Кіріспе

Ауадан ауыр әуе кемесінің айналмалы қанаттарынан көтерме пайда болады. Роторлы әуе кемесінің немесе айналмалы қанаты бар әуе кемесінің айналмалы қанаттары немесе роторлы қанатшалары бар, олар тік мачтаның айналасында айналып көтерме пайда болады. Бір мачтаға орнатылған бірнеше ротордың табақтарын ротор деп атайды. Халықаралық азаматтық авиация ұйымы (ИКАО) роторлы ұшақты "ұшу кезінде бір немесе бірнеше ротордағы ауаның әсерінен қолданатын" деп анықтайды. Роторлы ұшақтарға, әдетте, бір немесе бірнеше роторлар бүкіл ұшу барысында көтермелікті қамтамасыз ететін ұшақтар жатады, мысалы, тікұшақтар, автогиростар және гиродиндар. Құрама роторлы кеме роторды қосымша итермелі қозғалтқыштармен, винттермен немесе статикалық көтергіш беттермен кеңейтеді. Кейбір типтері, мысалы, тік ұшып-қону және қонуға қабілетті тікұшақтар. Роторлы көтергіштікті тік ұшу үшін қолданатын, бірақ көлденең ұшу кезінде тек қана тұрақты қанатты көтергішке ауысатын әуе кемесі роторлы емес, конвертилятор болып табылады.

Вертолет

Вертолет - қозғалтқышымен қозғалатын, ұшу барысында қозғалтқышымен қозғалатын, тік ұшып, тік қонуға, көтерілуге және алға, артқа немесе бүйірлік ұшуға мүмкіндік беретін қозғалтқышпен жұмыс істейтін вертолет. Вертолеттерде бір немесе бірнеше негізгі ротордың бірнеше түрлі конфигурациясы бар. Бір валмен қозғалатын негізгі көтергіш роторы бар вертолеттерге құйрық роторы, фантаил немесе НОТАР сияқты айналым моментін тежейтін құрылғы қажет, бірақ ұштық реактивті қозғалтқышты пайдаланатын кейбір сирек мысалдар бар, бұл айналым моментін тудырмайды.

Автогирография

Автогиро (кейде гирокоптер, гироплан немесе ротаплан деп аталады) көтеруді дамыту үшін авторотация жағдайында аэродинамикалық күштермен қозғалатын қуатсыз роторды және қозғалтқышпен жұмыс істейтін пропеллер қолданады. Аутогироның роторының сыртқы түрі вертолет роторына ұқсас болса да, айналуды пайда ету үшін ротор дискісінен жоғары және оның ішінде ауа ағып отыруы керек. Алғашқы автогиростар сол кездегі қанатсыз ұшақтарға ұқсайтын, қанаттары мен алдыңғы жағында орнатылған қозғалтқышы мен винтісі бар, ол ұшақты ауаға тарту үшін трактор конфигурациясында болған. Соңғы модель автогироздары артқы жағында орнатылған қозғалтқыш пен пропеллер түрткіш конфигурациясында болады. Автогироны 1920 жылы Хуан де ла Сиерва ойлап тапты. Автогироскопты ең алғаш Этьен Дормой өзінің Buhl A 1 автогирографымен сынақтан өткізді.

Гиродин

Гиродинометрдің роторы әдетте оның қозғалтқышымен ұшуға және қонуға қозғалады, ол тікұшақ сияқты қозғалады, ал қарсы айналым күші мен алға ұшып, қысқа немесе ұсақ қанаттарға орнатылған бір немесе бірнеше винттер арқылы қамтамасыз етіледі. Пропеллердегі қуаттың артуына байланысты ротордың алға қарай итермелеу үшін қажетті қуат азаяды, нәтижесінде қисаю бұрыштары мен ротордың қақпақтарының шағылысуы азаяды. Круиздік жылдамдықта, басым бөлігі немесе барлық итермелі күшті винттер қамтамасыз еткенде, ротор тек профильдің созылуын жеңу және көтергіштікті сақтау үшін жеткілікті қуат алады. Нәтижесінде роторлы ұшақ авторотациялық автогироның еркін айналатын роторына қарағанда тиімді жұмыс істейді, бұл жоғары әуе жылдамдығында тікұшақтардың кері қашуының теріс әсерін азайтады.

Роторлы желкен

Роторлы желкен - қозғалтқышы жоқ айналымшы қанатты ұшақ. Автогиро немесе тікұшақ сияқты, ол ұшу үшін роторлардың бір немесе бірнеше жиынтығымен құрылған көтеруге сүйенеді. Вертолеттерден айырмашылығы, автогирондар мен роторлы желкендердің роторларын қоректендіретін қозғалтқышы жоқ, бірақ автогироның роторды бұрауға мүмкіндік беретін алға қарай итермелеуді қамтамасыз ететін қозғалтқышы бар, ал роторлы желкенде қозғалтқышы жоқ, ол жоғарыға көтеріліп, басқа ұшақтан түсіріледі немесе көліктің немесе қайықтың артында ауаға сүйреледі.

Беттер саны

Ротациялық қанат қанатқа арналған қанатқа тән. Әдетте бұл екіден алтыға дейін қозғалтқыш шанағы.

Роторлардың саны

Роторлы кемеде бір немесе бірнеше ротор болуы мүмкін. Ротордың әртүрлі конфигурациялары қолданылды: Бір ротор. Қозғалтқыш роторларға бұрылыс тудыратын айналым моментінің реакциясын өтеуге болады, бұрылыс реакциясын пайда болған жағдайда ғана. Бір роторлы роторлы ұшақтар әдетте монокоптерлер деп аталады. Екі ротор. Бұл жүйелер, әдетте, кері бағытта айналып, айналым моментінің әсерін жояды, сондықтан құйрық роторы немесе басқа да тұрақтандырушы қажет емес. Бұл роторларды бір-бірінің алдында TandemOne ретінде орналастыруға болады. Көлденең, жағадан-жағаға. Коаксиалдық. Бір ротордың дискісі екіншісімен қатар орналасқан, концентрикалық қозғалтқыш біліктері бар. Бір-біріне өткір бұрышпен орналасқан қос ротор, олардың тік дискілік біліктері ротордың қақпақтарын синхрондау үшін бір-біріне теңестірілген, сондықтан олар бір-біріне қосылады, сонымен қатар синхроптер деп аталады. Үш ротор. 1948 жылы Cierva Air Horse үш роторды пайдаланған, өйткені оның көлеміне сәйкес жеткілікті күшті бір роторды құрастыру мүмкін емес деп саналған. Барлық үш ротор да бір бағытта бұрылды және бұрылыс өтемақысы әрбір ротор осіне бұрылыс жасап, ротордың кернеу моментін қарсыластыратын компоненттерін пайда болды. Төрт ротор. Сонымен қатар квадрокоптер немесе квадротор деп аталады. Әдетте екі ротор сағат жүрісімен және екі ротор сағат жүрісіне қарсы айналады. Төрт ротордан артық. Жалпы алғанда мультиротор деп аталатын, кейде жеке-жеке гексакоптерлер мен октокоптерлер деп аталатын бұл конфигурациялар, әдетте, қарама-қарсы бағытта айналатын роторлардың сәйкес келетін жиынтықтарына ие. Олар толық көлемді ұшақтарда жиі кездеспейді, бірақ ұшқышсыз әуе кемелері (UAV) үшін танымал.

Тоқтатылған роторлар

Кейбір айналымшы қанатты ұшақтар роторды алға ұшып, содан кейін тұрақты қанатта қызмет ету үшін тоқтату үшін жасалған. Тік ұшу және айнала қозғалу үшін ол айналушы қанаттың немесе ротордың рөлін атқарады, ал жылдамдықпен алға ұшу үшін ол қажетті көтерудің бір бөлігін немесе бәрін қамтамасыз ететін тұрақты қанаттың рөлін атқару үшін тоқтатылады. Тұрақтылық пен басқаруға көмектесу және қосымша көтергіштік қамтамасыз ету үшін қосымша тұрақты қанаттар да берілуі мүмкін. Американың алғашқы ұсынысы үшбұрышты роторлы қанатты Lockheed F 104 Starfighter ұшағын қайта құру болды. Бұл идеяны кейін Хьюз қайта қарады. Сикорский S 72 зерттеу ұшағы ұшақта сынақтан өтті. 1986 жылы Sikorsky S 72 Rotor Systems Research Aircraft (RSRA) төрт қабыршақты тоқтатылған ротормен жабдықталды, ол X қанаты деп аталады. Бағдарлама екі жылдан кейін, ротор ұшпастан кейін тоқтатылды. Кейінгі канардтық ротор/қанатты (CRW) тұжырымдамаға "канардтық" алдыңғы ұшақ пен дәстүрлі құйрық ұшағы қосылды, бұл ротор қанатын түсіріп, алға ұшу кезінде басқаруды қамтамасыз етті. Тік және төмен жылдамдықта ұшу үшін негізгі аэродинамикалық профильді ұшқыш қозғалтқыштың түтіндерімен тік бағыттағы вертолет роторы сияқты қозғалтады, ал құйрық роторы қажет емес. Жоғары жылдамдықпен ұшып бара жатқанда, аэродинамикалық профиль үш қабатты ұшақтың негізгі қанаты сияқты, ұшақ ұшырауында тоқтатылады, ал қозғалтқыш қарапайым реактивті тұмсығы арқылы шығарылады. 2003 жылдан бастап екі бледовый ротормен екі Boeing X 50 Dragonfly прототипі ұшырылды, бірақ бағдарлама екеуі де апатқа ұшырағаннан кейін аяқталды, олар сәтті ауыса алмады. 2013 жылы АҚШ-тың әскери-теңіз зерттеу зертханасы (NRL) 2011 жылдың 6 желтоқсанында патенттелген тік және көлденең ұшуға өту әдісін және онымен байланысты технологияны жариялады, оны олар Stop Rotor Rotary Wing Aircraft деп атады. Австралиялық StopRotor Technology Pty Ltd компаниясы гибридті ротор қанаты (HRW) кемесінің прототипі жасады. Дизайн барлық ротордың табақтары арқылы симметриялық ауа ағынын қамтамасыз ету үшін жоғары альфа ауа ағынын пайдаланады, бұл ауысу кезінде оны тік тұрып түсіруді талап етеді. Басқа тәсілмен, ұшып көтерілген кезде көтергіш беттер ротор ретінде әрекет ететін, көлденең ұшу үшін суретті еңкейтетін және ротор тұрақты қанаттың рөлін атқаруды тоқтататын, құйрықпен ұшып көтерілу конфигурациясын ұсынады.