Кіріспе

Белдіктер класы Кининогендер - қанның ұюына, тамырлардың кеңейуіне, тегіс бұлшық еттердің жиырылуына, қабынуды реттеуге және жүрек-қан тамырлары мен бүйрек жүйелерін реттеуге қатысатын биологиялық белсенді полипептидтер.

Киногеннің түрлері

Кининогеннің (КНГ) екі негізгі түрі бар, олар - жоғары молекулалық салмақты кининоген және төмен молекулалық салмақты кининоген, ал үшінші түрі - Т кининоген - тек тышқандарда, бірақ адамда кездеспейді.

Жоғары молекулалық салмақты киноген

Жоғары молекулалық салмақты киноген (HK) - қанның ұюы, қан қысымын реттеу және қабынуда рөл атқаратын кинолин калликрейн жүйесіне қатысы бар фермент емес кофактор. Ол эндотелийлі жасушаларда синтезделеді және негізінен бауырда өндіріледі. Сонымен қатар ол брадикининнің де прекурсор ақуызы болып табылады.

Кіші молекулалық салмақты киноген

Кіші молекулалық кининоген (LK) негізінен каллидиннің прекурсор ақуызы болып табылады. Алайда LK қанның ұюына белсенді қатыспайды, бірақ оның қосалқы өнімдері кейіннен айналып, ұю жолына енгізілуі мүмкін.

Т-кининоген

Т-киноген (ТК) тек қана тышқанда кездеседі және оның функциясы әлі зерттелмей жатқан белок. ТК-ны тышқандардағы қартаюдың биологиялық көрсеткіші деп санайды, оны қартаю процесінде эндотелийлі жасушалардың өндірісі деңгейімен өлшеуге болады.

Құрылымы

HK құрамында 644 амин қышқылы қалдықтары бар, олар алты түрлі доменге бөлінеді. 1, 2 және 3- домендер "ауыр тізбек" деп аталады, ал 2 және 3- домендер цистеин протеаза белсенділігіне ие. 5 және 6-домендер "жеңіл тізбек" деп аталады, екеуі де белгілі бір молекулаларды байлайды: 5-домен гепарин мен мырышпен және аниондық беттермен таңдамалы түрде байланады, ал 6-домен плазма калликрейнінің протеазаның алғысы прекалликрейнмен байланады. 4- домен ауыр және жеңіл тізбектерді біріктіреді, ал осы жерде оның бөлінуі брадикининді босатады. LK 427 амин қышқылдары қалдықтарынан тұрады, оларды "ауыр тізбек" және "жеңіл тізбек" деп бөлуге болады. Т-киноген 430 амин қышқылы қалдықтарынан тұрады. HK және LK адамдарда 3q27 хромосомасында орналасқан бірдей киноген (KNG) генінің баламалы тігілуінен пайда болады. Кининогендер цистатиндермен ұқсас гликозильденген аймақтары арқылы туыс.

Молекулалық салмағы жоғары киноген

Контакттық белсенділеу жүйесі (CAS) кезінде, сонымен қатар ішкі жол деп аталады, HK, XII фактор (FXII) және прекалликрейннің (PK) аниондық бетке байланысуы қанның ұюын және ферменттер каскадының белсенділігі арқылы кинин калликрейн жүйесін бастайды. XII фактор - зимоген, ал тінмен аниондық бетке байланысқанда, кейбір протеаза белсенділігін көрсетеді, ферменттік каскадты бастайды. Сыртқы жарақат маңызды гликопротеин - тін факторын (TF) белсендіргенде белсендірілетін ішкі және оның сәйкес келетін сыртқы жолы да Х фактор деп аталатын серин протеазасының белсендірілуіне әкеледі. Х факторы протромбинді тромбин деп аталатын маңызды протеазаға айналдырады, ол тромбинді одан әрі құру үшін ензимдер мен ақуыздарды белсендіре отырып, тромбин каскадына қатысады. Кинин калликрейн жүйесінде плазма калликрейн ферментімен ХК протеолиздік бөлінуден брадикинин пайда болады, бұл қан тамырларын кеңейту арқылы қан қысымын төмендететін қабыну медиаторы. Кинин калликрейн жүйесі қанның құюында кішігірім рөл атқарады. HK және LK белсендірілген тромбиннің бәсекеге қабілетті емес ингибиторлары болып табылады.

Кіші молекулалық салмақты киноген

Тін калликрейіндерімен LK протеолиздік бөлінуден каллидин пайда болады, ол карбоксипептидаза M үшін мүмкін субстрат болып табылады. Каллидинді аминопептидаза B брадикининге айналдыра алады, бұл LK мен кинин калликрейн жүйесі арасындағы байланысты тудырады.

Т-кининоген

Зерттеулер Т-киногеннің тышқандардағы қартаюдың ықтимал биомаркері екенін көрсетті. Бұл аурудың белгісі - мезгіл- мезгіл болып тұратын ісік. КНГ-ның тромбтар немесе қан тамырларын бөгейтін қан ұясы пайда болуына және қабынуға әсер ететіндігіне сенуге болады. КНГ- ні ингибициялау инсульт, терең тамыр тромбозы (ДВТ) және басқа да веноздық тромбоэмболиялық аурулармен күресудің іріктеп алу стратегиясы болып табылады. Кининоген 1 сонымен қатар кейбір қатерлі ісік түрлерін, атап айтқанда колоректалды қатерлі ісік түрлерін анықтау үшін тиімді биомаркер болып табылды. Брадикинин - жоғары молекулалық салмақты кининогеннің бөліну нәтижесі, оның бөлінуін тежеу арқылы брадикинин деңгейін көтеруге бағытталған ангиотензинді түрлендіру ферментінің ингибиторлары (АКЭ ингибиторлары) деп аталатын дәрілер класы.