Иван Бунин: Өмір және шығармашылық жолы

Кіріспе

Орыс жазушысы (1870–1953) «Ауыл» (1910) және «Құрғақ аңғар» (1912) атты повестерімен, «Арсениевтің өмірі» (1933, 1939) атты автобиографиялық романымен, «Қараңғы даңғылдар» (1946) әңгімелер жинағымен және 1917–1918 жылдардағы «Күнделік» («Күнделік. Көңілсіз күндер» 1926) арқылы танымал болған Бунин, ақ эмигранттар, еуропалық сыншылар және көптеген әріптес жазушылар арасында құрметті тұлға болды. Олар оны Толстой мен Чехов қалыптасқан орыс әдебиетіндегі реализм дәстүрінің нағыз мұрагері деп есептеді.

Ерте өмір

Иван Бунин Воронеж облысындағы әке-шешесінің мүлігінде Алексей Николаевич Буниннің (1827–1906) және Людмила Александровна Бунинаның (1835–1910) үшінші және кенже ұлы болып дүниеге келді. Оның екі кіші қарындасы болды: Маша (Мария Бунина Ласкаржевская, 1873–1930) және Надя (соңғысы өте ерте қайтыс болды), сондай-ақ екі ағасы – Юлий мен Евгений. Ескі рулық ақсүйектерден шыққан Бунин өзінің шежіресінде Анна Бунина (1774–1829) және Василий Жуковский (1783–1852) сияқты ақындардың бар екеніне ерекше мақтан тұтты. Ол 1952 жылғы өмірбаяндық еңбегінде былай деп жазды: «Мен Ресейге саясат пен өнер салаларында көптеген даңқты тұлғаларды сыйлаған ескі және асыл текті үйден шыққанмын, олардың арасында он тоғызыншы ғасырдың басындағы екі ақын ерекше көзге түседі: Анна Бунина және Василий Жуковский, орыс әдебиетінің ұлы есімдерінің бірі, Афанасий Буниннің ұлы және түрік Салма». Иван Буниннің балалық шағы Бутырки хуторында, кейін Озеркиде (Елец уезі, Липецк облысы) өтті. Ағалары Юлий мен Евгений математика мен сурет салуға қызығушылық танытқан, – деді анасы кейін, бірақ анасының сөзімен, «Ваня туылған сәттен бастап ерекше болды, ешкімнің жаны оған ұқсас емес еді». Буниннің ауылдық өмірге қатысты тәжірибесі оның шығармашылығына зор әсер етті. «Сол жерде, кең далалардың терең үнсіздігінде, бидай егістіктері арасында – немесе қыста біздің есігімізге дейін жеткен үлкен қар үйінділерінің арасында мен меланхолиялық поэзияға толы балалық шағымды өткіздім», – деп жазды Бунин кейін Озеркиде өткен күндері туралы. 1889 жылдың көктемінде Бунин ағасымен бірге Харьковқа кетіп, онда мемлекеттік қызметкер болып жұмыс істеді, содан кейін жергілікті газеттің редакторының көмекшісі, кітапханашы және сот статистігі болды. 1889 жылдың қаңтарында ол «Орловский вестник» газетінде жұмыс істеу үшін Орелге көшті, алдымен редакциялық көмекші, кейін де-факто редактор болып, газеттің әдеби бөлімінде өзінің әңгімелерін, өлеңдерін және сын-пікірлерін жариялады. Бұрын жергілікті газеттерде жарияланған кейбір мақалалары, очерктері мен әңгімелері Санкт-Петербургтік мерзімдік басылымдарда жариялана бастады. Толстойдың өзі Буниннің «толыққанды шаруаға айналуына» жол бермеуді ұсынды. Бірнеше жылдан кейін, әлі де Толстойдың прозасына ғашық болса да, Бунин оның философиясына қатысты көзқарасын өзгертті, енді оны утопиялық деп санады. 1895–1896 жылдары Бунин уақытын Мәскеу мен Санкт-Петербург арасында бөліп өткізді. 1897 жылы оның «Дүние шетіне және басқа да әңгімелер» атты алғашқы әңгімелер жинағы жарық көрді. 1896 жылы Антон Чеховпен танысып, берік достық қарым-қатынас орнатты. Кітап жарық көргеннен кейін көп ұзамай Горький Бунинды (Валерий Брюсовқа жазған хатында) «біздің заманымыздың алғашқы ақыны» деп атады. 1900 жылы «Антонов алмалары» повесі жарық көрді; кейін ол оқулықтарға енгізілді және Буниннің алғашқы нағыз шедеврі деп есептелді, бірақ сол кезде ол тым ностальгиялық және элиталық деп сынға ұшырады, «орыс дворянының өткеніне» құрмет көрсеткені айтылды. Осы кезеңнің басқа да танымал повестері – «Фермада», «Үйден хабар» және «Дүние шетіне» (На край света) – тілдің өте дәлдігіне, табиғатты нәзік сипаттауына және егжей-тегжейлі психологиялық талдауына бейімделгені үшін оны танымал және құрметке ие жас жазушы етті. Буниннің шығармалары «Знание» әдеби жинақтарында жиі жарияланды; бірінші кітабынан бастап, онда «Қара жер» бірнеше өлеңдермен бірге жарияланды, барлығы ол серияның 16 кітабына үлес қосты. Бұл саяхаттық эскиздер Буниннің шығармашылығына сыншылардың бағасын өзгертті. Бұрын Бунин көбінесе (өз сөздерін қолданып) «дворяндық мүліктерге және өткеннің идиллиясына ән шырқаған меланхолиялық лирик» деп есептелген. 1900-шы жылдардың соңында сыншылар оның поэзиясы мен прозасының түрлі-түстілігі мен динамикасына көбірек назар аудара бастады. «Өнерлік дәлдік тұрғысынан оған орыс ақындары арасында теңдес жоқ», – деп жазды «Вестник Европы». Бунин өзінің саяхаттарына үлкен мән берді, өзін осындай ерекше «өздерінің емес, бөтен уақыттар мен мәдениеттерге қатты сезінетін адамдар» қатарына жатқызып, «дүниедегі барлық некропольдерге» тартылатынын мойындады. Сонымен қатар, шетелге саяхаттау жазушыға көзін ашып, Ресейдің шынайы өмірін объективтірек көруге көмектесті. 1910-шы жылдардың басында Бунин осы көзқарастың өзгеруінің тікелей нәтижесі ретінде бірнеше атақты повесть жазды. 1909 жылдың қазан айында Бунин 1903–1906 жылдардағы өлеңдері және (Лорд Байронның «Кейн» және Лонгфеллоудың «Алтын аңыздың» бөлімдері) аудармалары үшін екінші Пушкин сыйлығын алды. Осы жылы ол Ресей академиясының мүшесі болып сайланды. Кейін Бунин ғасырдың ең инновациялық орыс жазушыларының бірі деп жарияланды.

Ivan Bunin was born on his parental estate in Voronezh province, the third and youngest son of Aleksey Nikolayevich Bunin (1827–1906) and Lyudmila Aleksandrovna Bunina (née Chubarova, 1835–1910). He had two younger sisters: Masha (Maria Bunina Laskarzhevskaya, 1873–1930) and Nadya (that latter died very young) and two elder brothers, Yuly and Yevgeny. Having come from a long line of rural gentry, Bunin was especially proud that poets Anna Bunina (1774–1829) and Vasily Zhukovsky (1783–1852) were among his ancestors. He wrote in his 1952 autobiography: quote|I come from an old and noble house that has given Russia a good many illustrious persons in politics as well as in the arts, among whom two poets of the early nineteenth century stand out in particular: Anna Búnina and Vasíly Zhukovsky, one of the great names in Russian literature, the son of Athanase Bunin and the Turk Salma. Ivan Bunin's early childhood, spent in Butyrky Khutor and later in Ozerky (of Yelets county, Lipetskaya Oblast), Elder brothers Yuly and Yevgeny showed great interest in mathematics and painting respectively, his mother said later, yet, in their mother's words, "Vanya has been different from the moment of birth none of the others had a soul like his." Bunin's experiences of rural life had a profound impact on his writing. "There, amidst the deep silence of vast fields, among cornfields – or, in winter, huge snowdrifts which were stepping up to our very doorsteps – I spent my childhood which was full of melancholic poetry," Bunin later wrote of his Ozerky days. In Spring 1889, Bunin followed his brother to Kharkiv, where he became a government clerk, then an assistant editor of a local paper, librarian, and court statistician. In January 1889 he moved to Oryol to work on the local Orlovsky Vestnik newspaper, first as an editorial assistant and later as de facto editor; this enabled him to publish his short stories, poems and reviews in the paper's literary section. Some of his articles, essays and short stories, published earlier in local papers, began to feature in the Saint Petersburg periodicals. Tellingly, it was Tolstoy himself who discouraged Bunin from slipping into what he called "total peasantification." Several years later, while still admiring Tolstoy's prose, Bunin changed his views regarding his philosophy which he now saw as utopian. In 1895–1896 Bunin divided his time between Moscow and Saint Petersburg. In 1897 his first short story collection To the Edge of the World and Other Stories came out, He met Anton Chekov in 1896, and a strong friendship ensued. Soon after the book's release, Gorky called Bunin (in a letter to Valery Bryusov) "the first poet of our times." In 1900 the novella Antonov Apples (Антоновские яблоки) was published; later it was included in textbooks and is regarded as Bunin's first real masterpiece, but it was criticised at the time as too nostalgic and elitist, allegedly idealising "the Russian nobleman's past." Other acclaimed novellas of this period, On the Farm, The News from Home, and To the Edge of the World (На край света), showing a penchant for extreme precision of language, delicate description of nature and detailed psychological analysis, made him a popular and well respected young author. Bunin's works featured regularly in Znanie's literary compilations; beginning with Book I, where "Black Earth" appeared along with several poems, all in all he contributed to 16 books of the series. These travelling sketches were to change the critics' assessment of Bunin's work. Before them Bunin was mostly regarded as (using his own words) "a melancholy lyricist, singing hymns to noblemen's estates and idylls of the past." In the late 1900s critics started to pay more notice to the colourfulness and dynamics of his poetry and prose. "In terms of artistic precision he has no equal among Russian poets," Vestnik Evropy wrote at the time. Bunin attributed much importance to his travels, counting himself among that special "type of people who tend to feel strongest for alien times and cultures rather than those of their own" and admitting to being drawn to "all the necropolises of the world." Besides, foreign voyages had, admittedly, an eye opening effect on the writer, helping him to see Russian reality more objectively. In the early 1910s Bunin produced several famous novellas which came as a direct result of this change in perspective. In October 1909 Bunin received his second Pushkin Prize for Poems 1903–1906 and translations of (Lord Byron's Cain, and parts of Longfellow's The Golden Legend). He was elected a member of the Russian Academy the same year. It was much later that Bunin was proclaimed one of the most innovative Russian writers of the century.