Кіріспе

Тек бірінші және соңғы төбелері тең болатын жол. Графтар теориясында, графтың циклі – тек бірінші және соңғы төбелері тең болатын бос емес жол. Бағытталған графтың бағытталған циклі – тек бірінші және соңғы төбелері бірдей болатын бос емес бағытталған жол. Циклдары жоқ граф ациклді граф деп аталады. Бағытталған циклдары жоқ бағытталған граф бағытталған ациклді граф деп аталады. Циклдары жоқ байланысқан граф ағаш деп аталады.

Сұлба және цикл

Сұлба – бірінші және соңғы төбелері бірдей бос емес жол (жабық жол). 1=G = (V, E, Φ) графы болсын. Сұлба – бұл төбелер тізбегімен (v1, v2, ..., vn, v1) көрсетілген бос емес жол (e1, e2, ..., en). Цикл немесе қарапайым сұлба – тек бірінші және соңғы төбелері тең болатын сұлба. n – сұлбаның ұзындығы немесе циклдің ұзындығы.

Бағытталған контур және бағытталған цикл

Бағытталған контур — бірінші және соңғы төбелері бірдей (жабық бағытталған жол) бос емес бағытталған жол. 1=G = (V, E, Φ) бағытталған граф болсын. Бағытталған контур — бұл төбелер тізбегі (v1, v2, ..., vn, v1) болатын бос емес бағытталған жол (e1, e2, ..., en). Бағытталған цикл немесе қарапайым бағытталған контур — тек бірінші және соңғы төбелері бірдей болатын бағытталған контур. n — бағытталған контурдың немесе бағытталған циклдің ұзындығы.

Ақылды цикл

Графиктегі хордсыз цикл, сонымен қатар тесік немесе индукцияланған цикл деп аталады, – бұл циклдің екі төбесі циклге жатпайтын қабырғамен байланыспайтын цикл. Антитесік – графтың тесігінің толықтырылысы. Хордсыз циклдарды толық графиктерді сипаттау үшін пайдалануға болады: берік толық граф теоремасына сәйкес, граф толық болады, егер және тек қана оның тесіктерінің немесе антитесіктерінің үштен артық тақ саны болмаса. Хордалық граф, толық графтың ерекше түрі, үштен үлкен тесіктерге ие болмайды. Графиктің шеңбері – оның ең қысқа циклының ұзындығы; бұл цикл міндетті түрде хордсыз болады. Клеткалар – берілген дәрежелер мен шеңберлердің комбинацияларына ие ең кішкентай тұрақты графиктер. Шекаралық цикл – бұл циклдегі екі қабырға, циклге жатпаса, циклден тысқары ішкі төбелерді пайдаланбайтын жолмен байланыса алатын қасиетке ие графтың циклы. Циклға бір қабырға қосып құрылмаған графтарда шекаралық цикл индукцияланған цикл болуы керек.

Цикл кеңістігі

Цикл термині график циклі кеңістігінің элементіне де қатысты болуы мүмкін. Әрбір коэффициенттік өріс немесе сақина үшін бірнеше цикл кеңістігі бар. Ең көп қолданылатыны – екілік цикл кеңістігі (көбінесе жай ғана цикл кеңістігі деп аталады), ол әр төбесінде жұп дәрежелі жиектер жиынтығынан тұрады; ол екі элементті өріс үстінде векторлық кеңістік құрайды. Веблен теоремасына сәйкес, цикл кеңістігінің кез келген элементін қарапайым циклдардың жиектерінен ажыратылған біріктірілісі ретінде құруға болады. График циклі негізі – цикл кеңістігінің негізін құрайтын қарапайым циклдар жиынтығы. Алгебралық топологиядан алынған идеяларды пайдалана отырып, екілік цикл кеңістігі басқа сақиналардағы векторлық кеңістіктерге немесе модульдерге, мысалы, бүтін сандарға, рационал немесе нақты сандарға және т.б. дейін жалпыланады.

Циклдерді анықтау

Бағытталған және бағытталмаған графтарда циклдың бар екені тереңдікке бірінші іздеу (DFS) арқылы ағымдағы төбесінің ата-тегіне нұсқайтын қабырғаны (яғни, кері қабырғаны) тапса анықталады. DFS өткізіп жіберген барлық кері қабырғалар циклдың бөлігі болып табылады. Бағытталмаған графтарда түйіннің ата-анасына дейінгі қабырға кері қабырға ретінде есептелмеуі керек, бірақ басқа кез келген бұрын барылған төбе табылуы кері қабырғаны көрсетеді. Бағытталмаған графтар үшін n төбесі бар графтан цикл табу үшін O(n) уақыт жеткілікті, себебі ең көп дегенде n-1 қабырға ағаш қабырғалары бола алады. Көптеген топологиялық реттеу алгоритмдері де циклдарды анықтайды, өйткені олар топологиялық реттің болуына кедергі келтіреді. Сондай-ақ, егер бағытталған граф берік байланысқан компоненттерге бөлінген болса, циклдар тек компоненттер ішінде ғана болады, олардың арасында емес, себебі циклдар берік байланысқан.

Цикл бойынша графиктерді қамту

1736 жылы Кенигсбергтің жеті көпірі туралы мақаласында, граф теориясының тууы деп есептелетін, Леонард Эйлер шекті бағытталмаған графтың әр қабырғасын дәл бір рет аралап өтетін жабық жолдың болуы үшін (яғни жабық траекторияның) оқшауланған төбелерді есептемегенде, графтың байланысты болуы қажет және жеткілікті екенін дәлелдеді (яғни барлық қабырғалар бір компонентке жатады) және әр төбеде жұп сан дәрежеде болуы керек. Бағытталған граф үшін әр қабырғаны дәл бір рет аралап өтетін жабық жолдың болу шарты – графтың күшті байланысты болуы және әр төбеде кіріс және шығыс қабырғаларының саны тең болуы. Екі жағдайда да алынған жабық траектория Эйлер траекториясы деп аталады. Егер шекті бағытталмаған графтың төбелері байланысқан немесе байланыспаған болуына қарамастан, әр төбесінде жұп сан дәрежеде болса, онда әр қабырғаны дәл бір рет жабатын қарапайым циклдар жиынтығын табу мүмкін: бұл Веблен теоремасы. Егер байланысты граф Эйлер теоремасының шарттарына қанағаттандырмаса, онда әр қабырғаны кем дегенде бір рет жабатын ең аз ұзындығы бар жабық жол, алайда, маршрутты тексеру мәселесін шешу арқылы полиномиалдық уақытта табылуы мүмкін. Қабырғаларды емес, төбелерді дәл бір рет аралап өтетін қарапайым цикл табу мәселесі әлдеқайда қиын. Мұндай цикл Гамильтон циклі деп аталады, оның бар-жоғын анықтау NP-толық мәселе. Гамильтон циклдерін қамтитынына кепілдік беретін графтар кластары туралы көптеген зерттеулер жарияланды; мысалы, Оре теоремасы бойынша, егер графтың кез келген жақын емес төбелер жұбының дәрежелерінің қосындысы графтың төбелерінің жалпы санынан кем болмаса, онда Гамильтон циклін табуға болады. Циклді екі есе жабу гипотезасы, кез келген көпірсіз граф үшін графтың әр қабырғасын дәл екі рет жабатын қарапайым циклдардың көп жиынтығы бар екенін айтады. Бұл гипотезаның дұрыстығын дәлелдеу (немесе қарсы мысал табу) әлі де ашық мәселе болып қалып отыр.