Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Білімді ұйымдастыру жүйесі
Knowledge organization system
Тақырып картасы – ақпаратты іздеуге ерекше назар аударатын, білімді көрсету және алмасу стандарты. Тақырып карталары бастапқыда 1990 жылдардың соңында кітаптардың соңғы бетіндегі көрсеткіштерді бейнелеу тәсілі ретінде әзірленді, осылайша әртүрлі дереккөздерден алынған бірнеше көрсеткіштерді біріктіруге болады. Бірақ, әзірлеушілер шамалы ғана жалпылау арқылы, олардың әлеуетті түрде кеңінен қолданылатын мета-модельді құруға болатынын тез түсінді. ISO/IEC стандарты ресми түрде ISO/IEC 13250:2003 деп белгіленеді. Тақырып картасы ақпаратты тақырыптар арқылы көрсетеді, олар кез келген ұғымды – адамдардан, елдерден және ұйымдардан бастап бағдарламалық модульдерге, жеке файлдарға және оқиғаларға дейін бейнелейді, сондай-ақ тақырыптар арасындағы гиперграф байланыстарын көрсететін қатынастарды және нақты бір тақырыпқа қатысты ақпараттық ресурстарды көрсететін деректерді қамтиды. Тақырып карталары тұжырымдамалық карталар мен ой карталарына көп жағынан ұқсас, бірақ тек тақырып карталары ғана ISO стандарты болып табылады. Тақырып карталары – RDF сияқты семантикалық веб технологиясының бір түрі.
A topic map is a standard for the representation and interchange of knowledge, with an emphasis on the findability of information. Topic maps were originally developed in the late 1990s as a way to represent back of the book index structures so that multiple indexes from different sources could be merged. However, the developers quickly realized that with a little additional generalization, they could create a meta model with potentially far wider application. The ISO/IEC standard is formally known as ISO/IEC 13250:2003. A topic map represents information using
topics, representing any concept, from people, countries, and organizations to software modules, individual files, and events,
associations, representing hypergraph relationships between topics, and
occurrences, representing information resources relevant to a particular topic. Topic maps are similar to concept maps and mind maps in many respects, though only topic maps are ISO standards. Topic maps are a form of semantic web technology similar to RDF.
Онтология және бірігу
Тақырыптар, қауымдастықтар және оқиғалардың бәрін типтеуге болады, мұнда типтерді тақырып картасын жасаған бір немесе бірнеше адам анықтауы тиіс. Рұқсат етілген типтердің анықтамалары тақырып картасының онтологиясы деп аталады. Тақырып карталары бірнеше тақырып немесе тақырып карталары арасындағы біртектілікті біріктіру концепциясын нақты қолдайды. Сонымен қатар, онтологиялар өзі тақырып карталары болғандықтан, оларды да біріктіруге болады, осылайша әртүрлі көздерден алынған ақпаратты жаңа, біртұтас тақырып картасына автоматты түрде интеграциялауға мүмкіндік туады. Тақырып идентификаторлары (тақырыптарға берілген URI) және PSI (жарияланған тақырыптық көрсеткіштер) сияқты мүмкіндіктер әртүрлі таксономиялардың бірігуін бақылау үшін пайдаланылады. Атауларды шектеу белгілі бір тақырыпқа әртүрлі көздерден берілген түрлі атауларды ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Topics, associations, and occurrences can all be typed, where the types must be defined by the one or more creators of the topic map(s). The definitions of allowed types is known as the ontology of the topic map. Topic maps explicitly support the concept of merging of identity between multiple topics or topic maps. Furthermore, because ontologies are topic maps themselves, they can also be merged thus allowing for the automated integration of information from diverse sources into a coherent new topic map. Features such as subject identifiers (URIs given to topics) and PSIs (published subject indicators) are used to control merging between differing taxonomies. Scoping on names provides a way to organise the various names given to a particular topic by different sources.
Деректер пішімі
Анықтама мынадайша қысқаша түйінделеді: "Бұл анықтама тақырыптарды анықтауға қолданылатын ақпараттық ресурстардың құрылымын және тақырыптар арасындағы байланыстарды (қатынастарды) көрсетуге арналған модель мен грамматиканы ұсынады. Атаулар, ресурстар және қатынастар абстракт тақырыптардың қасиеттері болып саналады, олар тақырыптар деп аталады. Тақырыптардың қасиеттері белгілі бір шеңберде анықталады, яғни атаулар мен ресурстар олардың атау, ресурс және қатынас қасиеттері ретінде қарастырылатын шектеулі контексттерде. Осы грамматиканы қолданатын бір немесе бірнеше байланысты құжаттар тақырып картасы деп аталады."
The specification is summarized in the abstract as follows: "This specification provides a model and grammar for representing the structure of information resources used to define topics, and the associations (relationships) between topics. Names, resources, and relationships are said to be characteristics of abstract subjects, which are called topics. Topics have their characteristics within scopes: i. e. the limited contexts within which the names and resources are regarded as their name, resource, and relationship characteristics. One or more interrelated documents employing this grammar is called a topic map."
XML серияландыру пішімдері
2000 жылы тақырып карталары XML синтаксисі XTM форматында анықталды. Бұл қазір "XTM 1.0" деп белгілі және әлі де жиі қолданылады. ISO стандарттар комитеті 2006 жылы жаңартылған XML синтаксисін, XTM 2.0-ны жариялады, ол бүгінде көбірек қолданылуда. XTM 1.0 нұсқасы (ISO/IEC 13250) стандартының жаңа нұсқаларынан бұрынғысы болғандықтан, олармен үйлесімсіз.
In 2000, Topic Maps was defined in an XML syntax XTM. This is now commonly known as "XTM 1.0" and is still in fairly common use. The ISO standards committee published an updated XML syntax in 2006, XTM 2.0 which is increasingly in use today. Note that XTM 1.0 predates and therefore is not compatible with the more recent versions of the (ISO/IEC 13250) standard.
Бұрынғы стандарттар
"Тақырып карталары" тұжырымдамасы ұзақ жылдар бойы бар. HyTime стандарты 1992 жылы (немесе одан ертерек) ұсынылған. ISO 13250 стандартының қазіргі редакциядан бұрынғы нұсқалары да бар. Мұндай стандарттар туралы толық ақпаратты ISO Topic Maps сайтында табуға болады.
The "Topic Maps" concept has existed for a long time. The HyTime standard was proposed as far back as 1992 (or earlier?). Earlier versions of ISO 13250 (than the current revision) also exist. More information about such standards can be found at the ISO Topic Maps site.
RDF қатынасы
W3C-нің RDF/OWL/SPARQL семантикалық веб стандарттары отбасы мен ISO-ның Topic Maps стандарттары отбасы арасындағы үйлесімділікті қамтамасыз ету үшін белгілі бір жұмыстар атқарылды, бірақ екеуінің де мақсаттары шамалы өзгеше. Topic Maps-тың семантикалық көрініс қуаты көп жағдайда RDF-тікімен тең, бірақ басты айырмашылықтар мыналар: Topic Maps (i) жоғары деңгейдегі семантикалық абстракцияны қамтамасыз етеді (тақырыптардың, байланыстардың және оқиғалардың үлгісін ұсынады, ал RDF тек бір қатынас арқылы байланысқан екі аргументтің үлгісін ұсынады) және (соның салдарынан) (ii) кез келген нүктелер арасындағы көп нүктелі қатынастарға (гиперграфтарға) мүмкіндік береді, ал RDF үштіктермен шектеледі.
Some work has been undertaken to provide interoperability between the W3C's RDF/OWL/SPARQL family of semantic web standards and the ISO's family of Topic Maps standards though the two have slightly different goals. The semantic expressive power of Topic Maps is, in many ways, equivalent to that of RDF, but the major differences are that Topic Maps (i) provide a higher level of semantic abstraction (providing a template of topics, associations and occurrences, while RDF only provides a template of two arguments linked by one relationship) and (hence) (ii) allow n ary relationships (hypergraphs) between any number of nodes, while RDF is limited to triplets.