Кіріспе

Америкалық гитарист Джеймс Эдвард Бертон (21 тамыз 1939 жылы Луизиана штатының Дуберли қаласында дүниеге келген, оның кіріспе сөзін көп жылдан бері оның жанкүйері Кит Ричардс айтқан), сонымен қатар Роккабилли Даңқы залы мен Музыканттар Даңқы залы мен мұражайының құрметті мүшесі атанды. 2024 жылы ол Кантри музыкасының Даңқы залына сайланды. Сынаушы Марк Деминг: "Бертон кантри немесе рок музыкасындағы ең шебер гитарашылардың бірі ретінде танымал. Бертон – гитараға қол тигізген ең ұлы гитарашылардың бірі" деп жазады. Rolling Stone журналының барлық уақылдардағы 250 ең үздік гитарашы тізімінде 24-орынды иеленеді. 1950 жылдан бері Бертон көптеген әншілермен бірге ән жазып, концерттер берді, олардың ішінде Боб Люман, Дейл Хокинс, Рикки Нельсон, Элвис Пресли (сонымен қатар Преслидің TCB тобының жетекшісі болды), Эверли Бразерс, Джонни Кэш, Мерл Хаггард, Глен Кэмпбелл, Джон Денвер, Грэм Парсонс, Эммилу Харрис, Джуди Коллинз, Джерри Ли Льюис, Клод Кинг, Элвис Костелло, Джо Осборн, Рой Орбисон, Жони Митчелл, Хойт Акстон, Таунс Ван Зандт, Стив Янг, Винс Гилл және Сузи Кватро бар.

Ерте өмір және мансап

Бертон Луизиана штатының Минден қаласына жақын, оңтүстік Вебстер округіндегі Дубберлиде Гай М. Бертон (1909–2001) мен бұрынғы Лола Польшаның (1914–2011) отбасында дүниеге келді. Ол Джеймс пен Альтиус Польшаның қызы еді. Бертонның әйелі Луиза Бертон. Өзі білгенмен, Бертон бала кезінен гитарада ойнауды бастады. Ол Шревпорттағы танымал "Луизиана Хейрайд" радиошоуының музыкалық тобына жұмысқа алынды. Ол әлі жасөспірім бола тұрып, Шревпорттан Лос-Анджелеске кетіп, Рикки Нельсонның тобына қосылды. Ол онда сессиялық музыкант ретінде көптеген жазбалар жасады. Бертон Дейл Хокинстің 1957 жылы шыққан "Susie Q" хитіне гитара солоын жазды, бұл жазба Рок-н-ролл Даңқының рок-н-роллға әсер еткен 500 әнінің біріне айналды.

Рик Нельсонмен бірге

Бертон Рик Нельсонның мансабының алғашқы 11 жылында жазылған көптеген әндерінде гитара ойнады, оның премьерасы 1957 жылдың 18 қарашасында Голливудтағы Master Recorders студиясында өтті, нәтижесінде "Stood Up"/"Waitin' in School" рокабилли синглі жарыққа шықты (сол кезде Джо Мафис әлі жетекші гитарада болғандықтан Бертон ырғақ гитарашысы ретінде тартылды). 1965 жылы ол "Шиндиг!" телешоуында жұмыс істей бастады, бұл Нельсонмен гастрольдік сапарларын азайтты. Дегенмен, Бертон 1968 жылдың сәуірінде Perspective сессиясы аясында досының студиялық альбомдарына үлес қосуын жалғастырды.

Студиялық музыкант ретінде

Шиндиг! жобасының нәтижесінде ол әртүрлі әртістермен студиялық жұмыстарға қатысты, көбінесе есімдері көрсетілмейтін музыкант ретінде. 1967 жылы Бертон Ричи Фрейдің "A Child's Claim To Fame" әнін Buffalo Springfield тобының екінші альбомы "Buffalo Springfield Again" альбомында Добро аспабында орындады. Жұмыс көп болғандықтан, Бертон Боб Диланның алғашқы гастрольдік тобына қосылу туралы ұсыныстан бас тартты, сондай-ақ Элвис Преслидің 1968 жылғы "Элвис" телеарнасының қайта оралуына арналған арнайы бағдарламасында ойнау туралы ұсыныстан да бас тартты.

Элвис Преслимен бірге

1969 жылы Пресли Бертоннан Лас-Вегастағы шоуына қосылуын қайта сұрады, ал бұл жолы Бертон келісті. Бертон TCB Band тобын ұйымдастырып, оның жетекшісі болды және 1969 жылдан Преслидің 1977 жылы қайтыс болуына дейін онымен бірге өнер көрсетті. Осы кезеңде Элвистің концерттеріндегі ерекшелік – оның "Play it, James" деп айтуы, бұл гитаристтің соло ойнау сигналы болды. 1969 жылы Вегастағы алғашқы маусымда Бертон қызыл стандартты Телекастерін тартты. Біраз уақыттан кейін ол қазір танымал қызғылт түсті пазли үлгісіндегі Телекастерді сатып алды. Бертон Элвиске оның ұнамауы мүмкін деп ойлады; алайда, Элвиске ұнағандықтан, Бертон оны барлық концерттерінде пайдаланды. 1998 жылдан бері Бертон "Elvis: The Concert" шоуында жетекші гитарашы ретінде өнер таныстырып келеді, онда Элвистің бұрынғы TCB тобының бірнеше мүшелері, фонопеектер және Элвистің оркестрлік дирижері Джо Герсио (көбінесе 1969–1977 жылдардағы концерттік кезеңнен) сахнада кездеседі.

Эмилу Харрис пен Джон Денвермен бірге

1975 және 1976 жылдары Преслимен гастрольде жүргенде, Бертон Грам Парсонстың қазасынан кейін Эммилу Харрис пен оның «Hot Band» тобымен бірге гастрольдегі алғашқы мүшелердің бірі болды. Оған талантты музыканттар қосылды, олардың ішінде Преслимен бірге ойнаған Глен Д. Хардин және Родни Кроуэлл сияқты жаңа музыканттар да болды. Бірақ Пресли қайтадан жолға шығуға дайын болған соң, Бертон онымен бірге тағы да өнер көрсетуге оралды, ал Хардин сияқты басқалары Харриспен бірге жұмысын жалғастыруды жөн көрді. 1977 жылы Пресли қайтыс болғанға дейін Бертон Джон Денвердің телеарнадағы арнайы бағдарламасында ойнауға шақырылды. Түсірілім кезінде Денвер Бертоннан еуропалық гастрольге қатысуға бару мүмкіндігін сұрады. Бертон Элвиспен жұмыс істеп жатқанын айтты, бірақ кестеге сәйкес келсе, қуана қатысатынын жеткізді. Элвис қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай Бертон Денвермен тұрақты түрде ынтымақтастыққа кірісті. Олардың бірінші альбомы «I Want to Live» болды. Жазу кезінде Бертон мен Денвер топ құру туралы әңгімелесті. Преслидің тобынан Глен Хардин мен Джерри Шефф жаңа топқа қосылды. Бертон 1994 жылға дейін Денвердің тобының құрамында болды, бірақ сонымен қатар Джерри Ли Льюис сияқты басқа да әртістермен бірге гастрольдік сапарлар жасады. 16 жыл ішінде Бертон Денвермен бірге 12 альбом жазып, әлемді аралап шықты. Денвермен гастрольде жүргенде, Бертон бірнеше аспаптарды алып жүрді, олардың ішінде қосалқы добро мен 1970 жылдары Элвис Преслимен гастрольде қолданған 1969 жылғы Pink Paisley Fender Telecaster гитарасы да болды. 1995 жылы ол Денвермен бірге Wildlife концертіне қайта қосылды. 1997 жылы Денвер қайтыс болғанда, Бертон Колорадо штатының Аспен қаласында өткен оның ескеру рәсімінде сөз сөйледі. 1990 жылы Бертон өзінің туған қаласы Шревпортқа қайтып келді. 2004 жылдың күзінде Бертон Матт Лукастың «The Chicago Sessions» альбомының жалғасы болған «Back in the Saddle Again» альбомын жазды. Альбомда рок-н-ролл және кантри музыкасы орын алды және 2006 жылдың мамыр айында Ten O Nine Records компаниясы оны шығарды. 2005 жылы Бертон өзінің қайырымдылық қорына қаражат жинау мақсатында жыл сайынғы Джеймс Бертонның халықаралық гитара фестивалін ұйымдастырды. Фестиваль Шревпорттың Қызыл өзен ауданында өтеді. 2007 жылы ол Нэшвиллдегі Музыканттар даңқы мен мұражайына The Wrecking Crew тобының мүшесі ретінде енгізілді. 2008 жылы Брэд Пейсли Бертоннан өзінің «Play: The Guitar Album» альбомында ойнауды сұрады. Бертон «Cluster Pluck» атты аспаптық тректе ойнады, сондай-ақ Винс Гилл, Стив Уоринер, Редд Волкерт, Альберт Ли, Джон Йоргенсон және Брент Мейсон да қатысты. 2009 жылы 51-ші Грэмми сыйлығында ән «Үздік кантри аспаптық орындау» номинациясында жеңіске жетті. 2009 жылдың 22 тамызында Джеймс Бертонның Халықаралық гитара фестивалінде сахнада Бертон Луизиананың Атақ-даңқ залына енгізілді. 2010 жылдың 15 шілдесінде Rolling Stone журналы Джерри Ли Льюистің 2010 жылдың күзінде шығатын «Mean Old Man» альбомының «You Can Have Her» трекіне Эрик Клэптон мен Джеймс Бертонның қосалқы гитарада ойнайтынын жариялады. 2011 жылы Бертон KWKH радиосының Дэнни Фоксы тарапынан «Шревпорттың бес тірі аңызының» бірі деп танылды. 2012 жылдың 9 маусымында Бертон Шревпорттағы Муниципальдік аудиторияда Гаррисон Киллордың «Prairie Home Companion» қойылымына қатысты.

Жабдық

Бертон икемділік пен дыбыстардың кең диапазонын қамтамасыз ету үшін әртүрлі күшейткіштермен жұмыс істейді. Оның 1969 жылғы Paisley Red (Pink Paisley) телекастері 1991 жылы Lace Sensor пикаптары және TBX тон схемасымен оның Джеймс Бертон телекастер моделінің негізі болды. Бес жыл өткен соң, оның 1953 жылғы Candy Apple Red Telecaster екі Fender Texas Special Tele бір орамды пикаптарымен және винтаждық стильдегі 6 ілмектік көпірмен Artist Signature стандартты үлгісіне шабыттандырды. 2006 жылы Signature Paisley моделі қара түсті корпустың үстіндегі қызыл Paisley жалыны дизайнымен, сондай-ақ арнайы жасалған үш пышақ пикап, жүктемесіз тонды басқару және S-1 коммутациялық жүйесімен жаңартылды.

Жоспарланған мұражай

Джеймс Бертон қоры, 501(c) коммерциялық емес ұйым, Шревпорттағы 714 Элвис Пресли даңғылында "Джеймс Бертон гитара және автомобиль мұражайын" салуда. Мұражайда Бертонның гитаралар мен классикалық автомобильдерден тұратын жинағы, сондай-ақ оның танымал достарына тиесілі модельдер қойылмақ.