Кіріспе

Австралияда қосмекенділер Anura тобының мүшелерімен ғана шектеледі. Барлық австралиялық бақалар - қазіргі бақалар деп те аталатын Необатрахия подрядына жатады, олар қазіргі бақалардың ең көп бөлігін құрайды. 5 280 бақаның 230-ға жуық түрі Австралияда таралған, олардың 93% -ы эндемикалық. Басқа құрлықтармен салыстырғанда, түрлердің әртүрлілігі аз және Австралия құрлығының көпшілігінің климатына байланысты болуы мүмкін. Екі инвазивті қосмекенділер бар, олар - құраққақ және жылтыраған тритон.

Шығу тегі

Австралия материгі бір кезде Пангея суперконтинентінің бір бөлігін құраған, ол шамамен 180 миллион жыл бұрын Гондвана мен Лавразияға бөлінді. Ең көне шынайы жабық қалдық, Vieraella herbsti, 188 және 213 миллион жыл аралығында табылған. Бұл Гондвананың бөлінуінен бұрын пайда болған және барлық құрлықтарда бақалар пайда болды. Австралиядан бөлінген алғашқы екі құрлық Оңтүстік Америка мен Африка болды. Бұл екі құрлықтың қосмекенділер фаунасы Лауразия құрлықтарымен соқтығысуы салдарынан әртүрлі. Алайда, Оңтүстік Африканың Heleophrynidae туысы мен Оңтүстік Американың Leptodactylidae туысы, екеуі де Австралияның жер бетінде тұратын бақалар туысы Myobatrachidae туысына жақын. Қазба деректері бойынша, Hylidae тұқымдасына жататын ағаш бақалары Африкадан бөлініп шыққаннан кейін Оңтүстік Америкада пайда болған. Австралиядан басқа, ағаш бақалары Солтүстік және Оңтүстік Американың, Еуропа мен Азияның көп бөлігінде таралған. Ағаштық бақалар Австралияға Антарктида арқылы көшіп келген деп болжанады. Кейбір литориялар мен филломедузалар арасындағы меланосомалардың ұқсастығы Оңтүстік Америка мен Австралияның ағаш бақалары арасындағы байланысты көрсетеді, бірақ иммунологиялық дәлелдер отбасылар арасындағы ерте айырмашылықты көрсетеді. Үндістан, Мадагаскар және Сейшель аралдары Гондванадан шамамен 130 миллион жыл бұрын бөлінді. Sooglossidae туысы Үндістан мен Сейшель аралдарында таралған және Myobatrachidae туысының туысы болып саналады. Соглоссарид Африка немесе Оңтүстік Америка отбасыларына қарағанда Миобатарахидке жақын. Австралия мен Жаңа Гвинея - Австралия құрлығын құрайтын екі негізгі құрлық. Жаңа Гвинея мен Австралия арасында көптеген жер қатынастары болған. Соңғысы 10 000 жыл бұрын мұздық кезеңнен қазіргі мұз аралық кезеңге ауысқанда бөлініп кетті. Австралиялық қосмекенділер арасындағы осы соңғы жер қатынасының нәтижесінде түрлер мен тіпті тұқымдар алмасуы орын алды. Екі құрлықта кездесетін бақалардың шығу тегін олардың таралуы арқылы анықтауға болады. Ағаштың ақ бақасы (Litoria caerulea) Австралиядан Жаңа Гвинеяға көшіп келген болуы мүмкін, өйткені ол Австралияда кең таралған және Жаңа Гвинеяның кішігірім аймақтарында ғана мекендейді. Ал алып ағаш бақасы (Litoria infrafrenata) Жаңа Гвинеядан болуы мүмкін, өйткені ол Жаңа Гвинеяда кең таралған және тек Австралиядағы Кейп-Йорк түбегінде мекендейді. Австралиядағы жалғыз Nyctimystes түрі Жаңа Гвинея мен Австралия арасында орын алған тұқым алмасудың тағы бір мысалы болып табылады. Солтүстік жарты шарда кең таралған екі отбасы бар, олар тек Австралияның солтүстігінде ғана мекендейді. Бұл - микрогилидтер мен қашарлар. Microhylidae 59 туысының екеуі және Ranidae-дің шамамен 750 түрінің біреуі ғана Австралияда таралған. Бұл екі отбасы да әлемнің әр түкпірінде таралғанмен, олар Австралия мен Жаңа Гвинеяға жуырда ғана жетті. Себебі Австралия материгі Антарктидадан бөлінгеннен бері оқшауланған болып келеді, ал солтүстікке қарай Азияға қарай жылжығандықтан, көптеген түрлер Жаңа Гвинеяға және ақырында Австралияға өтуі мүмкін. Алайда бақалар толған экологиялық нишалардың көпшілігі ранидтер мен микрогилидтер Австралияға жеткенге дейін толғанған, сондықтан олардың саны шектеулі.

Тарату

Австралиялық бақалардың таралуына климаттың әсері тиіп тұрады. Биологиялық әртүрлілік ең көп аймақтар Солтүстік және Шығыс Австралияның тропикалық және жылы аймақтарында кездеседі. Құрғақ аймақтарда қосмекенділердің биологиялық алуан түрлілігі шектеледі, өйткені жабындар көбінше көбейіп өседі. Австралияның көптеген бақа түрлері мекендейтін жерлерінің қатал шарттарына бейімделген. Көптеген түрлер, мысалы, Cyclorana туысына жататын түрлер ыстық пен ұзаққа созылған құрғақшылықтан құтылу үшін жер астына көміледі. Құрғақ аймақтардағы бақалардың балапандары мен жұмыртқаларының дамуы жауын-шашын көп аймақтардағы бақалардан өзгеше. Кейбір түрлер, мысалы, Циклорана және басқа да шөлді мекендейтін түрлер, салыстырмалы түрде қысқа уақытқа дейін дамуы мүмкін. Бұл түрлер көбінесе судың жоғары температурасы тұмсықтардың дамуын тездететін уақытша, терең емес тоғандарда көбейеді. Мұндай тоғандарда өмір сүретін түйеқұйрықтар бір айдың ішінде толық жетеді. Ал Mixophyes туысына жататын түрлер жауын-шашын көп түсетін жерлерде тіршілік етеді. Миксофийлер тұқымдасының метаморфозы он бес айға созылуы мүмкін. Аренафрин (Arenophryne rotunda) - Батыс Австралиядағы Шарк-Бей мен Калбарри ұлттық саябағының арасындағы құмдық төбелерде тіршілік етеді. Бұл аймақта судың аз болуы себепті, бұл түр басқаша даму жолын таңдады. Құмтасты бақалар жұмыртқаларын құмның астына салады, ал балапандар толығымен жұмыртқаның ішінде бақаға айналады. Бұл бейімделу оларға судың жоқтығында да көбейе беруге мүмкіндік береді. Австралиялық бақалар мекендейтін мекендер өте көп. Жауын-шашынның, температураның, биіктік пен ендіктің өзгеруі Австралияда көптеген тіршілік орындарын пайда етті, олардың көпшілігі жабындар мекендейді. Нулларбор жазығында күндізгі температура 48,5 °C-қа жетеді, түнде мұз қатып қалуы мүмкін, ал жауын-шашын жылына 200 мм-ден аз болады. Бұл факторлар жабық бақалардың өмір сүруін қиындатады, ал бұл аймақта бірнеше түрі кездеседі.

Қорғау

1980 жылдары Австралияның бақа түрлерінің саны азайып, кейбір аймақтарда өте төмендеді. Өршіп бара жатқан бақалардың көбісі биіктікте, өзендерде тіршілік ететін, экологиясы өзгермейтін түрлер. Бұл тіршілік ортасының жойылуы мен бүлінуі барлық құлдыраудың себебі емес екенін көрсетті; себебі белгісіз, бірақ хитридтер саңырауқұлағы деп аталатын аурулар фактор болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда тұтас тұқымдардың саны азайып бара жатқаны анықталды. Асқазандағы көк бақалардың екі түрі де қазір жойылған деп саналады, ал Taudactylus-тың екі түрін қоспағанда, барлығы өте қауіпті (Taudactylus diurnus жойылған деп саналады және Taudactylus liemi қатерлі деп саналады). Қазіргі уақытта Philoria тұқымдасының барлық түрлері азайып келеді, ал "торант бақа" кешеніндегі кейбір түрлер (Litoria nannotis, Litoria lorica, Litoria nyakalensis және Litoria rheocola) бірнеше жылдан бері табылған жоқ. Австралияның үш бақа түрі жойылып кеткен, 14 түрі өте қауіпті, ал 18 түрі жойылып бара жатқан деп саналады. 14 қауіпті түрдің 4-і 15 жылдан астам уақыт бойы тіркелмеген және қазір жойылып кеткен болуы мүмкін. 1980 жылдардағы ауқымды құлдыраудан бұрын мекеннің жойылуы отарлаудан бері австралиялық бақалардың түрлеріне төнген басты қауіп болды. Мысалы, гигант қазба жабайының (Heleioporus australiacus) құлдырауы негізінен жерді пайдаланудың өзгеруіне және өрт режимдеріне, мысалы тұрғын үй немесе ауыл шаруашылығы үшін жерді тазарту және жоғары қарқынды өрттерге байланысты болды. Үлкен қазба жабайының таралуы Сиднейді қамтыды, сондықтан үлкен популяциялар жойылды.

Австралиялық қосмекенділер тұқымдастары

Австралияның қосмекенділері төрт жергілікті отбасынан, бір енгізілген отбасынан және бір енгізілген тәртіптен тұрады. Австралияға әкелінген және табиғи түрде қалыптасқан жалғыз шынайы жабық тұқымдас - Bufonidae туысына жататын құмыра жабық тұқымдас (Rhinella marinus). Қамыс жабайы Квинслендтің бірнеше жеріне енгізілген, содан бері батыс пен оңтүстікке тарады. Құрлықта Urodela отрядының пайда болуы жылтыраған тритонның (Lissotriton vulgaris) пайда болуымен белгіленеді. Импорттауға тыйым салынғанға қарамастан, олар Мельбурнның әртүрлі жерлеріне 2011-2016 жылдар аралығында орналасты және едәуір таралды. Оның бүкіл оңтүстік-шығыс Австралияға таралуы мүмкін. Ағаш бақалары - гилидалар тұқымдасының бір түрі. Ағаш бақалары үш тұқымға бөлінеді: Циклорана, Литория және Никтимист. Австралияның ағаш бақаларының әр түрлі әдеттері бар, олар толығымен ағаштан бастап фоссориалды. Австралияда таралған басқа ірі тұқым - Myobatrachidae, 17-22 туыс пен 112 түрден тұрады. Myobatrachidae Австралия, Жаңа Гвинея және бірнеше кіші аралдарға тән, алайда ең жоғары әртүрлілік Австралияда кездеседі. Микрогилидтер мен Ranidae Австралияның жабайы фаунасының аз мөлшерін құрайды, Microhylidae-да 20 түрден аз және Ranidae-да бір түр. Бұл отбасылардағы түрлердің көпшілігі бүкіл әлемде кездеседі, ал Австралия олардың әртүрлілігінің аз бөлігін құрайды. Bufonidae 1 туыс, 1 түр (кіріктірілген) ТұқымЖалпы атауларМысал түрлерМысал фотоАвстралиялық аймақРинелла 1 түріФицгер, 1826Бейікті бақалар немесе Рио-Вьехо бақаларыКана бақасы (Rhinella marinus) Карта қазір ескірген.