Лондон-1908: IV Олимпиада ойындары

Кіріспе

Лондон, Англияда өткен көп түрлі спорттық жарыс

1908 жылғы жазғы Олимпиада ойындары (ресми түрде IV Олимпиада ойындары және сондай-ақ Лондон 1908 деп аталады) – 1908 жылдың 27 сәуірінен 31 қазанға дейін Ұлыбританияның Лондон қаласында өткен халықаралық көп түрлі спорттық жарыс. 1908 жылғы Олимпиада ойындары бастапқыда Римде өткізілуі жоспарланған, бірақ 1906 жылы Везувий тауының күшті жарылысынан кейін қаржылық себептермен басқа қалаға көшірілді, осы апаттан 100-ден астам адам қаза тапты; Рим ақыры 1960 жылы Олимпиада ойындарын қабылдады. Бұл – қазіргі заманғы жазғы Олимпиада ойындарының төртіншісі, және қазіргі таңда қабылданған төрт жылдық циклға сәйкес өткізілді, бұл ұсынылған аралық Олимпиада ойындарының екі жылдық циклінен өзгеше. Осы Олимпиада ойындарының президенті – барон Пьер де Кубертен. Жалпы 187 күн (алты ай және төрт күн) бойы өткен бұл ойындар қазіргі Олимпиада тарихындағы ең ұзақ ойындар болып табылады.

Өмірбаян

1908 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына төрт өтінім түсті. Рим, Лондон, Берлин және Милан қалаларының ішінде алғашқы болып Рим таңдалды. Бұл шешім 1904 жылы Лондонда өткен Халықаралық Олимпиада комитетінің (ХОК) 6-шы сессиясында қабылданды. Италия билігі ойындарды өткізуге дайындық жүргізіп жатқанда, 1906 жылдың 7 сәуірінде Везувий тауы атқылап, Неаполь қаласын қиратты. Қаржы Неапольді қайта жарақтандыруға жұмсалды, сондықтан жаңа қабылдаушы елді іздеу қажет болды. Лондон алғаш рет Олимпиада ойындарын қабылдау құрметіне ие болды, бұл ойындар Уайт-Ситиде, сол кездегі маңызды оқиға – Франко-Британдық көрменің қасында өтті. Ойындар үшін жедел құрылыспен салынған «Ақ қала» стадионы 68 000 көрерменді қабылдай алатын, толып жатқан залға айналды. Стадиондағы жүгіру жолы бір мильге үш айналымнан (536,448 метр) тұрды, өйткені 400 метрлік қазіргі стандарт 1962 жылға дейін қалыптаспаған еді. Орталық алаңда жүзу және су спорты түрлері үшін бассейн, күрес және гимнастикадан жарыстар өткізу үшін платформалар орналастырылған. Осы Олимпиадада марафонның бастапқы сызығынан стадиондағы финиш сызығына дейінгі арақашықтық белгіленді: бастапқы 25 мильдік қашықтық 26 мильге ұзартылды, соның арқасында марафон Виндзор қамалынан бастауға мүмкіндік болды. Кейіннен Мэри ханшайымның өтініші бойынша бастау орны Корольдік балалар бағының терезелерінің астына көшірілді. Жарыс патшаның көз алдында аяқталуын қамтамасыз ету үшін британдық шенеуніктер финиш сызығын жылжытты, олар «монархияның мәртебесін қайта жаңартуға міндетті» болды. Осы өзгерістердің нәтижесінде марафонның ұзындығы 26 миль 385 ярд (42,195 км) құрады, ол 1924 жылғы жазғы Олимпиада ойындарынан бастап стандартты ұзындыққа айналды.

Ойындар

Ойындарда даулы мәселелер болды. Ашылу күні командалар, 1906 жылғы Қосымша Олимпиада ойындарында қабылданған дәстүр бойынша, ұлттық тулардың артынан шеру тартты. Бірақ бұл ұйымдастыру қиындықтар тудырды: Финляндия Ресей империясының құрамында болғандықтан, фин командасының мүшелері фин елінің елтаңбасын емес, ресей елтаңбасын көтеруі керек болды, сондықтан көптегендері елтаңбасыз шеру тартты. Швеция елтаңбасы стадионда көрсетілмегендіктен, швеция командасының мүшелері салтанатқа қатыспауға шешім қабылдады. АҚШ-тың елтаңбасын алып жүрген Ральф Роуз корольдік ложада отырған король император Эдуард VII-ге елтаңбасын төмендетуден бас тартты. Оның спортшы әріптесі Мартин Шеридан болса, "Бұл елтаңба ешқандай жер бетіндегі патшаға мойын бұрмайды" деді. Бұл сөз британ монархиясына қарсы ирланд және американдықтардың наразылығының символы ретінде саналады, бірақ оның тарихи шындығы күмәнді.

Оқиғалар

1908 жылғы Олимпиада ойындары спорттың стандартты ережелерін орнатуға және тек үйлестіруші емес, әртүрлі елдерден төрешілерді таңдауға түрткі болды. Мұның бір себебі – 400 метрлік жарыста америкалық жүгіруші Джон Карпентерді британдық шенеуніктер британдық жүгірушіге кедергі келтірді деп айыптауы. Проблеманың бір бөлігі – британдық және халықаралық ережелердегі кедергінің әртүрлі анықтамасы (жарыстар ұйымдастыру комитетінің шешімімен британдық ережелер бойынша өткізілді). Шенеуніктер Карпентерді дисквалификациялауды шешті және екінші финалдық жарысты оның қатысуынсыз өткізуге бұйырды. Британдық Халсвелл қалған екі финалистпен күш сынасты. Бұл спортшылар – Уильям Роббинс пен Джон Тейлор екеуі де америкалықтар еді және төрешілердің шешіміне наразылық білдіру үшін финалды қайталауға қатыспауға бекінді. Осылайша Халсвелл 400 метрдегі жалғыз жүлдегер атанды. Ойындардағы ең әйгілі оқиға марафонның соңында болды. Итальяндық Дорандо Пиетри жарысты өте баяу бастады, бірақ екінші жартысында күшті қарқынға ие болып, оңтүстік африкалық Чарльз Хеффероннан 4 минут қалып қойғаннан кейін екінші орынға көтерілді. Хефферон қиындыққа тап болғанын сезген Пиетри жылдамдығын одан әрі арттырып, оны бастырып өтті. Бірақ бұл күш-жігердің салдары болды, марафонның соңына 2 шақырымдай қалғанда Пиетри қатты шаршау мен сусыздануды сезіне бастады. Стадионға кіргенде ол дұрыс бағытты таба алмады, ал төрешілер оны түзеткен кезде алғаш рет құлап кетті. Олардың көмегімен ол 75 мың көрерменнің алдында қайта тұрды. Ол тағы төрт рет құлады, әр жолы төрешілер оны көтеріп тұрды. Соңында, толыққанды шаршаған күйі, ол жарысты бірінші орында аяқтады. Оның 2 сағат 54 минут 46 секундтық жалпы уақытының соңғы 340 метрін басуға он минут кетті. Екінші орында америкалық Джонни Хейс тұрды. Американдық команда Пиетриге төрешілердің көмегі тигеніне наразылық білдірді. Наразылық қабылданды, Пиетри дисквалификацияланды және жарыстың нәтижелерінен шығарылды. Ол өзінің дисквалификациясына кінәлі болмағандықтан, келесі күні патшайым Александра оған алтын жалатылған күміс кубок сыйлады. Бұл ойындарға алғаш рет қысқы спорт түрлері енгізілді, бұл бастапқыда ойындар бағдарламасына енгізуді ұсынылған болатын. Төрт мәнерлеп сырғанау жарысы өтті, бірақ олар қазанның 28 және 29 күндері, басқа жарыстардан бірнеше ай өткен соң ғана өткізілді. Швециядан Оскар Сван, жүгіруде бұғы атудан алтын медальді жеңіп алған, барлық уақыттағы ең қарт Олимпиада чемпионы атанды және 1920 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында Бельгияның Антверпен қаласында 72 жыл 279 күндік жас рекордын орнатты. 1908 жылғы атыс спортының ерекшеліктерінің бірі – Олимпиадалық дуэль. Бұл жарыс (яғни ресми емес) қарсыластардың қорғаныш киімдері мен маскаларын киіп, балауыз оқтармен атысудан тұрды. Американдық Джон Тейлор жеңімпаз эстафета командасының мүшесі болды, осылайша ол Олимпиада алтын медалін жеңіп алған алғашқы афроамерикалық спортшы атанды. Жеңімпаз команданың уақыты: АҚШ (3:29.4): Уильям Гамильтон 200 метр (22.0), Натаниел Картмел 200 метр (22.2), Джон Тейлор 400 метр (49.8) және Мелвин Шепард 800 метр (1:55.4). Лондон Олимпиадасынан оралғаннан кейін бес айдан аспаған уақыт өткен соң, Тейлор 1908 жылғы 2 желтоқсанда 26 жасында ішек жұқпасынан қайтыс болды. Ұйымдастыру комитетінің бюджеті 15 000 фунт стерлингті құрады, үштен бірінен астамы «ойын-сауық шығындары» деп көрсетілді. Табыстың басты көзі – қайырымдылықтар, билет сатудан түскен табыс 28% құрады. Жалпы түсім 21 378 фунт стерлингті құрады, бұл ұйымдастырушыларға пайда әкелді. Үкіметке шамамен 60 000 фунт стерлингке түскен «Ақ қала» стадионының құрылысы есепке алынбады.

The 1908 Olympics also prompted establishment of standard rules for sports, and selection of judges from different countries rather than just the host. One reason was the 400 metre race, in which a US runner, John Carpenter, was accused by the British officials of interfering with a British runner. Part of the problem was the different definition of interference under British and international rules (the events were held under British rules by the decision of the Organising Committee). The officials decided to disqualify Carpenter and ordered a second final race without him. British Halswelle was to face the other two finalists. These athletes, William Robbins and John Taylor, were both Americans and decided not to participate in the repeat of the final to protest against the judges' decision. Halswelle was thus the only medallist in the 400 metres. The most famous incident of the games came at the end of the marathon. Dorando Pietri, Italy, began his race at a rather slow pace, but in the second half of the course began a powerful surge moving him into second position by the mark, 4 minutes behind South African Charles Hefferon. When he knew that Hefferon was in crisis, Pietri further increased his pace, overtaking him at the mark. The effort took its toll and with only two kilometres to go, Pietri began to feel the effects of extreme fatigue and dehydration. When he entered the stadium, he took the wrong path and when umpires redirected him, he fell down for the first time. He got up with their help, in front of 75,000 spectators. He fell four more times, and each time the umpires helped him up. In the end, though totally exhausted, he managed to finish the race in first place. Of his total time of 2h 54min 46s, ten minutes were needed for that last 340 metres. Second was American Johnny Hayes. The American team immediately lodged a complaint against the help Pietri received from the umpires. The complaint was accepted and Pietri was disqualified and removed from the final standings of the race. Since he had not been responsible for his disqualification, Queen Alexandra awarded him a gilded silver cup the next day. These Games were the first to include winter events, as had originally been proposed for the Games. There were four figure skating events, although held on 28 and 29 October, months after most of the other events. Oscar Swahn from Sweden, who won the gold medal for running deer shooting, became the oldest Olympic champion of all time, and set another age record by being 72 years and 279 days old during his triumph at the 1920 Summer Olympics in Antwerp, Belgium. One of the more unusual shooting events in 1908 was Olympic dueling. The discipline, which was an associate event (i. e. not official), was performed by facing opponents wearing protective clothing and masks and firing wax bullets. American John Taylor was a member of the winning medley relay team, making him the first African American athlete to win an Olympic gold medal. Times for the winning team were United States (3:29.4): William Hamilton 200 metres (22.0), Nathaniel Cartmell 200 metres (22.2), John Taylor 400 metres (49.8), and Melvin Sheppard 800 metres (1:55.4). Less than five months after returning from the Olympic Games in London, Taylor died of typhoid fever on 2 December 1908 at the age of 26. The budget of the organising committee showed a cost of £15,000; over one third was labelled "entertainment expense". Donations were the major source of revenue; only 28% of income derived from ticket sales. Total receipts of £21,378 resulted in organisers claiming a profit. Construction of the White City Stadium, which cost the government about £60,000, was not counted.

Спорт

22 спорт түрінен 110 жарыс, 25 спорттық дисциплина бойынша өткізілді. Гольф турнирін де жоспарлаған еді, бірақ ол басталуға бірнеше күн қалғанда тоқтатылды. Жүзу, секіру және су полосы – бір спорттың үш дисциплинасы болып саналады, ол – су спорты. Сол кезде тартыс атлетиканың бір бөлігі болды, ал екі футбол түрі (ассоциация футболы және регби (одақ)) бірге тізімделген. Халықаралық Олимпиада комитеті қазір тартысты жеке спорт түрі деп санайды, сондай-ақ ассоциация футболын жай ғана "футбол" деп, ал регби одағын "регби" деп атайды. Жеті веложарыстың бірінде (велосипедтік спринт) медальдар тапсырылмады. Теңіз спорты бағдарламасы бес класс кемеге ашық болды, бірақ іс жүзінде тек төрт жарыс өткізілді. Әр дисциплинадағы жарыстар саны жақшада көрсетілген. Велополо, глима және тапаншамен дуэль көрсету мақсатында өткізілген спорт түрлері болды.

Орындар

1908 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында 13 спорттық нысан қолданылды. Алғашқы қысқы спорт түрлері Кнайтсбридждегі Принцтің коньки тебу клубында өтті. Уайт Сити стадионы заманауи стадиондардың алға басушысы болды. Фигуралы сырғанау бәсекелері келесі Олимпиада ойындарында Стокгольмде өткізілмеді, бірақ 1920 жылы Антверпенде өткен Ойындарға қайта оралды, 1924 жылы Шамониде өткен алғашқы қысқы Олимпиаданың жариялануын белгіледі. Уайт Сити 1934 жылғы Британ империясы ойындарының (1978 жылдан бері Достастық ойындары деп аталады) негізгі аренасы болды және 1985 жылы бұзылғанға дейін 1966 жылғы ФИФА әлем чемпионатының да орны болды. All England Lawn Tennis Club Уимблдон чемпионатын өткізуді жалғастыруда және 1908 жылғы Ойындардың 2012 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында қолданылған жалғыз нысаны болып табылады. Бисли және Хенли 1948 жылы Олимпиада ойындары Лондонға қайтып келгенде, қырық жылдан кейін арена болды. Нысан Спорт Сыйымдылығы Сілтеме. All England Lawn Tennis and Croquet Club Теннис Тізімде жоқ Bisley Ranges, Surrey Атыс (пистолет/мылтық) Тізімде жоқ Franco British Exhibition Fencing Grounds, Shepherd's Bush Фехтование Тізімде жоқ Henley Royal Regatta, Oxfordshire Есу Тізімде жоқ Hunters Quay, Scotland Желкендік спорт Тізімде жоқ The Hurlingham Club Поло Тізімде жоқ Northampton Institute, Islington Бокс Тізімде жоқ Prince's Skating Club Фигуралы сырғанау Тізімде жоқ Queen's Club Jeu de paume, Ракетка Тізімде жоқ Royal Victoria Yacht Club, Ryde Желкендік спорт Тізімде жоқ Southampton Water Су спорты Тізімде жоқ Uxendon Shooting School Club Атыс (дробовик) Тізімде жоқ White City Stadium Доға атқыру, Жеңіл атлетика, Велоспорт (трек), Сүңгу, Су добы, Футбол, Гимнастика, Лакросс, Регби, Жүзу, Арқан тартыс, Су спорты (финал), Күрес 68,000