Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Макс Планк Күн жүйесінің зерттеу институты (қысқартылуы: MPS; Max Planck Institut für Sonnensystemforschung) - Германияның Геттинген қаласында орналасқан астрономия және астрофизика саласындағы ғылыми-зерттеу институты. 2014 жылы ақпанда жақын маңдағы Линдау ауылынан көшірілді. Күн жүйесін зерттеу осы институтта жүргізілетін зерттеулердің басты тақырыбы болып табылады. MPS Германияда 80 ғылыми-зерттеу объектісін басқаратын Макс Планк қоғамының бір бөлігі болып табылады.
The Max Planck Institute for Solar System Research (abbreviation: MPS; Max Planck Institut für Sonnensystemforschung) is a research institute in astronomy and astrophysics located in Göttingen, Germany, where it relocated in February 2014 from the nearby village of Lindau. The exploration of the Solar System is the central theme for research done at this institute. MPS is a part of the Max Planck Society, which operates 80 research facilities in Germany.
Зерттеу
MPS үш бөлімге бөлінген: Күн және гелиосфера, Планеталар мен кометалар және Күн және жұлдыздық ішкі бөлмелер. Сонымен қатар, 2002 жылдан бастап Халықаралық Макс Планк ғылыми-зерттеу мектебі жұмыс істейді. Институтта зерттеулер Күн жүйесіндегі түрлі нысандар бойынша жүргізіледі. Зерттеудің негізгі саласы Күнге, оның атмосферасына, күн желінің әсерінен планетааралық ортаға, сондай-ақ күн бөлшектері мен сәулеленуінің планеталарға әсеріне қатысты. Екінші зерттеу саласы планеталар мен олардың айларының, сондай-ақ кометалар мен астероидтардың ішкі, беткі, атмосфералық, ионосфералық және магнитосфералық бөлігін қамтиды. Институт қызметінің тағы бір маңызды бөлігі - ғарыш миссиялары үшін құралдарды әзірлеу және жасау. Сатып алынған деректер жиынтығын талдау мен түсіндіру қарқынды теориялық жұмыспен бірге жүргізіледі. Физикалық модельдер ұсынылады, содан кейін компьютерлік симуляциялардың көмегімен сыналады және одан әрі жетілдіріледі.
MPS is organised in three departments: Sun and Heliosphere, Planets and Comets, and Solar and Stellar Interiors. In addition, since 2002 there is also an International Max Planck Research School. Subjects of research at the institute are the various objects within the Solar System. A major area of study concerns the Sun, its atmosphere, the interplanetary medium as influenced by the solar wind, as well as the impact of solar particles and radiation on the planets. The second area of research involves the interiors, surfaces, atmospheres, ionospheres, and magnetospheres of the planets and their moons, as well as of comets and asteroids. A further essential part of the activities at the institute is the development and construction of instruments for space missions. The analysis and interpretation of the acquired datasets are accompanied by intensive theoretical work. Physical models are proposed and then tested and further developed with the aid of computer simulations.
Күн және гелиосфера
МПС зерттеушілері Күнде ішкі және сыртқы гелиосфераға дейін болатын динамикалық және жиі керемет процестерді зерттейді. Бұл зерттеудің негізі - магнит өрісі, ол осы процестерде шешуші рөл атқарады. Ол Күннің ішкі бөлігіндегі газ ағыстары арқылы пайда болады және басқа да себептерге қоса, оның бетіндегі қараңғы дақтарға себеп болады. Келесі сұрақтарға жауап іздеуде: Неліктен магнит өрісі он бір жылдық циклмен өзгеріп отырады? Магниттік өріс Күндегі әртүрлі құрылымдарды қалай жасайды? Корона қалай миллиондаған градусқа дейін қыздырылады? МПС-тің SOHO және Ulysses ғарыш кемелерінде әзірлеген аспаптары түбегейлі жаңа түсініктерді берді: SOHO бортындағы SUMER ультрафиолет спектрометрі өлшеулері магнит өрісінің динамикалық процестердегі маңыздылығын тануда шешуші рөл атқарды және Ulysses алғаш рет күн желінің үш өлшемді құрылымын өлшеді. "Күн мен гелиосфера" кафедрасының тағы бір маңызды зерттеу тақырыбы - Күннің өзгермелі белсенділігіне байланысты Жерге әсер етуі. Ғалымдар STEREO жобасында белсенді жұмыс істейді, онда екі бірдей ғарыш кемесі Күннен Жерге әртүрлі бақылау нүктелерінен кедергілерді қадағалайды, бұл қауіпті оқиғаларды болжауға мүмкіндік береді. Күндегі магнит өрістерінің пайда болуы мен дамуына қатысы бар физикалық процестер өте кішкентай масштабтарда өтеді, сондықтан өте жоғары кеңістіктік ажыратылымды өлшеуді қажет етеді. Институттың басшылығымен салынған және 2009 жылдың маусым айында ұшқан шарық телескопы Sunrise Күн бетіндегі құрылымдарды 100 шақырымға дейін ажырата алды. Болашақтағы жобалар Күннің өзгеруінің физикалық себептерін зерттеуге баса назар аударады. Институттың ұсынысы бойынша "Solar Orbiter Mission" ғарыш кемесі Жердің магнит өрісі мен оның Күн атмосферасының әртүрлі қабаттарына әсерін зерттеу үшін Жердің Күнге дейінгі арақашықтығының бестен бір бөлігіне дейін жетеді.
The researchers at the MPS are studying the complete range of dynamic and often spectacular processes occurring on the Sun – from the interior to the outer heliosphere. At the heart of this research is the magnetic field, which plays a decisive role in these processes. It is generated by gas currents in the interior of the Sun and causes, among other things, dark spots on the surface. Answers to the following questions are being sought: Why does the magnetic field change with an eleven year cycle? How does the magnetic field produce the various structures on the Sun? How is the corona heated to many millions of degrees? Instruments developed by MPS aboard the space craft SOHO and Ulysses have provided fundamentally new insights: Measurements of the ultraviolet spectrometer SUMER on board SOHO played a decisive role in recognizing the significance of the magnetic field for dynamic processes and Ulysses measured the three dimensional structure of the solar wind for the first time. Another important research topic at "The Sun and Heliosphere" department is the influence on the Earth due to the Sun's variable activity. Scientists are working intensively on the project STEREO, in which two identical spacecraft trace disturbances from the Sun to the Earth from different observational points, permitting predictions of potentially dangerous events. The physical processes involved in the origin and development of magnetic fields on the Sun take place on very small scales and therefore require measurements with very high spatial resolution. The balloon borne telescope Sunrise, built under Institute leadership and flown in June 2009, was able to make out structures on the Sun's surface as small as 100 kilometers. Future projects will stress research into the physical causes of the Sun's variations. The ambitious Solar Orbiter Mission, based on a suggestion from the institute, will see a probe approach our star to within a fifth of the Earth Sun distance in order to investigate the magnetic field and its effects in the various layers of the solar atmosphere.
Планеталар мен кометалар
Институт ғарыш кемесімен басқа планеталарға ұшатын ғылыми құралдарды әзірлейді. Жоғары мамандандырылған камералар Сатурнның айлары Титанды зерттеді, Марстың бетін талдады, Венераның бұлттары мен желдерін зерттеді. Микротолқындық аспаптар атмосфераның құрамын анықтайды, ал инфрақызыл спектрометрлер жер бетіндегі тау жыныстарын зерттейді. "БепиКоломбо" бортындағы жаңа лазерлік биіктік өлшегіш Меркурийдің топографиясын бір метрлік дәлдігімен өлшейтін болады. МПС-тің басқа да аспаптары планеталар айналасында қозғалып, олардың айларына әсер ететін атомдарды, электрондарды және шаң-тозаңдарды анықтайды. Мұнда атмосфералық газдарға күн желінің әсері ерекше қызығушылық туғызады. Теориялық зерттеулер мен компьютерлік симуляциялардың көмегімен планетаның ішіндегі және айналасындағы процестерді түсінуге және өлшенген деректерді түсіндіруге болады. МПС-те жасалған модельдер, мысалы, күн желінің әсерін, атмосфералық динамиканы немесе жер бетіндегі магнит өрісінің генерациясын планетамыздың темір өзегінде терең ағындар арқылы сипаттай алады. Сонымен қатар, институт кометаларды зерттеуде дәстүрлі. Ең бастысы - 1986 жылы комета ядросының алғашқы суреттерін түсірген ЕКА ғарыш кемесі Giotto үшін институтта жасалған камера. Ерекше қиындық ЕКА-ның Розетта миссиясы үшін көптеген ғылыми аспаптарды, мысалы камералар, химиялық анализаторлар және Фила модулі үшін маңызды компоненттерді әзірлеу болды. Розетта 2004 жылы ұшырылды, ал 2014 жылы комета Чурюмов Герасименкомен орбиталары сәйкес келді; бірнеше айдан кейін Фила кометаның бетіне қонды. Институт сонымен қатар 2007 жылы іске қосылған НАСА Dawn миссиясына екі ірі астероидті, Церера мен Вестаны зерттеу үшін камералар ұсынды.
The institute develops scientific instruments that fly with spacecraft to other planets. Highly specialized cameras have investigated the Saturn moon Titan, analyse the surface of Mars, and probe the clouds and winds of Venus. Microwave instruments determine the composition of atmospheres while infrared spectrometers examine surface rocks. A novel laser altimeter on board BepiColumbo will survey the topography of Mercury to within a meter. Further MPS instruments identify the atoms, electrons, and dust that move around the planets and impact their moons. Here the influence of the solar wind on the atmospheric gases is of particular interest. Theoretical studies and intensive computer simulations help to understand the processes both inside and surrounding the planets and to interpret the measured data. Models developed at MPS can describe, for example, interactions with the solar wind, the atmospheric dynamics, or the generation of the terrestrial magnetic field by means of currents deep in the iron core of our planet. In addition, the institute has along tradition in cometary research. A major highlight was the camera developed at the institute for the ESA spacecraft Giotto which delivered the first photographs ever of a comet's nucleus in 1986. A particular challenge was the development of numerous scientific instruments for the ESA Mission Rosetta, such as cameras, chemical analyzers, and essential components for the landing module Philae. Rosetta was launched in 2004, and matched orbits with the comet Churyumov Gerasimenko in 2014; a few months later, Philae landed on the comet's surface. The institute has also provided the cameras for the NASA Dawn Mission, launched in 2007, to study two of the largest asteroids, Ceres and Vesta.
Гелио- және астеросейсмология
МПС-де НАСА-ның Күн динамикасы обсерваториясының (SDO) неміс дерек орталығы орналасқан, ол күн ішкі және күн атмосферасындағы магниттік белсенділік арасындағы байланысты зерттеу үшін кеңістік пен уақыт масштабында жақсартылған деректер берді. МПС-те жүргізілетін аса қызықты зерттеулердің бірі - күн дақтарының маңында пайда болатын сейсмикалық толқындарды зерттеу. Мақсаты - күн дақтарының үш өлшемді жер асты құрылымын зерттеу. Күн дақтарының гелиосейсмологиясы - бұл қиын ғылым, өйткені ол магниттік құрылымдар арқылы толқындардың таралуын модельдеуді қажет етеді; бұл сандық симуляция арқылы ғана қол жеткізілуі мүмкін.
The MPS is hosting the German Data Centre for the NASA's Solar Dynamics Observatory (SDO), which has provided improved data on small scales of space and time to study the connections between the solar interior and magnetic activity in the solar atmosphere. A particularly exciting research activity at the MPS is the study of seismic waves in the vicinity of sunspots. The goal is to probe the subsurface structure of sunspots in three dimensions. Sunspot helioseismology is a challenging science as it requires modelling of the propagation of waves through magnetic structures; this can only be achieved by numerical simulations.
Студенттік бағдарлама
MPI Күн жүйесінің ғылыми зерттеулері Ғоттинген университетімен бірлесіп "International Max Planck Research School (IMPRS) for Solar System Science" PhD бағдарламасын ұсынады. Күн жүйесі мектебі нақты зерттеулерге баса назар аудара отырып, үш жылдық оқу курсын ұсынады. Оқу бағдарламасы Күн жүйесінің барлық аумағын кішкентай денелерден бастап планеталар мен Күнге дейін қамтиды. Мақсаты - сандық физика, ғарыш технологиясы, жобаны басқару, ғылыми жазу және презентация әдістері бойынша курстармен кеңейтілген кең, пәнаралық және берік ғылыми білім беру. Күн жүйесі мектебінде әдетте 50-ге жуық аспирант оқиды. Олардың үштен екісі 30 - дан астам елден келген шетелдіктер. Олардың 30 пайызы әйелдер.
The MPI for Solar System Research offers the PhD programme "International Max Planck Research School (IMPRS) for Solar System Science" together with the University of Göttingen. The Solar System School offers a three year course of study emphasizing actual research. The curriculum covers the entire area of the Solar System from small bodies to the planets and the Sun. The goal is a broad, interdisciplinary, and solid scientific education, extended with courses in numerical physics, space technology, project management, scientific writing, and presentation techniques. There are usually about 50 graduate students studying at the Solar System School. Two thirds are from abroad from over 30 different countries. About 30 percent are women.
Тарих
Институтты 1934 жылдан бастап Мюрицтегі Рехлиндегі Люфтваффе сынақ орталығының басшысы болған Уолтер Димингер құрды. Эрих Регенер оның негізін қалаушы болды. 1943 жылы "Радио хабарларын тарату орталығы" деп аталып, 1944 жылы Леоберсдорфқа көшірілгеннен кейін институт Фрайбургтегі Фраунгофер институтымен біріктірілді. Соғыстан кейін одақтас комиссия институтты Линдау-ам-Харцқа көшіруге шешім қабылдады, онда Ганновер техникалық университетінің ғимараттары бар еді. Конвой 1946 жылдың 2 және 3 наурызында келді. 1948 жылы Кайзер Вильгельм қоғамының радио институты Фраунгофер қоғамынан Макс Планк қоғамына көшірілді және 1949 жылы "Ионосфераны зерттеу институты" деп аталды. 1950 жылы АҚШ Әуе күштері ионосфералық эхолот жүйесін салу үшін қаржы бөлді. Фраунгоферден Макс Планк қоғамына толық көшіру және директор болып В. Димингерді тағайындау, содан кейін Равенсбургке жақын Вайзенаудан Линдауға Макс Планк стратосфералық зерттеулер институтын көшіру және "Макс Планк аэрономия институты" деп қайта атау құрылыс жұмыстарын аяқтады. Эрхард Кеплер алғашқы неміс спутнигі Azur-да (NASA-мен бірлесе отырып) ғылым жетекшісі болды және онымен бірге Линдауда спутниктермен жұмыс істеуге арналған ғалымдардың шағын тобы құрылды. Институт 1969 жылы қарашада ұшырылған спутниктің аспаптарының бір бөлігін жасау үшін таңдалды. Институт сонымен қатар Германия мен НАСА-ның тағы бір ынтымақтастығының бөлігі ретінде Гелиос зондтарына аспаптар жасады. 1974 жылы В. Димингер зейнетке шыққаннан кейін атмосфералық зерттеулерден ғарыш зерттеулеріне назар аударылды. Институт Галилео, Улисс, Кластер, SOHO, Кассини Гюйгенс, Розетта, Марс Экспресс Венера Экспресс сияқты ұзақ мерзімді ғарыш миссияларына қатысты және Галлей кометасына арналған Джото миссиясының камера жүйесінің көпшілігі үшін жауапты болды. Астероидтар белдеуіне арналған NASA Dawn миссиясының бортындағы кадрлық камера институтта жасалды. Институт күннің шығуын (телескопты) әзірлеу, жасау және ғылыми талдау бойынша жетекші ұйым болды. Телескоп - бұл ультрафиолет сәуледегі күн телескопы, ол биікке ұшып бара жатқан шардан ілінеді. Бес күндік алғашқы ұшу 2009 жылдың маусым айында жүргізілді. Институттың ең үлкен өзгерістері Германияның бірігуінен 1998 және 2004 жылдары институттың төрт директорының екеуінің Хагфорс пен Розенбауэрдің зейнетке шыққаннан кейін кері қайтуымен болды. Институт 2004 жылы Ионосфера мен Стратосфера зерттеулерімен айналысатын соңғы директор зейнеткерлікке шыққаннан кейін "Макс Планк Күн жүйесінің зерттеу институты" деп аталды. Директор С. Соланкидің Күн мен гелиосфераға арналған және У. Кристенсеннің планеталар мен кометаларға арналған қалған екі тобы қазіргі Институтты құрайды. 2004 жылдан бастап институт "Жан физикасындағы тіршілік ету туралы пікірлер" ашық қолжетімділікпен қаралатын журналын жариялады. Макс Планк қоғамы институтты Геттинген университетінің қасына жақындатуға шешім қабылдады. 2010 жылы оны 2014 жылдың сәуір айында университеттің физика факультетіне жақын жаңа ғимаратқа көшіру жоспарланған. Көшіру 2014 жылдың ақпан айында аяқталды және ашылу рәсімі сол жылдың 21 мамырында өтті.
The institute was founded by Walter Dieminger, who was head of the Luftwaffe test center at Rechlin at the Müritz from 1934 onwards. Erich Regener was cofounder. After being renamed to the "Centre for Radio Transmission" in 1943 and moving to Leobersdorf in 1944, the institute was united with the Fraunhofer institute from Freiburg at Ried in the Innkreis. After the war an Allied commission decided to move the institute to Lindau am Harz, where buildings of the Technical University of Hannover already existed. The convoy arrived on the 2nd and 3 March 1946. During 1948 the radio institute of the Kaiser Wilhelm Society was transferred from the Fraunhofer Society to the Max Planck Society and renamed "Institute for Ionosphere Research" in 1949. In 1950 the US Air Force paid for the construction of an ionospheric echolot system. The full transfer from Fraunhofer to Max Planck Society and the appointment of W. Dieminger as director followed by the transfer of the Max Planck Institute of Stratosphere Research from Weisenau near Ravensburg to Lindau and another renaming to "Max Planck Institute for Aeronomy" completed the built up. Erhard Keppler became the science lead in the first German satellite Azur (in cooperation with NASA) and with him a small group of scientists dedicated to work with satellites was established in Lindau. The institute was selected to build part of the instrumentation of the satellite which was launched in November 1969. The institute also built instruments for the Helios probes as part of another Germany/NASA cooperation. After the retirement of W. Dieminger in 1974 the focus changed from atmospheric research to space research. The institute participated in a long series of space missions like Galileo, Ulysses, Cluster, SOHO, Cassini Huygens, Rosetta, Mars Express Venus Express and was responsible for most of the camera system of the Giotto mission to Comet Halley. The framing camera on board of the NASA mission Dawn to the asteroid belt was built at the institute. The institute was leading organization in the development, construction and scientific analysis of the sunrise (telescope). The telescope is solar telescope in the ultraviolet, that hangs from a high altitude balloon. The five day maiden flight was conducted in June 2009. The biggest changes to the institute resulted from German unification with the retraction of two of the four directors of the institute in 1998 and 2004 after the retirement of Hagfors and Rosenbauer. The institute was renamed "Max Planck Institute of Solar System Research" in 2004 after the last director concerned with Ionosphere and Stratosphere research retired. The two remaining groups, of director S. Solanki dedicated to the Sun and heliosphere and of U. Christensen dedicated to planets and comets form the present day Institute. Since 2004, the institute has published the open access review journal Living Reviews in Solar Physics. The Max Planck Society decided to move the institute closer to the University of Göttingen. In 2010, it was planned to relocate it to a new building next to the university's Faculty of Physics by April 2014. The move was completed in February 2014 and the opening ceremony held on 21 May of the same year.