірақ детектордың орнына дискінің артында жарық көзі орналастырылды. 1920 жылдары осындай механикалық теледидар жүйелерінің бірнешесі тәжірибелік түрде қолданылды. Ең танымал Джон Логи Бейрдтің жүйесі болды, ол бірнеше жыл бойы Ұлыбританияда тұрақты түрде қоғамдық хабар тарату үшін пайдаланылды. Шын мәнінде, Бейрдтің жүйесі 1926 жылы Лондондағы Корольдік институт мүшелеріне көрсетілді, бұл жұмыс істейтін теледидар жүйесінің алғашқы демонстрациясы деп есептеледі. Осы алғашқы жетістіктерге қарамастан, барлық механикалық теледидар жүйелері бірқатар күрделі мәселелерге тап болды. Механикалық түрде жұмыс істейтін болғандықтан, жіберу және қабылдау дисктерінің толық синхронизациясын қамтамасыз ету қиын болды, ал бұзылулар суреттің айқын бұрмалануына әкелуі мүмкін. Тағы бір мәселе – сурет диск бетінің кішкентай, шамамен тіктөртбұрышты аймағында сканерленді, сондықтан үлкен, жоғары ажыратымды дисплейлер үшін үлкенірек және кішкентай тесіктері бар дисктер қажет болды, бұл суреттің күңгірт болуына себеп болды. Жоғары ажыратымды механикалық сканерлеу үшін Нипков дискілеріне қарағанда кішкентай айналары бар айналатын барабандар тиімдірек болды, бұл 240 жол және одан да көп суреттерді жасауға мүмкіндік берді, бірақ мұндай нәзік, жоғары дәлдікті оптикалық компоненттер үйге орнатылатын қабылдағыштар үшін коммерциялық тұрғыдан тиімді емес еді. Көптеген әзірлеушілерге толық электрондық сканерлеу жүйесі артық болады және сканерлеуді вакуумдық түтікшеде электростатикалық немесе магниттік әдістермен жүзеге асыруға болады деген ой келді. Бұл идеяны қолдануға болатын жүйеге айналдыруға жылдар бойы даму мен бірнеше тәуелсіз жетістіктер қажет болды. Екі маңызды жетістік – Фило Фарнсворттың электрондық сканерлеу жүйесі және Владимир Зворыкиннің Iconoscope камерасы. Кальман Тиханьидің алғашқы патенттеріне негізделген Iconoscope Фарнсворт жүйесін басып озды. Осы жүйелердің көмегімен BBC 1936 жылы қара-ақ теледидар хабарларын үнемі таратуды бастады, бірақ 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін олар қайтадан тоқтатылды. Осы кезеңде мыңдаған теледидар сатылды. Осы бағдарлама үшін әзірленген қабылдағыштар, әсіресе Pye Ltd компаниясының қабылдағыштары, радарды әзірлеуде маңызды рөл атқарды. 1935 жылдың 22 наурызына қарай Берлиндегі Пол Нипков телеарнасынан 180 жолдық қара-ақ теледидар бағдарламалары көрсетілді. 1936 жылы Қоғамдық ағарту және насихаттау министрі Жозеф Геббельстің басшылығымен Берлиндегі Олимпиада ойындарындағы он бес мобильді бірліктен тікелей хабарлар Берлин мен Гамбургтағы таңдалған шағын теледидар үйлеріне (Fernsehstuben) жіберілді. 1941 жылы алғашқы NTSC кездесулері АҚШ-тағы хабар таратудың бірыңғай стандартын жасады. АҚШ-та теледидар хабарларын тарату соғыстан кейінгі кезеңде кеңінен тарады, ал 1950 жылға қарай АҚШ-та 6 миллион теледидар болды.

Толық механикалық түстер

Түсті бейне жасау үшін үш монохромды бейнені пайдалану идеясы қара-ақ телевизорлар алғаш құрастырылғаннан бері тәжірибеден өтті. Телевидениеге қатысты ең алғашқы жарияланған ұсыныстардың бірі – Морис Ле Бланның 1880 жылғы түсті жүйе жөніндегі ұсынысы, онда теледидар әдебиетінде алғаш рет желілік және кадрлық сканерлеу туралы айтылған, бірақ ол ешқандай практикалық егжей-тегжейлі мәлімет бермеді. Польшалық өнертапқыш Ян Щепаник 1897 жылы түсті теледидар жүйесін патенттеді, ол таратушыда селен фотоэлектрлік жасушасын және қабылдағышта тербелмелі айнаны басқаратын электромагнитті пайдаланды. Бірақ оның жүйесінде тарату бөлігінде түстер спектрін талдауға мүмкіндік болмады, сондықтан ол сипаттағандай жұмыс істеген жоқ. Армян өнертапқышы Хованнес Адамян да 1907 жылдан бастап түсті теледидармен тәжірибе жасады. Ол алғашқы түсті теледидар жобасын жасады және оны 1908 жылдың 31 наурызында Германияда (патент № 197183), 1908 жылдың 1 сәуірінде Ұлыбританияда (патент № 7219), Францияда (патент № 390326) және 1910 жылы Ресейде (патент № 17912) патенттеді. 1928 жылдың 3 шілдесінде қара-ақ теледидардың практикалық демонстрациясынан кейін, Бэрд әлемдегі алғашқы түсті хабар таратуды көрсетті. Бұл үшін тарату және қабылдау бөлімінде үш спиральды диафрагмасы бар сканерлік дискілер қолданылды, әр спиральда әртүрлі негізгі түстің сүзгілері болды, ал қабылдау бөлімінде сигналмен басқарылатын үш жарық көзі және олардың жарығын ауыстыратын коммутатор болды. Демонстрацияда түрлі түсті шляпа киген жас қыз көрсетілді. Кейіннен Ноэли Гордон «Крестовины» телесериалында актриса болды. Бэрд 1938 жылдың 4 ақпанында әлемдегі алғашқы түсті эфирлік хабар таратуды жүзеге асырды, ол Бейрдтің Кристалл Палас студиясынан Лондонның Доминион театрындағы проекциялық экранға механикалық сканерленген 120 жолды сурет жіберді. Механикалық сканерленген түсті теледидарды 1929 жылдың маусымында Белл зертханалары да көрсетті, ол үшін фотоэлектрлік жасушалардың, күшейткіштердің, люминесценттік түтіктердің және түсті сүзгілердің үш толық жүйесі қолданылды, ал қызыл, жасыл және көк бейнелерді біріктіру үшін айналар тізбегі пайдаланылды.

Гибридтік жүйелер

Қара-ақ теледидардағыдай, электронды сканерлеу жүйесі Бэрдтің механикалық жүйелерінен артық болар еді. Хабар таратудың ең оңай шешімі – RGB сигналын шығару үшін алдына түрлі түсті сүзгілер орнатылған үш стандартты Iconoscope құрылғысын пайдалану. Үш түтікшені бір көрініске қарату, кадрлар арасындағы параллакс айырмашылығын тудырады, сондықтан практикада бір линза мен айна немесе призма жүйесі арқылы жеке түтікшелерге түстерді бөлу қолданылды. Әр түтік толық кадрды түсіріп, сигнал бұрынғы қара-ақ жүйелерге ұқсас радио толқындарға айналдырылды. Бұл тәсілдің қиындығы – оларды қабылдау жағында қайта біріктірудің оңай жолы болмады. Егер әр сурет бір уақытта әртүрлі жиіліктерде жіберілсе, оларды дисплейде нақты уақытта «қою» қажет болар еді. Мұны істеудің ең оңай жолы – камерадағы жүйені кері қайтару: түрлі түсті сүзгілердің артына үш жеке қара-ақ дисплейді орналастырып, одан кейін олардың суреттерін айналар немесе призмалар арқылы оптикалық түрде біріктіріп, мұздалған шыныға ұқсас экранға түсіру. RCA 1940 жылғы 5 ақпанда АҚШ Федералды байланыс комиссиясының мүшелеріне Нью-Джерси штатының Камден қаласындағы RCA зауытында жеке көрсетілген алғашқы электронды сканерленген түсті теледидар демонстрациясын жасау үшін осындай жүйені құрды. Дегенмен, бұл жүйе кемінде үш есе қымбатқа түсетін және сурет өте әлсіз болатын екі мәселеге тап болды, бұл сол кездегі түтіктердің жарық беруінің жеткіліксіздігінен туындады. Бірақ технология жақсарған сайын, мұндай проекциялық жүйелер ондаған жылдардан кейін кеңінен қолданысқа енді. Тағы бір шешім – бір экранды пайдалану, бірақ оны ақ түстің біркелкі жабыны орнына жақын орналасқан түрлі түсті люминофорлардың үлгісіне бөлу. Үш қабылдағыш қолданылатын, әрқайсысы өз шығысын түрлі түсті люминофорға бағытталған жеке электрондық сәуле тапаншасына жіберетін. Алайда, бұл шешім тиімді болмады. Монохромды теледидарларда қолданылатын электрондық сәуле тапаншаларының ажыратымдылығы шектеулі болды, егер қолданыстағы монохромды дисплейлердің ажыратымдылығын сақтау қажет болса, тапаншалар үш есе кішірек жеке нүктелерге назар аударуы керек еді. Бұл сол кездегі технологияның мүмкіндіктерінен асып түсті. Оның орнына, стандартты монохромды дисплейді түрлі түсті дискпен немесе айнамен біріктіретін бірнеше гибридтік шешімдер жасалды. Бұл жүйелерде үш түрлі түсті суреттер бірінен соң бірі жіберілді, «салалық реттілік түстер жүйесінде» толық кадрларда немесе «жол реттілік» жүйесіндегі әрбір жол үшін. Екі жағдайда да дисплейдің алдындағы түрлі түсті сүзгі хабар таратумен синхронды түрде айналдырылды. Үш түрлі сурет бірінен соң бірі жіберілетіндіктен, егер олар қолданыстағы монохромды радиосигналдық стандарттарды қолданса, олардың жаңару жылдамдығы секундына 20 өріс немесе 10 кадр ғана болар еді, бұл сызықтардың жыпылықтауы байқалатын деңгейге жетер еді. Мұны болдырмау үшін бұл жүйелер кадрлар жылдамдығын едәуір арттырды, бұл сигналды қолданыстағы монохромды стандарттармен үйлесімсіз етті. Мұндай жүйенің алғашқы практикалық үлгісін Джон Логи Бэрд жасады. 1940 жылы ол дәстүрлі қара-ақ дисплейді айналатын түрлі түсті дискпен біріктіретін түсті теледидарды көпшілік алдында көрсетті. Бұл құрылғы өте «көлемді» болды, бірақ кейіннен жарық жолын бүктеген айнамен үлкен стандартты консольге ұқсайтын толыққанды практикалық құрылғыға айналды. Алайда, Бэрд бұл жобаға қанағаттанбады және 1944 жылы британдық үкімет комиссиясына толыққанды электрондық құрылғы жақсырақ болар еді деп мәлімдеді. 1939 жылы венгр инженері Питер Карл Голдмарк CBS-те жұмыс істеген кезде электромеханикалық жүйені ұсынды, онда Iconoscope сенсоры болды. CBS салалық реттілік түстер жүйесі жартылай механикалық болды, қызыл, көк және жасыл сүзгілерден жасалған диск теледидар камерасының ішінде 1200 айналымда айналды, ал қабылдағыш жиынтығының ішіндегі катодты сәуле түтігінің алдында ұқсас диск синхронды түрде айналды. Жүйе алғаш рет 1940 жылғы 29 тамызда Федералды байланыс комиссиясына (FCC) көрсетілді және 4 қыркүйекте баспасөзге ұсынылды. CBS 1940 жылғы 28 тамызда фильмді және 12 қарашада тікелей эфирде бейнелеуді пайдалана отырып, тәжірибелік түсті өріс сынақтарын бастады. NBC (RCA-ға тиесілі) 1941 жылғы 20 ақпанда түсті теледидарды алғаш рет сынақтан өткізді. CBS 1941 жылғы 1 маусымда күнделікті түсті өріс сынақтарын бастады. Бұл түстер жүйелері қара-ақ теледидарлармен үйлесімсіз болды және түсті теледидарлар сол кезде халыққа қолжетімді болмағандықтан, түсті өріс сынақтарын қарау RCA және CBS инженерлері мен шақырылған баспасөз өкілдерімен шектелді. Соғыс өндіріс кеңесі 1942 жылғы 22 сәуірден 1945 жылғы 20 тамызға дейін азаматтық қолдануға арналған теледидар және радио жабдықтарын өндіруді тоқтатты, бұл түсті теледидарды халыққа енгізу мүмкіндігін шектеді.

Толық электронды

1940 жылы Бэрд "Телехром" деп аталатын толыққанды электрондық жүйе әзірлеу жұмысын бастады. Телехромның алғашқы құрылғылары фосфорлық экранның екі жағына бағытталған екі электрондық сәуле қолданды. Фосфордың өрнегі сондай етіп жасалған, сәулелердің электрондары тек бір немесе екінші жағына түседі. Циан және маджента түсті фосфорларды пайдалану арқылы шектеулі түсті кескінді алуға мүмкіндік болды. 1944 жылғы 16 тамыздағы Бэрдтің көрсетілімі – практикалық түсті теледидар жүйесінің алғашқы мысалы еді. Телехромды жетілдіру жұмыстары жалғасты, толық түсті беру үшін үш сәулелі нұсқасын енгізу жоспарланды. Алайда, 1946 жылы Бэрдтің қайтысы Телехром жүйесін әзірлеуді тоқтатты. 1940-1950 жылдары осыған ұқсас идеялар кең таралды, олар негізінен үш сәуле арқылы жасалған түстерді біріктіру әдісімен ерекшеленді. Гир түтігі Бэрдтің идеясына ұқсас болды, бірақ Бэрдтің жазық беттегі 3D өрнегінің орнына, фосфорлар сыртқы беттеріне жабыстырылған кішкентай пирамидаларды қолданды. Пенетрон үш қабатты фосфорды бірінің үстіне бірін қойып, сол түстерді көрсету кезінде жоғарғы қабаттарға жететіндей сәуленің қуатын арттырды. Хроматрон түтігінде тік жолақтармен орналасқан түсті фосфорларды таңдау үшін фокустау сымдары қолданылды.

FCC түсі

Соғыстан кейінгі алғашқы кезеңде Федералды байланыс комиссиясына (FCC) жаңа телеарналар ашу туралы көптеген өтініштер келіп түсті. Бар болған арналардың шектеулі санына байланысты туындаған қиындықтарды ескере отырып, FCC 1948 жылы жаңа лицензияларды беруге мораторий салды, мәселені қарастырып жатқанда. Шешім тез табылды: соғыс жылдарында радио қабылдағыштарының электроникасы қарқынды дамығаннан кейін, жоғары жиіліктердің кең диапазоны практикалық қолдануға мүмкіндік берді, ал FCC осы жаңа УКВ (UHF) диапазондарының үлкен бөлігін теледидар хабарларын тарату үшін бөліп берді. Сол кезде АҚШ-та қара-ақ теледидар хабарларын тарату әлі де бастапқы сатысында болды, сондықтан FCC осы жаңа қолжетімді жиіліктерді түсті хабарлар үшін пайдалану мүмкіндіктерін қарастыра бастады. Бұл станцияларды ескі теледидарлар қабылдай алмайтындықтан, үйлесімсіз жүйені таңдап, уақыт өте келе ескі ВЧ (VHF) арналарының тоқтатылуына мүмкіндік жасалды. FCC 1948 жылы түсті жүйелердің техникалық демонстрацияларын өткізуді талап етті және оларды зерттеу үшін Біріккен техникалық кеңес комитеті (JTAC) құрылды. CBS өзінің бастапқы дизайнының жақсартылған нұсқаларын көрсетті, ол қазіргі қара-ақ сигналдар сияқты 6 МГц арнаны секундына 144 кадр және 405 жол ажыратымдылығымен пайдаланды. Color Television Inc. (CTI) желілік жүйесін көрсетті, ал Philco өз сәулелік индекстік түтігіне негізделген "Apple" түтігі технологиясымен жасалған нүктелік жүйесін көрсетті. Қатысушылардың арасында CBS жүйесі ең жақсы дамыған және әрқашан тікелей сынақтарда жеңіске жетті. Кеңестер өтіп жатқан кезде, RCA қазіргі қара-ақ хабарлармен үйлесімді нүктелік жүйеде жұмыс істеп жатқаны индустрияда жақсы белгілі болды, бірақ RCA алғашқы кеңестер кезінде оны көрсетуден бас тартты. JTAC өз қорытындыларын ұсынғанға дейін, 1949 жылдың 25 тамызында RCA үндемеуін бұзып, өз жүйесін де таныстырды. JTAC әлі де CBS жүйесін ұсынды, ал RCA сот ісі шешілгеннен кейін CBS жүйесін пайдаланумен түсті хабар тарату 1951 жылдың 25 маусымында басталды. Бұл кезде нарық күрт өзгерді: 1948 жылы түс туралы алғашқы ойлар пайда болғанда АҚШ-та миллионнан да аз теледидар жиынтығы болды, бірақ 1951 жылы 10 миллионнан асты. ВЧ диапазонының «тоқтатылуына» рұқсат ету идеясы енді мүмкін емес еді. FCC мақұлдауын алу үшін күрескен кезде CBS жалпы жұртшылыққа түсті теледидардың алғашқы демонстрацияларын көрсетті, 1950 жылдың 12 қаңтарынан бастап, күн сайын дүйсенбіден сенбіге дейін бір сағаттық түсті бағдарламаларды көрсетіп, айдың қалған бөлігінде Вашингтондағы WOIC арқылы, бағдарламаларды сегіз 16 дюймдік түсті қабылдағыштарда көруге болатын қоғамдық ғимаратта көрсетті. Халықтың жоғары сұранысына байланысты, 13-21 ақпанда хабарлар қайта басталды, бірнеше кешкі бағдарламалар қосылды. CBS 1950 жылдың 14 қарашасынан бастап Нью-Йорк станциясы WCBS TV арқылы дүйсенбі-сенбі күндері шектеулі түсті хабар тарату кестесін бастады, көрермендерге он түсті қабылдағышты қолжетімді етті. Барлығы CBS-тің бір түсті камерасын пайдалана отырып көрсетілді. Нью-Йорк хабарларын коаксиалды кабель арқылы Филадельфияның WCAU телеарнасына 13 желтоқсаннан бастап, 10 қаңтарда Чикагоға дейін ұзартты, осылайша олар алғашқы желілік түсті хабарларға айналды. 1949 жылдың қыркүйегінде басталған бірқатар тыңдаулардан кейін FCC RCA және CTI жүйелерінің техникалық проблемалармен, түстің дұрыс емес көрсетілуімен және қымбат жабдықтармен толы екенін анықтады, сондықтан 1950 жылдың 11 қазанында CBS жүйесін АҚШ-тың түсті хабар тарату стандарты ретінде ресми түрде мақұлдады. RCA-ның сәтсіз сот ісі алғашқы коммерциялық желілік түсті хабарды 1951 жылдың 25 маусымына дейін кешіктірді, сонда тек Premiere деп аталатын музыкалық әртүрлілік бағдарламасы бес Шығыс жағалаудағы CBS серіктестерінің желісінде көрсетілді. Көрініс қайтадан шектелді: бағдарлама қара-ақ теледидарларда көрсетілмеді, ал Variety журналы Нью-Йорк аймағында тек отыз прототиптік түсті қабылдағыш бар екенін есептеді. Сол аптада "Дүние - сенің және заманауи үй шаруасындағы әйелдер" атты күндізгі бағдарламалар түсті түрде тұрақты түрде көрсетіле бастады. CBS-тің түсті хабар тарату кестесі аптасына он екі сағатқа дейін кеңейді (бірақ ешқашан прайм-таймға дейін), түсті желі Чикагоға дейін батысқа қарай он бір филиалға дейін кеңейді, бірақ оның коммерциялық табысы бағдарламаларды көру үшін қажетті түсті қабылдағыштардың жетіспеуімен, теледидар өндірушілерінің қолданыстағы қара-ақ теледидарларға арналған адаптерлер жасаудан бас тартуымен және жарнама берушілердің бағдарламаны көретін адамдардың өте аз болуына байланысты сәтсіз аяқталды. CBS сәуір айында теледидар өндірушісін сатып алды, ал 1951 жылдың қыркүйегінде CBS Columbia түсті теледидарының жалғыз үлгісін шығару басталды, ал алғашқы түсті жиынтықтар 28 қыркүйекте сауда орындарына жетті. Бірақ бұл тым кеш болды. Тек 200 жиынтық жіберілді, ал 100-і ғана сатылды, содан кейін CBS 1951 жылдың 20 қазанында түсті теледидар жүйесін тоқтатып, Корей соғысының барысында Ұлттық өндіріс басқармасының өтініші бойынша тоқтатылғанын мәлімдеді, сондай-ақ көңілі толмаған клиенттерден сот процесін болдырмау үшін барлық CBS түсті жиынтықтарын сатып алды. RCA төрағасы Дэвид Сарнофф кейінірек Ұлттық өндіріс басқармасының бұйрығы "бір компанияның өзінің қиын мәселелерін шешу үшін жасанды түрде жасаған жағдайдан шыққан" екенін айтты, өйткені CBS түсті кәсіпорында сәтсіз болған.

Сәйкестікті түсі

FCC өзінің JTAC отырыстарын өткізген кезде, нағыз бір мезгілде түсті хабарларды таратуға мүмкіндік беретін бірнеше жүйелер жасалды, олар "нүктелік ретті түсті жүйелер" деп аталды. Гибридтік жүйелерден өзгеше, нүктелік ретті теледидарлар қазіргі қара-ақ хабарламаларға өте ұқсас сигналды қолданды, экрандағы әрбір нүктенің қарқындылығы бірінен соң бірі жіберілді. 1938 жылы Жорж Валенси түсті хабарларды кодтауға мүмкіндік беретін кодтау схемасын көрсетті, соның арқасында оларды қолданыстағы қара-ақ жиынтықтарда да қабылдауға болады. Оның жүйесінде үш камера түтігінен шыққан сигналдар бір "жарықтық" мәнін шығару үшін қайта біріктірілді, ол монохромды сигналға өте ұқсас болды және оны қолданыстағы VHF жиіліктерінде таратуға болатын. Түс туралы ақпарат екі бөлек сигналдан тұратын жеке "хроминанстық" сигналда кодталды: бастапқы көк сигналдан жарықтықтың айырмасы (B'–Y') және қызыл жарықтық (R'–Y'). Бұл сигналдар әртүрлі жиілікте бөлек таратылуы мүмкін; қара-ақ жиынтық VHF жолағындағы жарықтық сигналды ғана қабылдайды, ал түсті теледидарлар екі түрлі жиіліктегі жарықтық және хроминанстық сигналдарды қабылдап, түпнұсқа RGB сигналын алу үшін кері түрлендіруді қолданады. Бұл тәсілдің кемшілігі – жолақты пайдалануды едәуір арттыру қажеттігі, ал FCC осыны болдырмауға тырысты. RCA Валенсидің тұжырымын барлық әзірлемелерінің негізі ретінде пайдаланды, оның хабар тарату мәселесіне жалғыз дұрыс шешім екеніне сенді. Алайда, RCA-ның айналар мен басқа проекциялық жүйелерді пайдаланған алғашқы жиынтықтары бейне және түс сапасының проблемаларынан зардап шекті және оларды CBS-тің гибридтік жүйесі оңай жеңді. Бірақ осы проблемаларды шешудің жолдары ізделіп жатты, ал RCA әсіресе пайдалануға жарамды нүктелік ретті түтік әзірлеу үшін үлкен қаражат (кейін 100 миллион долларға бағаланды) инвестициялады. RCA-ны түсті суретті шығару үшін әртүрлі түсті пирамидалардың әртүрлі беттеріне бағытталған үш қара-ақ түтік қолданған Geer түтігі басып озды. Барлық электрондық жүйелерге түрлі компаниялар әзірлеген Хроматрон, Пенетрон және сәулелік индекс түтіктері кірді. Осылардың барлығын зерттегенде, RCA командалары тез арада көлеңкелік маска жүйесіне назар аударды. 1938 жылдың шілдесінде Вернер Флечсиг (1900–1981) Германияда көлеңкелік маскалы түсті теледидарға патент алды және 1939 жылы Берлиндегі Халықаралық радио көрмесінде көрсетілді. Қазіргі кезде қолданылатын түсті ЭЛТ теледидарларының көпшілігі осы технологияға негізделген. Оның электронды сәулелерді кішкентай түсті нүктелерге бағыттау мәселесін шешудегі шешімі – күш қолдану еді; тесіктері бар металл жапырақ сәулелер нүктелерге дұрыс орналасқан кезде ғана экранға жетуге мүмкіндік берді. Үш жеке сәулелер бұрыштар бойынша сәл өзгеше бағытталды, ал олар тесіктерден өткенде бұрыштар оларды қайтадан бөліп, экранның артқы жағындағы жеке нүктелерге қысқа қашықтықта соқты. Бұл тәсілдің кемшілігі – маска сәуле энергиясының басым бөлігін кесіп тастап, экранға тек 15% ғана соғуын қамтамасыз етті, бұл қанағаттанарлық бейне жарықтығын жасау үшін сәуле қуатын едәуір арттыруды талап етті. "Үйлесімді түс" жүйесін пайдаланатын бағдарламаның алғашқы желілік көрсетілімі 1949 жылдың 10 қазанында NBC-нің Kukla, Fran and Ollie эпизоды болды, оны FCC-де ғана түсте көруге болады. Ол FCC мақұлдауын алмады. Осы проблемаларға қарамастан, хабар тарату және көрсету жүйелеріндегі қиындықтарға қарамастан, RCA әзірлемелерді жалғастырды және 1950 жылға қарай стандарттарға екінші шабуыл жасауға дайын болды.

Екінші NTSC

Түсті хабар таратудың үйлесімді жүйесінің мүмкіндігі соншалықты қызықты болды ki, NTSC қайта құрылуға шешім қабылдады және 1950 жылдың қаңтарынан бастап екінші кездесулер сериясын өткізді. Жақында ғана CBS жүйесін таңдаған FCC, NTSC-нің күш-жігеріне күшті қарсылық көрсетті. FCC комиссарларының бірі, Р. Ф. Джонс, тіпті үйлесімді жүйені қолдаған инженерлердің "халық мүддесіне қарсы сөз байласып отырғанын" айтты. FCC-нің тәсілінен өзгеше, онда стандартты қолданыстағы үміткерлерден таңдап алған, NTSC дамуда әлдеқайда белсенді кеңес құрды. CBS түсті эфирге шығаруға дейін, Ұлттық теледидар жүйесі комитеті арқылы ұсынылған АҚШ теледидар индустриясы 1950–1953 жылдары қолданыстағы қара-ақ телевизорлармен үйлесімді түсті жүйені және FCC сапа стандарттарын қабылдау үшін жұмыс істеді, ал RCA аппараттық элементтерді әзірледі. RCA алғаш рет 1951 жылдың шілдесінде Нью-Йорк станциясы WNBT арқылы нүктелік тізбек түсті жүйесінің далалық сынақтарын жариялады. CBS 1953 жылдың наурызында Конгресс алдында өзінің түсті жүйесін дамыту жоспары жоқ екенін мәлімдегеннен кейін, Ұлттық өндіріс басқармасы түсті теледидар қабылдағыштарын өндіруге тыйым салды, соның арқасында NTSC 1953 жылдың шілдесінде FCC мақұлдауы үшін өтінішін ұсынды, ол 17 желтоқсанда мақұлданды. NTSC "үйлесімді түс" жүйесін пайдаланған бағдарламаның алғашқы желілік көрсетілімі 1953 жылдың 30 тамызында NBC арнасындағы Kukla, Fran and Ollie эпизоды болды, бірақ оны желі штаб-пәтерінде ғана түсті көруге болады. NTSC түсінде эфирге шыққан алғашқы желілік хабарлама 1953 жылдың 31 қазанында Кармен операсының қойылымы болды.

Канада

АҚШ-тан түсті хабарлар 1950 жылдардың ортасынан бастап Канаданың шекараға жақын орналасқан қалалары мен елді мекендеріне қолжетімді болды. 1966 жылы NTSC түсті телехабарламасы Канадаға ресми түрде енгізілген кезде, канадалық үй шаруашылықтарының бір пайызынан да аз түсті теледидарға ие болды. CBC-нің француз тіліндегі қызметі, Radio Canada, 1968 жылы аптасына 15 сағат бойы телеарнасы арқылы түсті бағдарламалар көрсетті. CBC телеарнасында толық көлемде түсті хабар тарату 1974 жылы басталды, ал елдегі басқа жеке сектор телерадиокомпаниялары 1970 жылдардың соңына дейін осылай жасады.

Мексика

Гиллермо Гонсалес Камарена 1930 жылдардың аяғында Мексикада тәуелсіз түрде үш түсті диск жүйесін ойлап тапты және дамытты, ол үшін 1940 жылғы 19 тамызда Мексикада, ал 1941 жылы АҚШ-та патентке өтініш берді. Гонсалес Камарена өзінің "Гон Кам" зертханасында Мексика нарығы үшін түсті теледидар жүйесін өндірді және оны әлемдегі ең жақсы жүйе деп санаған Чикаго қаласындағы Колумбия колледжіне экспорттады. Голдмарк 1940 жылғы 7 қыркүйекте АҚШ-та осыған ұқсас үш түсті жүйеге патент алуға өтініш берген еді. Оның қарапайымдылығының арқасында NASA 1979 жылғы "Вояджер" миссиясында жүйенің өңделген нұсқасын пайдаланып, Юпитердің суреттері мен бейнелерін түсірді.

Америка Құрама Штаттары

1953 жылы АҚШ-та электрондық түстің барлығы енгізілгенімен, жоғары бағалар мен түсті бағдарламалардың аздығы оның нарықта қабылдануын баяулатты. Бірінші ұлттық түсті хабар тарату 1954 жылғы 1 қаңтарда өтті, бірақ келесі он екі жыл ішінде желілік хабар таратудың көп бөлігі және дерлік барлық жергілікті бағдарламалар қара-ақ түсте бола берді. 1956 жылы NBC арнасының «Перри Комо шоуы» түсте көптеген бөлімдерді көрсеткен алғашқы тікелей желілік телесериал болды. Роджерс пен Хаммерштейннің «Күлшегіз» операсының CBS теледидар өндірісі 1957 жылғы 31 наурызда түсті арнада тікелей эфирде көрсетілді. Бұл олардың теледидар үшін тікелей жазылған жалғыз мюзиклі болды және бір түндік рекордтық 107 миллион көрерменді тартты. 1957–1958 жылдары CBS арнасының поп-әнші Патти Пейдж қатысқан «The Big Record» шоуы бір маусым бойы түсті көрсетілген алғашқы телешоу болды. Бұл шоулардың өндіріс құны сол кездегі көптеген фильмдерден жоғары болды, себебі мюзиклдегі және сағаттық әртүрлі бағдарламадағы жұлдыздардың көптігінен, сондай-ақ жаңа RCA TK 41 камераларына қажетті өте жоғары жарықтандыру мен электроникадан туындады. Бұл алғашқы практикалық түсті теледидар камералары еді. Түсті жиынтықтардың үлкен санда сатыла бастауы 1960-шы жылдардың ортасына дейін күткенімен, бұл ішінара 1965 жылғы түске өтуге байланысты болды, онда барлық желілік бағдарламалардың жартысынан астамы осы күзде түсті көрсетілетіні жарияланды. Алғашқы түсті прайм-тайм маусымы бір жылдан кейін басталды. 1954 жылғы Розалар шеруінің жағалаудан жағалауға түсті көрсетілімі NBC-нің пионерлік қадамы болды және RCA, General Electric, Philco, Raytheon, Hallicrafters, Hoffman, Pacific Mercury және басқа да өндірушілердің прототиптік түсті қабылдағыштарымен АҚШ-та өткен қоғамдық демонстрациялармен бірге жүрді. Екі күн бұрын Admiral компаниясы өз дистрибьюторларына NTSC стандарттарын қолдана отырып, тұтынушыларға сатуға жоспарланған Admiral компаниясының алғашқы түсті теледидар құрылғысының прототипін көрсетті, оның бағасы 1175 долларға тең еді (1954 жылғы 1175 доллар қазіргі жылдарда шамамен <есептелген сомаға> тең). Бұл құрылғының нақты коммерциялық сатылымы қашан басталғаны белгісіз. Өндіріс көлемі өте шектеулі болды және Нью-Йорк газеттерінде де, Вашингтон қаласында да жарнамалар жарияланбады. 1954 жылғы 4 қаңтарда Чикаго аймағында Admiral C1617A түсті моделі қол жетімді болды және бүкіл елдегі әртүрлі дүкендерде, соның ішінде Мэрилендте 1954 жылғы 6 қаңтарда, Сан-Францискода 1954 жылғы 14 қаңтарда, Индианаполисте 1954 жылғы 17 қаңтарда, Питтсбургте 1954 жылғы 25 қаңтарда және Оклендте 1954 жылғы 26 қаңтарда, басқа қалалар арасында пайда болды. Westinghouse H840CK15 түсті моделі (1295 доллар немесе 1954 жылғы 1295,0 доллар қазіргі жылдарда шамамен <есептелген сомаға> тең) 1954 жылғы 28 ақпанда Нью-Йорк аймағында қол жетімді болды; алғашқы айында 30 жиынтық сатылды. 1954 жылғы сәуірде RCA (CT 100) компаниясының арзан түсті моделі дилерлерге жетті. Теледидардың алғашқы прайм-тайм желілік түсті сериясы 1954 жылғы жазда NBC арнасы тікелей эфирде көрсеткен «Неке» комедиялық сериалы болды. NBC-нің Ford Theatre антологиялық сериясы сол жылғы қазан айында түсірілген алғашқы түсті серия болды; алайда, алғашқы он бес түсті эпизодтың жоғары құнына байланысты Форд әр түсті эпизод үшін екі қара-ақ эпизод түсіруді тапсырды. Толық түсте түсірілген алғашқы серия - NBC-нің «Норби» сериалы, ол 1955 жылғы қаңтардан сәуірге дейін 13 аптаға созылды және Форд Театрларының түсті эпизодтарының қайталануымен алмастырылды. Алғашқы түсті телехабарлар тек 1947 жылы енгізілген қара-ақ кинескоп процесінде сақталды. 1956 жылғы қыркүйекте ғана NBC өзінің кейбір түсті тікелей эфирлерін уақытты кешіктіру және сақтау үшін түсті фильмдерді қолдана бастады. Ampex 1958 жылы NBC An Evening with Fred Astaire, ең көне сақталған желілік түсті бейнетаспаны түсіру үшін қолданған түсті бейнетаспаны енгізді. Бұл жүйе сонымен қатар баспасөз үшін түсті теледидар демонстрациясын ашу үшін де қолданылды. 1958 жылғы 22 мамырда президент Дуайт Д. Эйзенхауэр Вашингтондағы WRC TV NBC студиясына барып, жаңа технологияның артықшылықтарын атап өткен баяндама жасады. Оның баяндамасы түсті түрде жазылды, және осы видеотаспаның көшірмесі Конгресс кітапханасына ұрпақ үшін берілді. Синдикатталған «Сиско Кид» 1949 жылдан бастап түсті теледидар таратуды күтіп, түсті түсірілді. 1950 жылдары бірнеше басқа синдикатталған шоуларда түсірілген эпизодтар болды, соның ішінде «Жалғыз қаңғыбас», «Менің досым Фличка» және «Суперменнің оқиғалары». Біріншісі NBC 1959 жылы батыс сериясы ...

Еуропа

Еуропадағы алғашқы екі түсті теледидар хабарламасы Францияда (SECAM) 1963-1966 жылдар аралығындағы алғашқы сынақтардан кейін, 1967 жылдың қазан айында ресми түрде іске қосылды. Ұлыбританияның BBC2 арнасы 1 шілде 1967 күні, ал Батыс Германияның Das Erste және ZDF арналары тамыз айында, екеуі де PAL жүйесін қолдана отырып, хабар таратуды бастады. Қыркүйек айында Нидерланды (PAL) оларға қосылды. 1 қазан 1968 жылы Швейцарияда алғашқы түсті теледидар бағдарламасы эфирге шықты. Дания, Норвегия, Швеция, Финляндия, Австрия, Шығыс Германия, Чехословакия және Венгрия 1969-1970 жылдар шамасында түсті хабар таратуды жүзеге асырды. Ирландияның ұлттық телеарнасы RTÉ 1968 жылы жазылған бағдарламалар үшін түсті пайдалануды бастады; RTÉ теледидары үшін түсірілген алғашқы сыртқы хабар 1971 жылы Ирландия Дублинде өткен «Евровидение» ән байқауын өткізген кезде таратылды. PAL жүйесі Батыс Еуропаның көп бөлігінде тарады. 1970-ші жылдар мен 1980-ші жылдардың басында PAL жүйесін қолданатын түсті теледидарды көптеген еуропалық елдер енгізді: Бельгия (1971), Болгария (1971, бірақ 1972 жылға дейін толыққанды іске асырылмады), Югославия (1971), Испания (1972, бірақ 1977 жылға дейін толыққанды іске асырылмады), Исландия (1973, бірақ 1976 жылға дейін толыққанды іске асырылмады), Португалия (1975, бірақ 1980 жылға дейін толыққанды іске асырылмады), Албания (1981), Түркия (1981) және Румыния (1983, бірақ 1985-1991 жылдарға дейін толыққанды іске асырылмады). Италияда Indesit компаниясы әзірлеген ұлттық түсті теледидар жүйесі ISA-ны қабылдау туралы пікірталастар болды, бірақ бұл идеядан бас тартылды. Нәтижесінде, 1972 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында сынақтан өткеннен кейін Италия 1976-1977 маусымында PAL жүйесін ресми түрде қабылдаған соңғы еуропалық елдердің бірі болды. Франция, Люксембург және Шығыс блогының көп бөлігі, сондай-ақ олардың теңізден тыс аумақтары SECAM жүйесін таңдады. SECAM көбінесе көптеген төбелі жерлерге және ескі монохромды жабдықтардың үлкен орнатылған базасы бар елдерде танымал болды, олар SECAM сигналының жоғары беріктігіне жақсы төтеп бере алды. Алайда, көптеген елдер үшін бұл шешім техникалық емес, саяси себептерге байланысты болды. SECAM-ның өндіріс үшін кемшілігі – PAL немесе NTSC-ден айырмашылығы, кодталған SECAM сигналдарының кейбір өндірісінен кейінгі операцияларын сапаның айтарлықтай төмендеуіне әкелмейтіндей жасау мүмкін емес. Мысалы, қараңғыға қарапайым көмескілеу NTSC және PAL-да оңай орындалады: сигнал деңгейін нөлге дейін төмендету жеткілікті. Бірақ SECAM-да жиілік модуляцияланған түс айырмашылығы сигналдарын алдымен, мысалы, RGB-ға декодтау қажет, содан кейін қараңғыға көмескілеу қолданылады, содан кейін алынған сигнал SECAM-ға қайта кодталады. Осы себепті SECAM бейне өңдеуінің көп бөлігі PAL жабдықтарын пайдалану арқылы жасалды, содан кейін алынған сигнал SECAM-ға аударылды. SECAM-ның тағы бір кемшілігі – түсті жақсы ажыратуға мүмкіндік беретін гребенкалық сүзгі SECAM қабылдағыштарында шектеулі пайдалы. Алайда, бұл SECAM-ның алғашқы күндері үлкен кемшілік емес еді, өйткені мұндай сүзгілер 1990 жылдарға дейін жоғары сапалы теледидарларда кеңінен қолжетімді болған жоқ. SECAM-те алғашқы тұрақты түсті хабарлар 1967 жылдың 1 қазанында Францияның екінші арнасында (ORTF 2e chaîne) басталды. Франция мен Ұлыбританияда түсті хабар тарату 625 жолды UHF жиіліктерінде жүзеге асырылды, ал VHF жолағы қара-ақ үшін, Ұлыбританияда 405 жол немесе Францияда 819 жол, 1980-ші жылдардың басына дейін қолданылды. Басқа елдерде VHF және UHF арналарында 625 жолды монохромды бағдарламаларды таратып жүрген елдер, тек сол арналарда түсті бағдарламаларды таратты. Кейбір британдық теледидар бағдарламалары, әсіресе ITC Entertainment компаниясы үшін немесе олармен жасалғандары, АҚШ желілеріне сату мақсатында Ұлыбританияда түсті теледидар енгізілгенге дейін түсті фильмде түсірілді. Түсті түсірілген алғашқы британдық шоу – бұл драмалық сериал «Сер Ланселоттың оқиғалары» (1956-1957), ол бастапқыда қара-ақ түсті түсірілді, бірақ кейіннен АҚШ-тағы NBC желісіне сату үшін түсті түсірілді. Ұлыбританияда түсті теледидар енгізілгенге дейін жасалған басқа британдық түсті теледидар бағдарламаларына «Stingray» (1964-1965) кіреді, ол алғашқы түсірілген британдық телешоу деп мәлімделді, бірақ бұл мәлімдеме 1960 жылдары Фрэнсис Кодриллдің наразылығына ұшырады, ол өзінің «Хэнктың Stoopendus Adventures» сериалы бірнеше жыл бұрын түсті түсірілгенін айтты; «Thunderbirds» (1965-1966), «Барон» (1966-1967), «Киелі» (1966-1969), «Өтірікшілер» (1967-1969), «Чемодандағы адам» (1967-1968), «Тұтқын» (1967-1968) және «Капитан Скарлетт және Мистерондар» (1967-1968). Алайда, Ұлыбританияның көптеген сериалдары негізінен видеотаспаны пайдалана отырып жасалды, мысалы, «Доктор Кто» (1963-1989; 2005 – қазіргі уақытқа дейін) түсті өндірісті кейінірек бастады, алғашқы түсті «Доктор Кто» эпизодтары 1970 жылға дейін көрсетілмеді. (Алғашқы төрт эпизод, «Space Spearhead» оқиғасын құрайтын, техниктердің ереуіліне байланысты фильмде түсірілді, содан кейін видеотаспа қолданылды). Аз болғанымен, кейбір Ұлыбританиялық көрермендер әлі де қара-ақ теледидар жинақтарын пайдалануда. 2000 жылы берілген қара-ақ лицензиялардың саны 21200 болды, ал 2019 жылы – 6586. Еуропада түсті теледидарды енгізген соңғы ел 1983 жылы Румыния болды.

Азия және Тынық мұхит

Жапонияда NHK және NTV 1960 жылдың 10 қыркүйегінде NTSC жүйесінің бір түрін (NTSC J деп аталады) пайдаланып, Азияда түсті теледидарды енгізген алғашқы ел болды. Филиппин (1966) және Тайвань (1969) да NTSC жүйесін қабылдады. Аймақтағы басқа елдер PAL жүйесін қолданды, бастапқыда Австралия (1967, алғашқыда 1972 жылға жоспарланған, бірақ толыққанды іске асырылуы 1975–1978 жылдарға дейін созылды), содан кейін Таиланд (1967–69; бұл ел 525 жолды NTSC-ден 625 жолды PAL жүйесіне ауысты), Гонконг (1967–70), Қытай Халық Республикасы (1970, бірақ 1984 жылға дейін толыққанды іске асырылмады), Жаңа Зеландия (1973), Солтүстік Корея (1974), Сингапур (1974), Индонезия (1974, бірақ 1979–82 жылдарға дейін толыққанды іске асырылмады), Пәкістан (1976, бірақ 1982 жылға дейін толыққанды іске асырылмады), Қазақстан (1977), Вьетнам (1977), Малайзия (1978, бірақ 1980 жылға дейін толыққанды іске асырылмады), Үндістан (1979, бірақ 1982–86 жылдарға дейін толыққанды іске асырылмады), Бірма (1980) және Бангладеш (1980). Оңтүстік Корея 1980–1981 жылдары NTSC жүйесін пайдаланып түсті теледидарды енгізбеді, бірақ экспортқа арналған түсті теледидарларды өндірді. Азияда және әлемде түсті теледидарды енгізген соңғы ел 1986 жылы Камбоджа болды.

Таяу Шығыс

Таяу Шығыстағы елдердің басым көпшілігі PAL стандартын қолданады. Түсті теледидарды Таяу Шығыста алғаш рет 1967 жылы Ливан енгізді. Иордания, Ирак және Оман 1970 жылдардың басында осы үрдісте екінші болып қатарға қосылды. Сауд Арабиясы, Біріккен Араб Әмірліктері, Кувейт, Бахрейн және Катар 1970 жылдардың ортасында олардың ізінен ерді, бірақ Израиль мен Кипр 1980 жылдардың басына дейін қара-ақ түсте хабар таратуды тоқтатпады. Израиль теледидары тіпті "мехикон" деп аталатын құрылғы арқылы түсті сигналдарды жойды.

Африка

Африкадағы алғашқы түсті теледидар қызметі 1973 жылы Танзанияның Занзибар аралында PAL жүйесі арқылы енгізілді. 1973 жылы Маврикийдің MBC телеарнасы OCAMM конференциясын SECAM жүйесінде түсті эфирге шығарды. Сол кезде Оңтүстік Африка апартеид режимінің қарсылығына байланысты теледидар қызметіне ие болған жоқ, бірақ 1976 жылы ол, наконец, іске қосылды. Нигерия 1974 жылы елдің солтүстік-орталық аймағындағы Бенуэ Плато штатында түсті хабар тарату үшін PAL жүйесін қабылдады, ал Гана және Зимбабве сияқты елдер 1984 жылға дейін қара-ақ теледидарды пайдалана берді. Сьерра-Леоне телерадио хабарларын тарату қызметі (SLBS) 1963 жылы SLBS және коммерциялық ұйымдардың арасындағы ынтымақтастық нәтижесінде теледидар хабарларын таратуды бастады; 1978 жылы қызмет түсті форматқа жаңартылып, барлық аудандарды қамтыды.

Оңтүстік Америка

Американың көптеген басқа елдерінен өзгеше, NTSC стандартын қабылдаған Бразилия 1972 жылдың 19 ақпанында PAL M стандартын қолданып түсті хабар таратуды бастады. Эквадор Оңтүстік Америкада NTSC стандарты арқылы түсті хабар таратуды алғаш рет іске қосқан ел болды, бұл 1974 жылдың 5 қарашасында орын алды. 1978 жылы Аргентина ФИФА Әлем Кубогын қабылдаумен байланысты PAL B стандартын қолданып халықаралық түсті хабар таратуды бастады. Дегенмен, ішкі түсті хабар тарату 1980 жылдың 1 мамырына дейін қара-ақ күйде қалды, содан кейін Аргентина, Уругвай және Парагвай елдері үшін арнайы бейімделген PAL B стандартына ұқсас PAL N стандарты қолданыла бастады. 1978 жылдың сәуір айында Чили ресми түрде NTSC стандартын қабылдап, түсті теледидарды енгізді. Бұл Винья-дель-Мар фестивалінде тәжірибелік хабар таратуларға және 1978 жылғы ФИФА Әлем Кубогы кезінде түсті теледидардың кеңінен қолданылуына әкелді, одан кейін сол жылдың желтоқсан айында Teletón қайырымдылық акциясы өтті. Оңтүстік Американың Боливия, Парагвай, Перу және Уругвай [1981] сияқты бірқатар елдері 1980-ші жылдардың басына дейін тәулік бойы түсті теледидар таратуды жүзеге асырмады. Түсті теледидарды Оңтүстік Америкаға әкелуге Philips компаниясының Оңтүстік Америкадағы филиалының директоры және кейіннен бас директоры болған Кор Диллен жауапты болды.