Кіріспе
655 ж. Араб-Византия соғыстарының теңіз шайқасы Масттар шайқасы (مَعْرَكَة ذَات الصَّوَارِي) - 655 жылы Әбу әл-Авардың қолбасшылығындағы Рашид халифаты мен император Констанс II бастаған Византия империясы арасында болған теңіз шайқасы. Бұл шайқас Сирияның губернаторы Муавияның Константинополге жету үшін жасаған алғашқы науқасының бөлігі болды және ол "Исламның тереңдегі алғашқы шешуші қақтығысы" деп саналады. Армян Себеосы мен Византиялық Теофанның жылнамалары соңғы датамен келіседі. 654 жылы Муавия Каппадокияға экспедиция жасады, ал оның Әбу'л Авардың қолбасшылығындағы флоты Анадолияның оңтүстік жағалауында алға жылды. Император Констанс үлкен флотымен оған қарсы аттанды.
The Battle of the Masts (مَعْرَكَة ذَات الصَّوَارِي) was a naval battle fought in 655 between the Rashidun Caliphate under the command of Abu al A'war and the Byzantine Empire led by emperor Constans II
The battle was part of the earliest campaign by Mu'awiya, the governor of Syria, to reach Constantinople and is considered to be "the first decisive conflict of Islam on the deep". The chronicles of the Armenian Sebeos and Byzantine Theophanes concur with the latter date. In 654, Muawiyah undertook an expedition in Cappadocia while his fleet, under the command of Abu'l Awar, advanced along the southern coast of Anatolia. Emperor Constans embarked against it with a large fleet.
Шайқас
Екі әскер Ликиядағы Феникс тауының жағалауында, Феникс (қазіргі Финикия) портының жанында кездесті. 9 ғасырдағы елтірігі Теофанның айтуынша, император шайқасқа дайындалып жатқан кезде, өткен түні ол өзінің Салоникада екенін армандайды; оянғаннан кейін ол арманы туралы түс аудармашысына айтып берді, ол: Император, егер сіз Салоникада болған кезде бұл түсті көргеніңізді көргеніңізді көргеніңізді көрмесеңіз, аудармашының айтуынша, жеңіске императордың жаулары ие болды. Түсінуші оны осылай түсіндірді, өйткені Θεσσαλονίκη ("Салоники") "δές άλλω νίκη" (thes allo nike) сөздеріне ұқсас, яғни "басқа біреуді жеңу" дегенді білдіреді. Теңіздің бұрқасынды болуына байланысты Табарри Византия мен Араб кемелерінің тізімге орналастырылып, бір-біріне байланғандығын, яғни жақындау шайқасын жүргізуге мүмкіндік бергенін айтады. Арабтар соғыста жеңіске жетті, бірақ екі жақ та қатты зардап шекті, ал Констанс Константинополға арашалап қашып кетті. Теофанның айтуынша, ол өз офицерлерінің бірімен киім алмасып қашып құтылуды қолға алған. Араб тіліндегі дәстүрлі дереккөздерде бұл экспедицияға қарсы басқа да теңіз шабуылдары тіркелмеген. Алайда армян тарихшысы Севеос араб флотының Феникстегі шайқастан кейін де Константинопольді қоршауға алуды жалғастырғанын жазған. Алайда қақтығыстар сәтсіз аяқталды, өйткені қатты дауыл соғыс машиналары бар кемелерді суға батырды. Мұауия бастаған құрлық әскері Халкидоннан артиллериясы мен қоршау машиналарын жоғалтып, кейін Сирияға оралды. Мұсылман дереккөздерінде бұл оқиға туралы айтылмаған, бірақ ол Жерорта теңізінің шығысындағы басқа да христиандық тарихнамаларда, мысалы, Теофанның хроникасында жазылған мәліметтерге сәйкес келеді. Бұл 650-ші жылдардың басында Родос, Кипр және Кіші Азияға шабуылдар Константинополь қабырғаларына толық шабуыл жасауға дайындық болып табылады. Сонымен қатар, бұл араб флотының Масттар шайқасындағы жеңістен кейін шегінуінің стратегиялық түсіндірмесін береді, өйткені Бірінші Фитна бір жылдан кейін ғана, мүмкін Византияға және Кавказға қарсы сәтсіздіктер әсер еткен.
Салдары
Рашидундар мен римдіктер үлкен зардап шекті. Алайда мұсылмандардың жеңісі Жерорта теңізінің теңіз тарихында маңызды оқиға болды. Көп уақыт бойы "Рим көлі" деп саналған Жерорта теңізі өркендеген халифат пен Шығыс Рим империясының теңіз күштері арасындағы дау-дамайдың ошағына айналды. Бұл қақтығыс кейінгі онжылдықтарда жалғасады, мұсылмандар Жерорта теңізіндегі үстемдіктерін Сицилияға дейін барып, Батыс Еуропаға бекіністер орнату үшін қолданады. Бұл жеңіске қол жеткізіп, мұсылмандар Солтүстік Африканың жағалауында кең тарауға жол ашты.