Кіріспе
1000 м-ден жоғары толқын ұзындығын пайдаланатын радио хабарларын тарату
Радиода ұзақ толқын немесе ұзын толқын, және көбінесе LW деп қысқартылатын, бастапқыда орта толқынды тарату жолағынан ұзын толқын ұзындығы бар радио спектрінің бөліктерін білдіреді. Бұл термин тарихи тұрғыдан 20-шы ғасырдың басында пайда болды, сол кезде радио спектрі ұзын толқын (LW), орта толқын (MW) және қысқа толқын (SW) радио жолақтарынан тұрады деп есептелген. Көптеген қазіргі заманғы радио жүйелері мен құрылғылары сол кезде «өте қысқа» деп саналған толқын ұзындықтарын пайдаланады. Қазіргі қолданыста ұзын толқын термині нақты анықталмаған және мағынасы әртүрлі болуы мүмкін. Ол Халықаралық телекоммуникация одағының (ITU) төмен жиілікті (LF, 30–300 кГц) және өте төмен жиілікті (VLF, 3–30 кГц) жолақтарын қоса алғанда, 1000 м-ден ұзын радио толқын ұзындықтары үшін қолданылуы мүмкін. Кейде жоғарғы шек 300 кГц-тен жоғары қарастырылады, бірақ орта толқынды тарату жолағының 520 кГц-дегі басталуынан аспауы керек. Орта толқын жолағынан басқа, ұзын толқын термині әдетте осы радио тарату жолағына қатысты қолданылады, ол радио спектрінің төмен жиілікті жолағына (30–300 кГц) толығымен кіреді. «Американың ұзын толқын клубы» (АҚШ) «AM тарату жолағынан төменгі жиіліктерге» (яғни 520 кГц-тен төменгі барлық жиіліктерге) қызығушылық танытады.
Көбейту
Ұзын толқын ұзындығының арқасында, осы жиілік диапазонындағы радио толқындар таулар сияқты кедергілерден дифракцияланып, Жер бетінің контурын бойлай көкжиектен әрі қарай таралуы мүмкін. Бұл таралу түрі "жер толқыны" деп аталады және ұзын толқынды жолақтағы басты таралу түрі болып табылады. Жерде сіңірілу арқылы сигнал күшінің қашықтыққа байланысты әлсіреуі жоғары жиіліктерге қарағанда төмен, ал жиілік артқан сайын төмендейді. Төмен жиілікті жер толқындарын беріліс антеннасынан дейін қабылдауға болады. 30 кГц-тен төмен жиілікті толқындар континенттер арасында байланыс құруға, тұзды суға жүздеген фут тереңдікке енуге және әскерилердің суасты қайықтарымен байланыс орнатуға қолданылады. Төмен жиілікті толқындар ионосферадан шағылысу арқылы кейде ұзақ қашықтыққа таралуы мүмкін (шын мәнінде бұл механизм сыну болып табылады), бірақ бұл әдіс, "аспан толқыны" немесе "саңғылау" таралуы деп аталады, жоғары жиіліктерге қарағанда жиі кездеспейді. Шағылысу ионосфераның E немесе F қабаттарында жүзеге асады. "Аспан толқыны" сигналдарын беріліс антеннасынан асып түсетін қашықтықта анықтауға болады.
Бағыттамасыз маяқтар
Бағыттамасыз маяктар теңіз және авиациялық навигацияда радиобағыттағыштардың жұмысы үшін үздіксіз сигнал береді. Олар өзін Морзе кодіндегі шақыру таңбасы арқылы таниды. Олар 190–1750 кГц жиілік диапазонындағы кез келген жиілікті пайдалана алады. Солтүстік Америкада олар 190–535 кГц жиілікте жұмыс істейді. ITU 1 аймағында ең төменгі шек 280 кГц.
Су асты коммуникациясы
Ұлыбритания, Ресей Федерациясы, АҚШ, Германия, Үндістан және Швецияның қарулы күштері су астындағы қайықтармен байланыс үшін 50 кГц-тен төмен жиіліктерді пайдаланады.
Әуесқойлық радио
ITU радио ережелерінде 135,7–137,8 кГц жолағы (екінші деңгейде) әлемдік аматорлық радиоға бөлінген, бірақ 1 Вт EIRP қуатымен шектелген. Көптеген елдердің реттеуші органдары аматорларға осы жолақты пайдалануға лицензия береді.
Төмен FER
Солтүстік Америкада 1970-ші жылдары 167, 179 және 191 кГц жиіліктері АҚШ-тың қысқа ғұмырлы Мемлекеттік Төтенше Жағдай Радиосына (Public Emergency Radio) бөлінген. Бүгінде АҚШ-та FCC ережелерінің 15-тарауы 160–190 кГц жолағын лицензиясыз пайдалануға мүмкіндік береді, антеннаға ең көп 1 ватт қуатты берілетін/күшейтілетін шығыс қуаты, антеннаның биіктігі ең көп 15 метр (49 фут) болуы керек; бұл Төмен Жиілікті Тәжірибелік Радио (LowFER) деп аталады. 190–435 кГц жолағы теңіз шараларына арналған маяктар үшін қолданылады. 472–479 кГц жиіліктері лицензияланған радио әуесқойларға жаңа 630 м жолағы ретінде қолжетімді, бұл бұрынғы теңіз байланысы жолағының бір бөлігі, бірақ көбінесе орта толқынды қосалқы жолақ деп есептеледі.
Тарихи
Швед станциясы SAQ, Гримтон радиостанциясы кешенінде орналасқан, Александерсонның қолданыстағы жалғыз қалған ұзақ толқынды таратушысы болып табылады. Станция 1996 жылы үздіксіз жұмысын тоқтатқанымен, ол Әлемдік мұра нысаны ретінде сақталды және жылына кемінде екі рет 17.2 кГц жиілігінде демонстрациялық хабар тарату жүргізеді.
Хабар тарату
Ұзақ толқын тек ITU 1-аймағында ғана хабар тарату үшін қолданылады. Ұзақ толқынды хабар тарату станциялары Еуропа, Солтүстік Африка және Моңғолияда орналасқан. Әдетте, орта толқынға қарағанда ұзақ толқынды хабар таратушысымен салыстырғанда, үлкен географиялық аумақты қамтуға болады. Бұл себебі, төмен жиіліктерде жердің өткізгіштігіне байланысты жер толқыны таралуының әлсіреуі азырақ болады. Көптеген елдер төмен көрермен саны, жаңа тұтынушылар қабылдағыштарында ұзақ толқынның болмауы, кедергілердің күшеюі, AM-ның энергия тиімділігінің төмендігі және таратушыларда электр энергиясының қымбаттығы себептерінен ұзақ толқынды хабар таратуды тоқтатты. 2014 және 2015 жылдары Ресей барлық ұзақ толқынды хабар тарату станцияларын жапты. 2024 жылдың қазіргі күніне дейін ұзақ толқын жиіліктерінің жартысынан астамы бос, ал қалған қызметтердің кейбіреулерінің жабылуы жоспарланған. BBC Radio 4 (Ұлыбритания) 2024 жылы ұзақ толқынды хабар таратуды тоқтататынын хабарлады.
Тасымалдаушы жиіліктер
1975 жылғы Женева жиілік жоспары қабылдалғаннан бастап, ұзақ толқынды тасымалдаушы жиіліктері 9 кГц-дің толық еселеріне сәйкес келеді; 153-ден 279 кГц-ға дейін. Бір ерекшелік – Германиядағы француз тіліндегі «Еуропа 1» станциясы, ол ұзақ толқын қызметі 2019 жылы тоқтатылғанға дейін бұрынғы арна аралығын сақтап келді. Тағы бір ерекшелік – барлық моңғолдық хабар таратушылар, олар халықаралық деңгейде мойындалған арналардан 2 кГц жоғары жиілікте жұмыс істейді. 1970 жылдарға дейін Солтүстік және Шығыс Еуропа, сондай-ақ Кеңес Одағындағы кейбір ұзақ толқын станциялары 433 кГц-қа дейін жететін жиіліктерде жұмыс істеді. Мысалы, Ұлыбританиядағы Дройтвич хабар тарату станциясы сияқты кейбір радио хабар таратушылар өз тасымалдаушы жиіліктерін атомдық сағаттан алады, бұл оларды жиілік стандарттары ретінде пайдалануға мүмкіндік береді. Дройтвич сонымен қатар тасымалдаушының тар фазалық модуляциясын қолдана отырып, төмен біт жылдамдығымен деректерді таратады, бұл Radio Teleswitch қызметтері үшін қолданылады.
Ұзақ қашықтыққа қабылдау
Ұзын толқын сигналдары өте ұзақ қашықтықтарға жете алатындықтан, кейбір радио әуесқойлар мен қысқа толқынды тыңдаушылар DXing деп аталатын әрекетпен айналысады. DXers алыс жерлерден берілген хабарларды тыңдауға тырысады және олар көбінесе хабарды жіберген станцияға, оларды қайда естігендерін хабарлау үшін қабылдау туралы есеп жібереді. Есепті алғаннан кейін, жіберуші станция тыңдаушыға QSL карточкасын жіберіп, қабылдауды растауы мүмкін. Ұзын толқын сигналдарының қашықтығы артық болған жағдайларда қабылдануы расталған.