Монмут Герцогі, Джеймс Скотт: Өмір және саяси күресі

Кіріспе

Англиялық дворян және әскери қызметкер (1649–1685)

Джеймс Скотт, 1-Монмут герцогы, 1-Букклех герцогы (9 сәуір 1649 – 15 шілде 1685) – Голландияда туған ағылшын дворяны және әскери офицер. Бастапқыда Джеймс Крофтс немесе Джеймс Фицрой деп аталған ол Голландияның Роттердам қаласында Англия королі II Карл мен оның сүйіктісі Люси Уолтердің заңсыз ұлы ретінде дүниеге келген. Монмут герцогы Екінші ағылшын-голландия соғысында қызмет етті, Франко-голландия соғысында күрескен ағылшын-голландия бригадасына қолбасшылық етуден бұрын Үшінші ағылшын-голландия соғысына қатысқан ағылшын әскерлеріне басшылық етті. Ол 1685 жылы өзінің інісі II және VII Джеймс корольді тақтан түсіруге тырысқан сәтсіз Монмут көтерілісін жетекшілік етті. Оның офицерлерінің бірі Сомерсет графтығындағы Таунтон қаласында Монмутты заңды король деп жариялағаннан кейін, Монмут өзінің протестанттық дінімен және II Карлдың ұлы ретіндегі мәртебесін пайдаланып, Рим католигіне айналған Джеймске қарсы тұруға тырысты. Көтеріліс сәтсіз аяқталып, Монмут 15 шілде 1685 жылы мемлекеттік қасақаналық үшін басы кесілді.

Ата-аналық және ерте өмір

Уэльс ханзадасы Чарльз (кейін король Чарльз II аталды) 1648 жылы Екінші ағылшын азамат соғысы кезінде Гаагаға көшіп келді, онда оның қарындасы Мэри және күйеуі Вильгельм II, Оранж ханзадасы тұрды. Чарльздің анасы, королева Генриетта Марияның француз туыстары, Чарльзды Францияда королевамен бірге соғысты күтуге шақырған еді, бірақ ол Нидерландыны таңдады, себебі Нидерландыда әкесі, король Чарльз I-нің ісіне Франциядан гөрі көбірек қолдау таба алады деп сенді. 1648 жылдың жазында Уэльс ханзадасы Гаагаға қысқа ғана келген Люси Уолтерге ғашық болды. Олардың екеуі де он сегіз жаста болды, және ол көбінесе оның алғашқы сүйіктісі деп еске алынады, алайда ол 1646 жылдан бастап қарым-қатынас жасаған болуы мүмкін. Олардың ұлы Джеймс 1649 жылдың 9 сәуірінде Нидерландыдағы Роттердам қаласында дүниеге келді және балалық шағын Скидамда өткізді. Хью Ноэль Уильямстың зерттеулері Чарльз Гаагаға 1648 жылдың қыркүйек айының ортасында келгенін көрсетеді – баланың тууына жеті ай бұрын, және ол Люсимен шілде айында ғана танысқан. Кейіннен 1648 жылдың жазында Люси, Лестер графының кіші ұлы, полковник Роберт Сиднидің сүйіктісі болған деген қауесет тарады. Чарльзтың заңды мұрагерлері болмағандықтан, оның кіші інісі Йорк герцогы Джеймс таққа мұрагерлікке ең жақын болды. Джеймстің кіші қарындасы немесе жарты қарындасы Мэри Крофтс болды, оның әкесі Лорд Тафф болуы мүмкін. Кейін Мэри ирландтық Уильям Сарсфилдке үйленді, осылайша якобит генералы Патрик Сарсфилдтің қарындасы атанды. Джеймс, заңды емес ұл болғандықтан, егер ата-анасының жасырын неке құрғаны туралы қауесетті дәлелдей алмаса, Англия немесе Шотландия тағына отыруға құқылы емес еді. Ол ата-анасының некеде болғанын және олардың некелескенін дәлелдейтін құжаттар бар екенін мәлімдеді, бірақ оларды ешқашан көрсетпеді. Король Чарльз II өзінің Жеке кеңесіне жазбаша түрде, өзінің патшайымы Катерина Браганзадан басқа ешкімге үйленбегенін куәландырды. 1658 жылдың наурыз айында жас Джеймсті корольдің адамдары ұрлап, Парижге жіберіп, Уильям Крофтс, 1-ші барон Крофтстің қамқорлығына тапсырды, содан кейін оның тегін алды. Ол қысқа уақыт бойы Фамиллидегі мектепке қатысты. 1663 жылдың 20 сәуірінде, 14 жасқа толғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, Монмут герцогы мұрагер Анна Скоттқа, 4-ші Букклех графинясына үйленді. Ол үйленгеннен кейін әйелінің тегін алды. Монмут герцогы, әсіресе, протестанттық сенімдері үшін танымал болды. Патшаның ресми мұрагері болып саналатын Джеймс, Йорк герцогы, ашық түрде католик дініне ауысты. 1670 жылы 11-ші Нортумберленд графы Джоселин Персидің ұрпақтары болмағандықтан қайтыс болғаннан кейін, графтың иеліктері таққа қайтарылды. Король Чарльз II Монмутқа осы иеліктерді сыйлады. Нортумберленд графинясы иеліктерді қайтыс болған графтың жалғыз қызы және жалғыз мұрагері, леди Элизабет Персиге (1667–1722) қайтару үшін сәтті сотқа жүгінді. 1672 жылы Үшінші ағылшын-голландия соғысы басталғанда, 6000 ағылшын және шотланд әскерінен тұратын бригада француз армиясының бір бөлігі ретінде қызмет етуге жіберілді (король Чарльзға төленген ақшаның орнына), ал Монмут олардың қолбасшысы болды. 1674 жылы Монмут Кембридж университетінің канцлері және Ат шебері болды, сондай-ақ король Чарльз II барлық әскери бұйрықтарды алдымен Монмутқа қарау үшін жіберуге бұйырды, осылайша оған күштердің тиімді басқаруын тапсырды; оның міндеттеріне әскерлердің қозғалысы және тәртіпсіздіктерді басу кірді. Келесі жылы, Британияға оралғаннан кейін, ол шотландтық келісімшілердің көтерілісін басу үшін жиналған шағын әскерге басшылық етті және олардың саны көп болғанына қарамастан, 1679 жылдың 22 маусымында Ботуэлл көпірі шайқасында (әлдебір нашар жабдықталған) келісімші көтерілісшілерді шешуші түрде жеңді. 1685 жылдың ақпанында король Чарльз II қайтыс болғаннан кейін, Монмут Монмут көтерілісін бастады, 1685 жылдың маусым айының басында үш кемемен Дорсеттегі Лайм-Региске қонды, тақты өзінің ағасы Джеймс II және VII-ден алуға тырысты. Ол "Протестанттық дінді, Англияның заңдарын, құқықтары мен артықшылықтарын оларға жасалған шабуылдан қорғау және ақтау туралы декларацияны және корольді Джеймс, Йорк герцогының атымен бізді узурпация мен төрешіліктен құтқару туралы декларацияны" жариялады: король Джеймс II және VII бұған жауап ретінде газеттің баспагерлері мен таратушыларын тұтқындауға бұйрық берді. Монмут өзін Аксминстер, Чард, Ильминстер және Таунтон сияқты жол бойындағы әртүрлі жерлерде заңды король деп жариялады.

Charles, Prince of Wales (later becoming King Charles II), moved to The Hague in 1648, during the Second English Civil War, where his sister Mary and his brother in law William II, Prince of Orange, were based. The French relatives of Charles' mother, Queen Henrietta Maria, had invited Charles to wait out the war in France with the Queen, but he opted for the Netherlands, as he believed there was more support to be gained for the cause of his father, King Charles I, in the Netherlands than in France. During the summer of 1648, the Prince of Wales became captivated by Lucy Walter, who was in The Hague for a short visit. The lovers were only eighteen, and she is often spoken of as his first mistress, though he may have begun having affairs as early as 1646. Their son James was born in Rotterdam in the Netherlands on 9 April 1649, and spent his early years in Schiedam. Research by Hugh Noel Williams suggests that Charles had not arrived in The Hague until the middle of September 1648 – seven months before the child's birth, and that he had only met Lucy in July. It was later rumoured that in the summer of 1648 Lucy had been the mistress of Colonel Robert Sidney, a younger son of the Earl of Leicester. As Charles had no legitimate surviving children, his younger brother James, Duke of York, was next in line to the throne. James had a younger sister or half sister, Mary Crofts, whose father may have been Lord Taaffe. Mary later married the Irishman William Sarsfield, thus becoming the sister in law of the Jacobite general Patrick Sarsfield. As an illegitimate son, James was ineligible to succeed to the English or Scottish thrones, unless he could prove rumours that his parents had married secretly. He came to maintain that his parents were married and that he possessed evidence of their marriage, but he never produced it. King Charles II testified in writing to his Privy Council that he had never been married to anyone except his queen consort, Catherine of Braganza. In March 1658, young James was kidnapped by one of the King's men, sent to Paris, and placed in the care of William Crofts, 1st Baron Crofts, whose surname he took. He briefly attended a school in Familly. On 20 April 1663, just days after his 14th birthday, the Duke of Monmouth was married to the heiress Anne Scott, 4th Countess of Buccleuch. He took his wife's surname upon marriage. The Duke of Monmouth was popular, particularly for his Protestantism. The King's official heir presumptive, James, Duke of York, had openly converted to Roman Catholicism. Following the death in 1670, without a male heir, of Josceline Percy, 11th Earl of Northumberland, the earl's estates reverted to the Crown. King Charles II awarded the estates to Monmouth. The Countess of Northumberland successfully sued for the estates to be returned to the late Earl's only daughter and sole heiress, Lady Elizabeth Percy (1667–1722). At the outbreak of the Third Anglo Dutch War in 1672, a brigade of 6,000 English and Scottish troops was sent to serve as part of the French army (in return for money paid to King Charles), with Monmouth as its commander. In 1674, Monmouth became Chancellor of Cambridge University and Master of the Horse, and King Charles II directed that all military orders should be brought first to Monmouth for examination, thus giving him effective command of the forces; his responsibilities included the movement of troops and the suppression of riots. The following year, after his return to Britain, he commanded the small army raised to put down the rebellion of the Scottish Covenanters and despite being heavily outnumbered, he decisively defeated the (admittedly poorly equipped) Covenanter rebels at the Battle of Bothwell Bridge on 22 June 1679. On King Charles II's death in February 1685, Monmouth led the Monmouth Rebellion, landing with three ships at Lyme Regis in Dorset in early June 1685, in an attempt to take the throne from his uncle, James II and VII. He published a "Declaration for the defence and vindication of the protestant religion and of the laws, rights and privileges of England from the invasion made upon them, and for delivering the Kingdom from the usurpation and tyranny of us by the name of James, Duke of York": King James II and VII responded to this by issuing an order for the publishers and distributors of the paper to be arrested. Monmouth declared himself as the rightful King at various places along the route including Axminster, Chard, Ilminster and Taunton.

Ұстау

Ұрыс аяқталған соң оны ұстаған үшін 5000 фунт стерлинг сыйақы ұсынылды. 8 шілдеде 1685 жылы Монмут Гэмпширдегі Рингвуд маңында, дәстүр бойынша "бұршақ егісінде" тұтқындалып, қамауға алынды. Оның тұтқындалуына байланысты оқиғаларды Джордж Робертс Тайттың Эдинбург журналында сипаттаған. Герцог Вудьятес қонақүйінде атын қалдырғаннан кейін, киімін жергілікті адал жандармен ашықтан-ашық саудаласып, сұраққа тартылған қойшымен ауыстырды. Содан кейін иттің іздері герцогтың иісін қуалай бастады. Монмут алтын тығындармен толы алтын қорабын бұршақ егісіне тастап кетті, кейін ол табылды. Вудьятес қонақүйінен герцог Шэгс Хитке бет бұрды, ортасында "Арал" деп аталатын шағын шаруашылықтар шоғыры орналасқан. Эми Фаррант қашқындардың Аралда жасырынып отырғаны туралы ақпарат берді. Герцог Буссе мен Бранденбургердің ілесімен күні бойы жасырынып жүрді, ал солдаттар аймақты қоршап алып, орманды өртеп жіберумен қорқытты. Бранденбургер түнгі сағат 1-де оны тастап кетті, кейін тұтқындалып, сұраққа тартылды және герцогтың жасырынған жерін көрсеткеніне сенімді. Бұл жер Аралдың солтүстік-шығыс шетінде, қазір Монмут Клоузы деп аталады, Вудлендс елордасында, Шафтсбери графының меншігінде орналасқан. Таңғы сағат 7-де милиция сарбазы және Сэмюэл Роллдің қызметшісі Генри Паркин, шырша ағашының астында папоротник пен бұталармен жабылған арықта жасырынып жатқан Монмуттың пальтосының қоңыр бөлігін көріп, көмекке шақырды. Герцог тұтқындалды. Көрершілер: "Оны атып өлтіріңдер! Атып тастаңдар!" деп айғайлады, бірақ сол жерге келген сер Вільям Портман дереу оған қамауға алды. Монмут "аяқ астында аштық пен шаршаңқылықтан зардап шегіп, қалтасында бірнеше шикі бұршақтан басқа тамағы болмады. Ол тұра алмады, сыртқы түрі күрт өзгерді. Англияға келгеннен бері герцог жақсы демалмады, немесе тыныш тамақтанбады, үнемі бақытсыз амбицияға байланысты алаңдаушылықтармен мазаланды". Ол "өзен мен даланың бергенінен басқа ештеңе жемеді". Герцогты 2 шақырым қашықтықтағы Уимборн приходындағы Холт-Лоджге, Антони Эттерриктің резиденциясына алып барды. Соткер одан босатылса не істейтінін сұрады, ол: "егер оның аты мен қаруы бірден қайтарылса, армиядан өтіп кететінін және оларды қайтадан ұстай алмайтынын" жауап берді. Соткер оны Лондонға жеткізуге бұйырды. Монмут герцогы Джеймс осы Патшалыққа жаулықпен шабуыл жасады және қазір ашық көтеріліс жасап, патшаға қарсы соғыс ашты, бұл оның адалдық міндетіне қайшы келеді. Патшаның ең жоғары мәртебелі әміршілігімен және осы Парламентте жиналған Лордтардың рухани және уақытша және ортақ кеңестерімен және келісімімен, Монмут герцогы Джеймс тұрып, сотталып, бас көтеріліспен айыпталады және ол өлім жазасын тартады және бас көтеріліспен айыпталған сатқын ретінде барлық мүлігі тәркіленеді. Патша өзінің немере інісіне кешірім беруге ниеті болмаса да, оған рұқсат берудің ерекше қадамын жасады, осылайша патша кешірім беруге ниеттенгенде ғана аудиенция береді деген ұзақ дәстүрді бұзды. Тұтқын оның мейірімін сұрап, тіпті католиктік дінге кіруді ұсынды, бірақ ол бұған көнбеді. Патша оның жағымсыз мінез-құлқына ренжіді, оған өлуге дайындалуға айтты, кейіннен ол Монмуттың "мен күткендей жақсы мінез танытпады" деп айтты. Патшаға көптеген өтініштер жасалды, бірақ ол олардың барлығын, тіпті қайын қарындасы Екатеринаның өтінішін де елемеді. Монмут 1685 жылы 15 шілдеде Тауэр төбесінде Джек Кетчтің қолынан бас кесті. Осыдан біраз бұрын Елидің епископтары Тернер мен Бат пен Уэллс Кен герцогты мәңгілікке дайындау үшін келді, бірақ сотталған адам өзінің бүлігі немесе леди Уентвортпен қарым-қатынасы күнәлі екенін мойындаудан бас тартқандықтан Евхаристияны бермеді. Ол басын блокқа жапқанға дейін, Монмут Кетчке оны бір соққымен өлтіруді бұйырды, өйткені ол бұрын басқаларды жаралап тастаған. Кетч балтасымен бірнеше рет соққы берді, тұтқын сол кезде өсекпен тұрып қалды. Бұл қорқынышты көрініс куәгерлерді шошытты, олар қарғыс айтып, аңғырды. Кейбіреулер ақырында бас дірілдеп жатқан денеден бөлінуі үшін пышақ қолданылды дейді. Ақпарат көздері әр түрлі: кейбіреулер сегіз соққы деп айтады, Лондон мұнарасының ресми деректері бес соққы алғанын айтады, ал Чарльз Спенсер өзінің "Бленхайм" кітабында жеті соққы алғанын жазады. Монмут Лондон мұнарасындағы Санкт-Петр ад Винкула шіркеуіне жерленді. Герцогтық атағы жойылды, бірақ оның қосымша атақтары, Донкастер графы және Тиндал бароны Скотт, король Георг II 1743 жылы 23 наурызда оның немересі Фрэнсис Скоттқа, Букклехтың 2-герцогына (1695-1751) қайтарылды.

Following the battle a reward of £5,000 was offered for his capture. On 8 July 1685, Monmouth was captured and arrested near Ringwood in Hampshire, by tradition "in a field of peas". The events surrounding his capture are described by George Roberts in Tait's Edinburgh Magazine. When the Duke had left his horse at Woodyates Inn, he exchanged clothes with a shepherd, who was soon discovered by local loyalists and interrogated. Dogs were then put onto the Duke's scent. Monmouth dropped his gold snuff box, full of gold pieces, in a pea field, where it was afterwards found. From Woodyates Inn the Duke had gone to Shag's Heath, in the middle of which was a cluster of small farms, called the "Island". Amy Farrant gave information that the fugitives were concealed within the Island. The Duke, accompanied by Busse and Brandenburgher, remained concealed all day, with soldiers surrounding the area and threatening to set fire to the woodland. Brandenburgher deserted him at 1 am, and was later captured and interrogated, and is believed to have given away the Duke's hiding place. The spot was at the north eastern extremity of the Island, now known as Monmouth's Close, in the manor of Woodlands, the property of the Earl of Shaftesbury. At about 7 am Henry Parkin, a militia soldier and servant of Samuel Rolle, discovered the brown skirt of Monmouth's coat as he lay hidden in a ditch covered with fern and brambles under an ash tree, and called for help. The Duke was seized. Bystanders shouted out "Shoot him! shoot him! ", but Sir William Portman happening to be near the spot, immediately rode up, and laid hands on him as his prisoner. Monmouth was then "in the last extremity of hunger and fatigue, with no sustenance but a few raw peas in his pocket. He could not stand, and his appearance was much changed. Since landing in England, the Duke had not had a good night's rest, or eaten one meal in quiet, being perpetually agitated with the cares that attend unfortunate ambition". He had "received no other sustenance than the brook and the field afforded". The Duke was taken to Holt Lodge, in the parish of Wimborne, about 1 mile (2 km) away, the residence of Anthony Etterick, a magistrate who asked the Duke what he would do if released, to which he answered: "that if his horse and arms were but restored to him at the same time, he needed only to ride through the army; and he defied them to take him again". The magistrate ordered him taken to London. Whereas James Duke of Monmouth has in an hostile Manner Invaded this Kingdom and is now in open Rebellion Laying War against the King contrary to the Duty of his Allegiance, Be it enacted by the Kings most Excellent Majesty by and with the Advice and Consent of the Lords Spiritual and Temporal and Commons in this Parliament assembled and by the Authorities of the same, That the said James Duke of Monmouth Stand and be Convicted and Attainted of High Treason and that he suffer Paines of Death and Incurr all Forfeitures as a Traitor Convicted and Attainted of High Treason. The King took the unusual step of allowing his nephew an audience, despite having no intention of extending a pardon to him, thus breaking with a longstanding tradition that the King would give an audience only when he intended to show clemency. The prisoner unsuccessfully implored his mercy and even offered to convert to Catholicism, but to no avail. The King, disgusted by his abject behaviour, coldly told him to prepare to die, and later remarked that Monmouth "did not behave as well as I expected". Numerous pleas for mercy were addressed to the King, but he ignored them all, even that of his sister in law, the Dowager Queen Catherine. Monmouth was beheaded by Jack Ketch on 15 July 1685, on Tower Hill. Shortly beforehand, Bishops Turner of Ely and Ken of Bath and Wells visited the Duke to prepare him for eternity, but withheld the Eucharist, for the condemned man refused to acknowledge that either his rebellion or his relationship with Lady Wentworth had been sinful. It is said that before laying his head on the block, Monmouth specifically bade Ketch finish him at one blow, saying he had mauled others before. Disconcerted, Ketch did indeed inflict multiple blows with his axe, the prisoner rising up reproachfully the while – a ghastly sight that shocked the witnesses, drawing forth execrations and groans. Some say a knife was at last employed to sever the head from the twitching body. Sources vary; some claim eight blows, the official Tower of London fact sheet says it took five blows, while Charles Spencer, in his book Blenheim, puts it at seven. Monmouth was buried in the Church of St Peter ad Vincula in the Tower of London. His Dukedom was forfeited, but his subsidiary titles, Earl of Doncaster and Baron Scott of Tindale, were restored by King George II on 23 March 1743 to his grandson Francis Scott, 2nd Duke of Buccleuch (1695–1751).