Кіріспе

Рой Эдвард Дисней (ағылш. Roy Edward Disney KCSG; 10 қаңтар 1930 – 16 желтоқсан 2009) – американдық кәсіпкер. Ол өзінің інісі Уолт Дисней және әкесі Рой О. Дисней құрған «Уолт Дисней компаниясының» көп жылғы жоғары лауазымды басшысы болды. Өмірінің соңында ол компанияның 16 миллионнан астам акциясына ие болды (шамамен компанияның 1 пайызы), сонымен қатар компанияның консультанты және директорлар кеңесінің құрметті директоры қызметін атқарды. Қызмет еткен кезеңінде ол компанияның ең жоғары лауазымды екі басшысын жұмыстан шығаруды ұйымдастырды: 1984 жылы Рон У. Миллерді және 2005 жылы Майкл Айснерді. Дисней отбасының компания ісіне белсенді қатысқан соңғы мүшесі болғандықтан, ол көбінесе інісі мен әкесімен салыстырылды. 2006 жылы «Forbes» журналы оның жеке капиталын 1,2 миллиард долларға бағалады. Дисней сонымен қатар танымал яхтшы, «Сан-Диего яхт клубының» мүшесі болды. Ол «Transpacific Yacht Race» және «Ньюпорт-Бермуда» жарыстарындағы жетістіктерімен әйгілі болды. Дисней 2009 жылғы 16 желтоқсанда асқазан қатерлі ісігінен қайтыс болды.

Ерте өмір және мансап

Дисней Калифорния штатының Лос-Анджелес қаласында Эдна (Франсис; 1890–1984) мен Рой О. Диснейдің (1893–1971) ұлы болып дүниеге келді, ол Уолт Диснейдің інісі еді. 1951 жылы Помона колледжін бітіргеннен кейін, ол Walt Disney Productions компаниясында көмекші режиссер және продюсер (True Life Adventure) ретінде жұмыс істей бастады. 1967 жылға дейін осы қызметте болды, содан кейін компанияның директорлар кеңесіне сайланды.

"Диснейді құтқарамыз" атты алғашқы науқан (1984)

Дисней 1977 жылы корпоративтік шешімдермен келіспеушіліктерге байланысты «Уолт Дисней Продакшнс» компаниясының басшы қызметінен кетіп қалды. Кейін ол: «Компанияның шығармашылық тұрғыдан қызықты жаңалықтарға қарай жылмайтынын сезіндім. Бұл өте тығырыққа тіреген жағдай еді» деді. Дисней 1984 жылға дейін директорлар кеңесіндегі өкілдігін сақтап тұрды, бірақ корпоративтік қанау шайқасы кезінде отставкаға кетті. Бұл оқиғалар тізбегі Рон Миллердің (Уолттың қызы Диана Мари Диснейдің күйеуі) президент және бас директор лауазымдарынан Франк Уэллс пен Майкл Эйснермен алмастырылуына әкелді. Инвесторлар Диснейді таратып, активтерін сату ниетімен жаулап алуға тырысқанда, Дисней және оның адвокаты, сондай-ақ қаржылық кеңесшісі Стэнли Голд қанау әрекеттерін тойтарыс беру үшін «ақ рыцарь» инвесторларының консорциумын құрды. Уэллс пен Эйснердің келуімен Рой компанияға вице-президент және анимация бөлімінің төрағасы ретінде қайта оралды, ол «Уолт Диснейдің анимациялық фильмінің» бөліміне айналды.

Айснермен серіктестік

1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдар бойында Disney бөлімі коммерциялық жағынан сәтті және сыншылар тарапынан жоғары бағаланған фильмдер жасады, бұл кезең «Disney Renaissance» («Диснейдің қайта жаралуы») деп аталды. Мысалы, «Арыстан патша» 1994 жылдың жазында шыққаннан кейін шамамен 1 миллиард долларлық табыс әкелді және сол жылғы ең табысты екінші фильм болды. Осыған қарамастан, Disney 1990 жылдардың соңында пайдасының айтарлықтай төмендеуін бастан өткерді, себебі ол кірісі аз болған, бірақ әлі де пайдалы тікелей бейнежазбаларға (direct-to-video) және жалғастыруларға (sequels) көшті. Disney Джеффри Катценбергтің Disney-дің 1990 жылдардың басындағы фильмдерінің табысына тым көп үлес қосып жатыр деп алаңдады. 1994 жылы Франк Уэллс тікұшақ апатында қаза болғаннан кейін Майкл Эйснер Катценбергті бос қалған президент лауазымына тағайындаудан бас тартты. Эйснер еске алды: «Рой [Уолт Диснейдің жүрегінен орын алған және Disney-дің басқармасындағы маңызды тұлға, Эйснердің айтуынша, «бұзылушы болуы мүмкін»], ол оны еңбек етпейтін еді – себебін ұмытып қалдым, бірақ Джеффри Рой қалағандай оған қараған жоқ – маған: «Егер сен оны президент етсең, мен өкілеттік күрес бастаймын» деді». Катценберг, Эйснер және Disney арасындағы шиеленіс Катценбергтің сол қазан айында компаниядан кетіп қалғанына әкелді. Катценберг өзіне тиесілі деп санайтын ақшаны қайтару үшін Disney-ге қарсы сотқа жүгінді және соттан тыс келісім шарттары бойынша шамамен 250 миллион доллар алды. 1998 жылдың 16 қазанында компания штаб-пәтерінде жаңа ашылған Disney Legends Plaza-да өткен таң қалдырғыш салтанатта Эйснер Disney-ге Disney Legends Award сыйлығын табыс етті. Disney-дің басты жобасы – оның інісінің 1940 жылғы «Фантазия» анимациялық фильмінің жалғасы болған «Фантазия 2000» фильмі. Уолт Disney түпнұсқа фильмге жалғастыру жоспарлаған, бірақ ол тоғыз жылдық өндірістен кейін 1999 жылдың 17 желтоқсанында ғана шықты. Бұрынғы фильм сияқты, бұл фильмде де жоғары сапалы заманауи анимация мен классикалық музыка үйлесім тапқан, бірақ АҚШ кассасында сәттілікке жете алмады.

Екінші "Диснейді құтқарамыз" науқаны (20032005)

Эйснермен қарым-қатынас суынып бастағаннан кейін, Диснейдің ықпалы төмендеді, себебі маңызды басшылық лауазымдарға Эйснерге жақын адамдар тағайындалды. Директорлар кеңесі Диснейдің мүшелігін ұзарту туралы өтінішін қабылдамаған соң, ол 2003 жылдың 30 қарашасында «компанияның бағыты мен басқару стилі бойынша қатысты пікірлердің күрт айырмашылығы» бар екенін айтып, отставкаға кететінін жариялады. Ол Эйснердің нашар басқаруы, студияның анимациялық бөлімін назарсыз қалдыруы, ABC арнасымен болған сәтсіздіктер, ойын-сауық парктері бизнесіндегі тартымсыздық, Уолт Дисней компаниясын «ашкөз, жансыз» конгломератқа айналдырған басшылық құрылымдағы корпоративтік ойлау және нақты мұрагерлік жоспарын жасаудан бас тартуын сынаған хат жариялады. Отставкаға кеткеннен кейін Дисней SaveDisney.com веб-сайтын құруға көмектесті, мақсаты – Майкл Эйснер мен оның жақтастарын лауазымдарынан қуғынмен шығарып, Уолт Дисней компаниясын жаңартпақ болды. 2004 жылдың 3 наурызында компанияның жылдық акционерлер жиналысында Дисней мен бұрынғы директорлар кеңесінің мүшесі Стэнли Голдтың қолдауымен акционерлердің 43 пайызы Эйснердің корпоративтік директорлар кеңесіне қайта сайлануына қарсы дауыс берді. Мұндай күшті қарсылық, ірі мемлекеттік корпорацияларда сирек кездесетін жағдай, кеңеске Эйснердің орнына Джордж Дж. Митчеллді тағайындауға ықпал етті. Алайда, ол бас атқарушы қызметін сақтап қалды. «Диснейді құтқару» кампаниясы Митчеллге де жағымсыз қарады, сол сайлауда акционерлердің 25 пайызы Митчеллдің кеңеске қайта сайлануына қарсы болды. Акционерлер жиналысынан кейін Эйснерге сын күшейген сайын, оның жағдайы нашарлап, 2005 жылдың 13 наурызында Эйснердің 30 қыркүйекте, келісімшарты аяқталуына бір жыл қалғанда, бас директор лауазымынан кетуі туралы хабарланды. 8 шілдеде Рой мен Уолт Дисней компаниясы «өздерінің арадағы келіспеушіліктерді ұмытуға» келісті. Рой директорлар кеңесіне дауыс беру құқығы жоқ кеңесші ретінде қайта оралды. Рой мен Голд сол жылдың 7 тамызынан бастап SaveDisney.com веб-сайтын жапты. 30 қыркүйекте Эйснер бас директор және директорлар кеңесінің мүшесі лауазымынан кетті. Компаниямен барлық ресми байланыстарын үзіп, корпоративтік ұшақтан пайдалану, алтын билет және компанияның Бербанктағы кеңсесі сияқты келісімшарт бойынша берілген жеңілдіктерден бас тартты. Эйснердің ұзақ жылдар бойы компанияны басқарған орынбасары Боб Айгер енді бас директор атағын алды. Рой Диснейдің екінші «Диснейді құтқару» науқамын бастауының бір себебі – Эйснердің ұзақ жылдар бойы өндіріс серіктесі болған Pixar Animation Studios және оның бас директоры Стив Джобспен болған даулары еді. Дисней олармен бірге «Той Стори», «Монстрлар корпорациясы» және «Немоны іздеу» сияқты анимациялық хиттерді жасады, олар сыншылар тарапынан жоғары бағаланып, екі серіктеске де қаржылық табыс әкелді. Айгер бұл жағдайды тез жөндеп, 2006 жылдың 24 қаңтарында компания Pixar-ды 7,4 миллиард долларлық акциялық келісім бойынша сатып алғанын жариялады. Бұл келісімнің нәтижесінде Apple, Inc компаниясының негізін қалаушы және бас директоры Джобс Диснейдің ең ірі акционеріне айналып, барлық акциялардың 7 пайызына ие болды және Диснейдің директорлар кеңесінде орын алды. Акциялардың 1,7 пайызын сақтап қалған Эйснер Диснейдің екінші ірі акционері болды, ал Рой Дисней 1 пайыз акцияға ие болды. Диснейдің Эйснерге қарсы екінші «Диснейді құтқару» науқаны Джеймс Б. Стюарттың ең көп сатылған «DisneyWar» кітабында баяндалды.

Басқа жұмыстар

Дисней өзінің ағасы Уолт құрған тағы бір мекеме – Калифорния өнер институтының қамқоршысы болды. Ол «Mickey Mouse Works» анимациялық шоуының (кейін «House of Mouse» деп аталды) бір эпизодында өзін-өзі дауыстап сомдады, онда Микки қателікпен оған Мортимер Маустың атынан жіберілген ашулы факсты жіберіп алады. 1998 жылы ол Рэй Брэдбери жазған және Стюарт Гордон түсірген «The Wonderful Ice Cream Suit» фильмінің атқарушы продюсері болды. Диснейге тиесілі және Стенли Голд бас директор болып жұмыс істеген «Shamrock Holdings» инвестициялық компаниясы Диснейдің жеке инвестицияларын басқарды.

Жеке өмір

Дисней бірнеше желкендік жылдамдық рекордтарын, соның ішінде Лос-Анджелестен Хонолулуға дейінгі бір корпустық қайықпен жүзу уақыты рекордын ұстады. Ол оны 1999 жылдың шілдесінде өзінің «Пьевакет» қайығымен (7 күн, 11 сағат, 41 минут, 27 секунд) жаңартты. 2007 жылдың 19 қаңтарында Лесли ДеМьюзбен қарым-қатынас бастағаннан кейін, Дисней (сонда 77 жаста) әйелі Патрисиядан (сонда 72 жаста) ажырасуға өтініш берді, сот құжаттарында бұл «жараспайтын айырмашылықтарға» байланысты деп көрсетілген. 52 жыл бірге тұрған жұбайлар Лос-Анджелес округінің Жоғарғы сотының мәліметінше, бөлек тұрып келген. Олардың төрт ересек баласы болды: Абигейл Дисней, Сьюзан Дисней Лорд, Тим Дисней (документальді фильмдер продюсері) және Рой Патрик Дисней (Шарли Корраның әкесі). 2008 жылы Дисней CSTV продюсері және түрлі желкендік деректі фильмдер бойынша «Эмми» жүлдесінің иегері ДеМьюзге үйленді.

Өлім

Дисней 2009 жылғы 16 желтоқсанда асқазан қатерлі ісігінен қайтыс болды, оның көкесі қайтыс болғаннан дәл 43 жыл өткен соң, Калифорния штатының Ньюпорт-Бич қаласындағы Хог мемориалдық ауруханасында. Ол 79 жаста болды және бір жылдан астам уақыт бойы осы аурумен күресіп келді. Оның жаназасынан кейін күл-тозаңы Тынық мұхитына шашылды. 2000 жылғы 1 қаңтарда Дисней 111-ші Роза парадының бас маршалы ретінде қатысты. 2008 жылғы 26 сәуірде Дисней Калифорния теңіз академиясынан "мемлекетке және елге, соның ішінде халықаралық теңіз жүзуге қосқан көптеген үлесі үшін" құрметті доктор дәрежесін алды.