Кіріспе

Парижде өткен көпсайыстық шара 1900 жылғы жазғы Олимпиада ойындары, бүгін ресми түрде II Олимпиада ойындары (Jeux de la IIe olympiade) және Париж-1900 деп те аталады, бұл 1900 жылдың 14 мамырынан 28 қазанына дейін Францияның Париж қаласында өткен халықаралық көпсайыстық шара. Ашылу немесе жабылу рәсімі болған жоқ. Бұл 2020 жылғы жазғы Олимпиадаға дейін қалдық жылда өткізілген алғашқы жазғы Олимпиада болды, ол COVID-19 пандемиясының салдарынан 2021 жылға шегерілді. 1894 жылы Сорбоннада өткен конференцияда Пьер де Кубертен Олимпиада ойындарының 1900 жылы Парижде өтуін ұсынды. Алайда, конференцияға қатысушылар алты жыл күтуге ықыласты болмады және алғашқы ойындарды 1896 жылы өткізуге тырысты. Нәтижесінде, бірінші Олимпиада ойындары 1896 жылы Афинада өткізілуі шешілді, ал екінші ойындарды Парижде өткізуге келісті. Ойындар 1900 жылғы әлемдік көрменің аясында ұйымдастырылды. Барлығы 1226 спортшы 19 түрлі спорт түріне қатысты. Бұл көрсеткіш, қай жарыстар "Олимпиадалық" саналса, қайсысы саналмаса дегенге байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Көптеген спортшылар, тіпті жеңіс тұтқандардың өзі, Олимпиада ойындарына қатысқандарын білмеді. Әйелдер алғаш рет ойындарға қатысты, онда Нью-Йоркте туған Хелен Барби Hélène de Pourtalès теңізші ретінде Олимпиада чемпионы атанды. Жексенбі күні жарыстар өткізу туралы шешімге американдық спортшылар көп наразылық білдірді, олар өз колледждерінің өкілдері ретінде келген және діни демалыс күні жарысқа қатысудың орнына бас тартуға дайын болды. 1900 жылғы ойындардың көптеген жеңімпаздары медаль алмады, оларға кубок немесе жүлде берілді. Фехтованиеде дәстүр бойынша кәсіпқойлар қатысты, ал әуесқойлар мен шеберлер арасында эпеде жеңіске жеткен Альберт Роберт Аят (Франция) 3000 франк көлемінде сыйлық алды. Кейбір жарыстар тек осы ойындарда бір рет өткізілді, олардың ішінде балық аулау, автокөлік жарысы, әуе шарымен ұшу, крикет, крокет, баск пелотасы, 200 метрлік кедергілермен жүзу және су астында жүзу жарыстары бар. Сондай-ақ, бұл тарихындағы жалғыз Олимпиада ойындары болды, онда атыс кезінде тірі жануарлар (көгершіндер) нысана ретінде пайдаланылды. Қонақ ел Франция барлық спортшылардың 72% -ын (997 спортшының 720-сы) құрады және ең көп алтын, күміс және қола медальдарды жеңіп алды. АҚШ спортшылары әр медаль түрінен екінші орынды иеленді, ал қатысушылар саны бойынша бесінші орынды (75 қатысушы) иеленді. Британдық спортшылар әр медаль түрінен үшінші орынды иеленді, ал қатысушылар саны бойынша екінші орынды (102 қатысушы) иеленді.

Спорт түрлеріне қатысты шолу

Ойындардағы бәсеке деңгейі әртүрлі болды. Трассаның сапасы нашар болғанына қарамастан, күшті американдық жоғары сыныпты студент-спортшылардың қатысуы жеңіл атлетика жарыстарын ең жоғары деңгейде өткізуге мүмкіндік берді. Теннис бойынша алтын медальдар бұрынғы Уимблдон чемпиондарына бұйырды, жүзу және фехтование жарыстары да жақсы деңгейде өтті, тіпті әлеуметтік элитаның азаттық спорты саналатын поло да, осы ойынның ең үздік ойыншыларымен өте жақсы ұсынылды. Басқа спорт түрлері сапасы мен қатысушылар саны жағынан айқын түрде нашар болды. Тек жеңіл атлетика, жүзу және фехтованиеден оннан астам елден спортшылар қатысты.

Жебе ату

1900 жылғы Олимпиада ойындарындағы садақ ату жарысының тарихы шатастыру тудырады. Халықаралық Олимпиада комитеті қазіргі таңда алты жарысты Олимпиадалық мәртебелі деп тіркеген, бірақ тағы сегіз жарыс та ресми Олимпиада тарихының бір бөлігі деп есептелуге лайық екенін дәлелдеуге болады. Кейіннен ресми мәртебе алған алты жарысқа шамамен 150 садақшы қатысты. Дегенмен, 1900 жылғы Әлемдік көрменің аясында өткен садақ ату жарысына 5000-ға дейін адам қатысқан. Бельгиялық Хуберт Ван Иннис екі алтын және бір күміс медаль жеңіп алды және 20 жыл өткен соң Антверпенде осы жетістіктерін жалғастырды.

Жеңіл атлетика

Жеңіл атлетика жарыстары Боа-де-Булон қаласындағы Croix Catelan стадионында, Racing Club de France үйінде өтті. Жарыс жолы салынбағандықтан, жарыстар тегіс емес, ағаштармен толы шөп алаңында өтті. Кәсібилер үшін қосымша жарыстар ұйымдастырылды, сондай-ақ, мүмкіндігі шектеулі адамдар арасында да жарыстар өтті. Бұл жарыстар ресми Олимпиадалық ойындардың құрамына кірмейді.

Спринттер

400 метрге дейінгі жеті жарыста АҚШ мүмкін болған 21 медальдің 13-ін жеңіп алды. Колумбия, Принстон және Пенсильвания университеттерінің спортшылары алтын медальдар жеңіп алды. Шындығында, Пенсильвания университетінің екі болашақ тіс дәрігері Ойындардың жұлдыздарының қатарында болды. Алвин Кранцлейн 4 жеке алтын медаль жеңіп алды, мұндай жетістік тағы қайталанған емес, ал Уолтер Тевксбери екі алтын медальды қоса алғанда бес медаль жеңіп алды. 400 метрлік кедергілер жарысындағы кедергілер 9 метрлік телеграф бағаналарынан тұрды және жарыс, Олимпиада тарихында бірегей, соңғы түзу бойда суға секірумен өтті. 1900 жылы Бразилия азаматтығы болған Адольф Клингельхоффер Франция үшін үш жарыста өнер көрсетті.

Орта және ұзақ қашықтыққа жүгіру

АҚШ-тың спринттегі басымдығы Ұлыбританияның ұзақ қашықтықтағы жүгіруде де байқалды. Канаданың ең қысқа шаңырақтан секіру жарысының алғашқы Олимпиада чемпионы атанған Джордж Ортон ғана британдықтардың сөзсіз жеңісіне тосқауыл қойды. Ортон 400 метрлік кедергілер арқылы жүгіруде үшінші орын алғаннан кейін бір сағаттан да аз уақыт өткен соң чемпион атанды.

Марафон

Бұл ойындардағы ең даулы жарыс Боа де Булоньде басталып, сонда аяқталды. Ескі қала қабырғасының жолын бойлай жүргізілуі тиіс болған бұл трасса нашар белгіленгендіктен, жүгірушілер жиі адасып, қайтадан артқа жүгіріп, сосын жалғастыруға мәжбүр болды. Жарыстың кейбір бөліктерінде жүгірушілер көліктерге, велосипедтерге, жаяу жүргіншілерге және жануарларға кедергі келтіретін жағдайларға тап болды. АҚШ-тан келген Артур Ньютон бесінші орынды алды, бірақ жарыс барысында ешкім оны озуға қойған жоқ деді. Тағы бір американ, Ричард Грант, көшбасшыларды қуып жететін сәтте велосипедші шауып өткенін мәлімдеді. Мишель Теато финиш сызығын кесіп өткенде және әскери оркестр "Марсельезаны" орындағанда Францияның мәртебесі сақталғандай болды. Дегенмен, қазіргі зерттеулер Театоның Люксембургте дүниеге келгенін және өмірінің соңына дейін Люксембург азаматтығын сақтап қалғанын көрсетті.

Далалық іс-шаралар

Венгр дискіні лақтырушы Рудольф Бауэр американдық емес жалғыз Олимпиада чемпионы атанды. Американың үстемдігі жеңіл атлетикадан гөрі, ең көп далалық жарыстарда байқалды, мұнда Рей Эври мен Ирвинг Бакстер есімдері көзге түсті. Эври Олимпиададағы карьерасын үш түрлі тік секіруде жеңіспен бастады, ал Бакстер үш рет Эвриден кейін екінші орын алды және биіктіктен секіру мен шептен секіруде жеңіске жетті. Мейер Принштейн үштік секіруде Олимпиада алтынын жеңіп алған алғашқы еврей спортшысы болды.

Баск пелотасы

Бұл ойынның чистера түрі олимпиада бағдарламасына енгізілген жалғыз рет болды. Екі жұп қатысты, ал испандық Амезола мен Вильота жұбы өз елдерінің алғашқы олимпиада чемпиондары атанды. Ойынның мано түрі және кәсіби ойыншылар арасында чистера турнирі ресми емес деңгейде өткізілді.

Крикет

Нидерланды мен Бельгия командалары турнирден шыққаннан кейін, крикет турнирінде тек екі команда ғана қатысты. «Албион» крикет клубы мен «Стандарт Атлетика» клубының ойыншыларынан құралған команда, негізінен британдық эмигранттардан тұратын екі париждік клуб, Англияның оңтүстік-батысынан келген командамен күш сынасты. «Девон және Сомерсет Вондерерлері» – бұл білікті клубтық крикетшілердің командасы ғана еді (Бланделлс мектебінің түлектері мен «Касл Кэри Крикет Клубының» мүшелерінен құралған), және тек Монтегю Толлер мен Альфред Бауэрман ғана Сомерсеттен округтік деңгейде ойнауға лайық деп есептелді. Ойын «Винсенс велодромында» аз көрерменнің алдында өтті. Толлердің екінші иннингте тамаша доп тастауы қонақтарға жеңіс сыйлады, олардың уақыты таусылып бара жатқандай көрінді. Француздар тағы бес минутқа шыдаса, ойын тең аяқталар еді. Ойын туралы білім Джон Саймс, жеңіске жеткен команданың мүшесі, өзінің жазбасында есепке алған арқасында сақталды.

Крокет

Крокет турнирі әйелдердің Олимпиада деңгейінде алғаш рет қатысуымен ерекшеленді. Мадам Депрес, мадам Филюл Брохи және мадемуазель Охиер бірінші турда жеңіліске ұшырады. Барлық ойыншылар француз болды. Турнирге Ницца қаласынан келген қарт ағылшын мырза бір ғана билет алып келді және жарыстың бастапқы кезеңдерін тамашалады. Сонымен қатар, екі доппен бейресми есептесу жарысы да өткізілді. Бұл крокеттің ресми бағдарламаға енген жалғыз Олимпиадасы болды, алайда 1904 жылғы жазғы Олимпиадада "рок" деп аталатын түрі де болған.

Велоспорт

Туған ел барлық медальдың тоғыздың алтауын жеңіп алды. Әуесқойлар мен кәсіби спортшылар үшін бірнеше бейресми жарыс өткізілді.

Ат спорты

Ат спорты Олимпиада ойындарында тұңғыш рет өтті, онда үш секіру сайысы және тағы екі жарыс ұйымдастырылды. Италиялық аттеген Джан Джорджио Триссино алтын және күміс медальдар жеңіп алды. Ол бір жарыста екі медаль жеңіп алып, Олимпиада тарихында рекорд жасауға шамалы жетпеді. Биіктікке секіруде екі түрлі атпен бақ сынасып, біреуімен алтын медальді бөлісіп жеңіп, екінші атымен 4-орынды иеленді.

Футбол

Олимпиададағы алғашқы футбол чемпиондары – Лондонның Upton Park F. C. клубының әуесқойлары. Шамамен 500 көрерменнің алдында олар француздық қарсыластарын жеңіп шықты.

Поло

1900 жылы Бүкіләлемдік көрменің аясында сегіз жекелеген турнир өтті. Тек Grand Prix Internationale de l'Exposition ресми медальдық жарыс ретінде саналады. Қатысушылар елдер емес, клубтардан келді, ал жеңімпаз Foxhunters клубына ағылшын, ирланд және американдық ойыншылар кірді. Мексика осы спорт түрінде алғашқы медалін жеңіп алды – Гиллермо Хейден Райт, Маркес де Виллавиеха және үш бауырлас: Эстакио де Эскандон и Баррон, Пабло де Эскандон и Баррон және Мануэль де Эскандон и Баррон қола медальді ұтып алды.

Қайықтану

Сейн өзенінде жарыстар өтті. Төрттік каноэ жарысы төрешілер финалға іліктесу шарттарын бірнеше рет өзгертіп, нәтижесінде екі финал өтті: бірінші финал бастапқы іліктесу шарттарын орындаған командаларсыз өтті, олар төрт каноэге арналған трассада алты каноэмен жарысу шешіміне қарсылық білдіріп, жарысқа қатысудан бас тартты. Осыдан кейін, төрешілер бойкотқа қатысқан командалар үшін тағы бір финал өткізуге шешім қабылдады. Екі жарыс та ресми Олимпиада жарыстары деп есептеледі. Көптеген жарыстарда командалар өте жеңіл салмақты рульдердің артықшылығын байқап, жарыс күндері жергілікті балаларды шақырып алды. Олардың көпшілігі әлі де құпия болып қалып отыр; кейбіреулері он жасқа да толмаған болуы мүмкін.

Регби одағы

Регби турниріне үш команда қатысты. Франция құрамасы Германияның Франкфурт қаласының командасын және Англияның «Мозли Уондерерс» командасын жеңді. «Мозли» командасы Парижге сапар шегудің алдында Англияда толық регби ойынын өткізген еді. Олар таңертең келді, түстен кейін матч ойнады және ертесі күні таңертең өз елдеріне қайтып келді. Ұлыбритания және Германия командалары арасындағы жоспарланған матч күштен тоқтатылды, екеуі де күміс жүлдегерлер деп есептелді. Франко-Гаитилік Константин Хенрикез алғашқы қара нәсілді алтын жүлдегер атанды.