Жүн майының құрамы мен қолданысы

Кіріспе

Жүнді жануарлардың май бездерінен шығатын сары түсті, майлы зат – қой майы. Ланолин (латын тілінен *lāna* – «жүн», *oleum* – «май») сондай-ақ жүн майы, жүн сарысы, жүн балауызы, қой майы немесе жүн майы деп те аталады, ол жүнді жануарлардың май бездерінен шығатын балауыз. Адамдар қолданатын ланолин жүн өндіру үшін шаруашылыққа өсірілген қойлардан алынады. Тарихи түрде, көптеген фармакопеялар ланолинді жүн майы (*adeps lanae*) деп сипаттаған; алайда, ланолинде глицеридтер (глицерол эфирлері) болмағандықтан, ол нағыз май емес. Ланолин негізінен стерол эфирлерінен тұрады. Ланолиннің су өткізбейтін қасиеті қойлардың жүнінен судың сығылып кетуіне көмектеседі. Кейбір қой тұқымдары көп мөлшерде ланолин өндіреді. Ланолиннің табиғаттағы қызметі – жүн мен теріні климаттық жағдайлар мен қоршаған ортадан қорғау, сондай-ақ терінің (интегументальді) гигиенасын сақтауда көмектесу. Осы процестерден алынған ланолин туындылары жоғары сапалы косметикалық өнімдерде және тері күтіміне арналған заттарда кеңінен қолданылады. Ланолиннің гидролизі ланолин спирттерін және ланолин қышқылдарын береді. Ланолин спирттері холестериннің (тері үшін маңызды липид) бай көзі және суды майда эмульсиялауға қабілетті құралымдар; олар 100 жылдан астам уақыттан бері тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылып келеді.

Қолданбалар

Ланолин және оның көптеген туындылары жеке күтім саласында (мысалы, жоғары сапалы косметика, бетке арналған косметика, ерінге арналған өнімдер) және денсаулық сақтау саласында, мысалы, жергілікті емдік мазьдарда кеңінен қолданылады. Ланолин майлау заттарында, тотқа қарсы жабындарда, аяқ киімге арналған полирольде және басқа да тауарларда қолданылады. Ланолин салыстырмалы түрде жиі кездесетін аллерген болып табылады және көбінесе жүнге аллергия деп жаңылысады. Дегенмен, ланолин құрамында бар өнімге аллергияны анықтау қиын, көбінесе ланолин бар басқа өнімдер қолдануға жарамды болуы мүмкін. Ланолинге аллергия болды деген күдік туса, тері сынағынан өтуге болады. Денсаулық сақтау органдары емшекті тазалауды ұсынбайды, керісінше, сәбидің дұрыс жағдайын жасауға және сүтті қолмен саууға кеңес береді. Ланолин көптеген өнеркәсіптік өнімдерде қолданылады, мырышқа төзімді жабындардан майлау материалдарына дейін. Кейбір теңізшілер ланолинді винттеріне және корпуска жабыспайтын сырғанақ бетін жасау үшін қолданады. Саудадағы өнімдер (мысалы, Lanocote) 85% дейін ланолиннен тұруы мүмкін, әсіресе екі түрлі металл бір-бірімен және тұзды сумен жанасқанда теңіздік бекіткіштердің коррозиясын болдырмау үшін қолданылады. Суды қайтаратын қасиеттері оны көптеген қолданбаларда майлау майы ретінде құнды етеді, әйтпесе коррозия пайда болар еді. Ланолиннен алынған 7-дегидрохолестерол ультракүлгін сәулелермен сәулелендіру арқылы D3 витаминін өндіруге арналған шикізат ретінде қолданылады. Бейсболшылар оны бейсболдық қолғаптарды жұмсарту және қалыпқа келтіру үшін жиі қолданады (осы мақсатқа ланолин қосылған жағылғыш кремдер жиі қолданылады). Сусыз сұйық ланолин, парабендермен біріктіріліп, құрғақ көзді емдеу үшін жасанды жас ретінде сынақтан өткізілді. Сусыз ланолин мыс аспаптарының құбырларын майлау үшін де қолданылады. Ланолин жүннен жасалған киімдерге қайта қолданылып, оларды су мен кірден қорғайтын етеді, мысалы, мақтадан жасалған қосқыштардың қаптамаларына. Ланолин Carmex сияқты ерінге арналған балзамдарда да қолданылады. Кейбір адамдарда ол ерінді тітіркендіруі мүмкін. Ланолин тұрақты оң қысымды тыныс алу терапиясынан өтетін адамдар маскалармен, әсіресе мұрынға арналған маскалармен тітіркенуді азайту үшін қолданады, олар көбінесе мұрын тесігінде жаралы жерлерді тудырады. Ланолин, әсіресе "экстра берік" сорттарындағы мұрттық шашқа арналған балауызға қосылатын танымал қоспа. Ланолин оқ-дәріні қайта зарядтау процесінде аэрозольді мыс майлау құралдарының негізгі майлау компоненті ретінде қолданылады. Жоғары концентрацияланған этанолмен (әдетте 99%) 1:12 араласқанда, этанол тасудан кейін тез буланып, өлшемді өзгерту кезінде мысты ұстап алуды болдырмау үшін ланолиннің жұқа қабатын қалдырады. Ланолин, нефть майы, ара шамы және глицерин сияқты ингредиенттермен араластырылғанда, әртүрлі тері өңдеулерде қолданылады, мысалы, кейбір аттың жақсы сабындары мен тері күтім өнімдерінде.

Lanolin and its many derivatives are used extensively in both the personal care (e. g., high value cosmetics, facial cosmetics, lip products) and health care sectors such as topical liniments. Lanolin is also found in lubricants, rust preventive coatings, shoe polish, and other commercial products. Lanolin is a relatively common allergen and is often misunderstood as a wool allergy. However, allergy to a lanolin containing product is difficult to pinpoint and often other products containing lanolin may be fine for use. Patch testing can be done if a lanolin allergy is suspected. although health authorities do not recommend it, advise against nipple cleaning and rather recommend improving baby positioning and expressing milk by hand. Lanolin is used commercially in many industrial products ranging from rustproof coatings to lubricants. Some sailors use lanolin to create slippery surfaces on their propellers and stern gear to which barnacles cannot adhere. Commercial products (e. g. Lanocote) containing up to 85% lanolin are used to prevent corrosion in marine fasteners, especially when two different metals are in contact with each other and saltwater. The water repellent properties make it valuable in many applications as a lubricant grease where corrosion would otherwise be a problem. 7 Dehydrocholesterol from lanolin is used as a raw material for producing vitamin D3 by irradiation with ultraviolet light. Baseball players often use it to soften and break in their baseball gloves (shaving cream with lanolin is popularly used for this). Anhydrous liquid lanolin, combined with parabens, has been used in trials as artificial tears to treat dry eye. Anhydrous lanolin is also used as a lubricant for brass instrument tuning slides. Lanolin can also be restored to woollen garments to make them water and dirt repellent, such as for cloth diaper covers. Lanolin is also used in lip balm products such as Carmex. For some people, it can irritate the lips. Lanolin is sometimes used by people on continuous positive airway pressure therapy to reduce irritation with masks, particular nasal pillow masks that can often create sore spots in the nostrils. Lanolin is a popular additive to moustache wax, particularly 'extra firm' varieties. Lanolin is used as a primary lubricating component in aerosol based brass lubricants in the ammunition reloading process. Mixed warm 1:12 with highly concentrated ethanol (usually 99%), the ethanol acts as a carrier which evaporates quickly after application, leaving a fine film of lanolin behind to prevent brass seizing in resizing dies. Lanolin, when mixed with ingredients such as neatsfoot oil, beeswax and glycerol, is used in various leather treatments, for example in some saddle soaps and in leather care products.

Стандарттар мен заңнама

Жалпы тазалық талаптарынан өзге, ланолин пестицид қалдықтарының қабылданған деңгейлеріне қатысты ресми талаптарға сай болуы керек. 1992 жылы жарияланған АҚШ Фармакопеясының XXII томдық 5-қосымшасы алғаш рет 34 түрлі пестицид үшін шекті мәндерді белгіледі. Жалпы қолданысқа арналған ланолин үшін пестицидтердің жалпы шекті мөлшері 40 ppm (яғни 40 мг/кг) деп белгіленді, ал жеке пестицидтің шекті мөлшері 10 ppm-нен аспауы тиіс. Ланолин сезімталдық тудыру мүмкіндігіне қатысты туындаған жаңылыс түсініктерге байланысты назар аударды. 1950 жылдардың басында Нью-Йорк университетінің ауруханасында жүргізілген зерттеуде дерматологиялық аурулары бар пациенттердің шамамен 1%-і сол кезде қолданылып жатқан ланолинге аллергиялық реакция көрсеткені анықталды. Бір есеп бойынша, жалпы сау адамдар тобы мен дерматологиялық аурулары бар пациенттерді ажырата алмау салдарынан, ланолиннің сезімталдық әлеуеті 5000-6000 есе артық бағаланған. 1976 жылдың шілдесінде қабылданған Еуропалық косметикалық директивасында ланолин қамтылған косметикалық өнімдердің құрамында ланолиннің бар екенін көрсету талабы қойылды. Бұл қағида дереу күдік тудырды және 1980 жылдардың басында күшін жойып, директивадан алынып тасталды. Бұл қағиданың қысқа мерзімді қолданылуына қарамастан, ол ланолин өндірісіне және ланолиннің жалпы беделіне зиян келтірді. Криогендік сканерлік электрондық микроскопия ланолиннің, адамның stratum corneum липидтері сияқты, сұйық кристалды материалдан тұратын масса екенін көрсетті. Кросс-поляризацияланған жарық микроскопиясы ланолинмен құрылған көп қабатты везикулалардың адамның stratum corneum липидтерімен құрылған везикулалармен бірдей екенін көрсетті. Байланысқан судың stratum corneum-ге енуі көп қабатты везикулалардың қалыптасуын қамтиды. Тері биоинженериясының зерттеулері ланолиннің жұмсартқыш (теріді тегістеу) әсерінің ұзақтығы өте маңызды және бірнеше сағатқа созылатынын көрсетті. Ланолин теріге 2 мг/см² мөлшерінде жаққанда, бір сағаттан кейін терінің кедір-бұдырлығы шамамен 35%-ға, екі сағаттан кейін 50%-ға төмендеді, ал жалпы әсері сегіз сағаттан астам уақытқа созылады. Ланолин теріде жартылай өткізбейтін (тыныс алатын) қабықша құрайды. Күн сайын 4 мг/см² мөлшерінде бес күн бойы қолданған кезде, ланолиннің оң ылғалдандыру әсері соңғы қолданудан кейін 72 сағатқа дейін байқалады. Ланолин теріде қосымша ылғал резервуарын құру арқылы ылғалдандыру әсерін жеткізе алады. Ланолиннің терінің қорғаныш қабатын қалпына келтіру қасиеттері петролатум мен глицеринге қарағанда жоғары екені хабарланды. Өте құрғақ (ксеротикалық) қолы бар еріктілердің қатысуымен жүргізілген шағын клиникалық зерттеуде ланолиннің құрғақтық пен қабыршақтану, жарықтар мен сызаттар, ауырсыну мен қышық белгілерін азайтуда петролатумнан артық екені көрсетілді. Тағы бір зерттеуде жоғары тазалықтағы ланолиннің беткі жараларды жазуға көмектесуде петролатумнан айтарлықтай артық екені анықталды.

In addition to general purity requirements, lanolin must meet official requirements for the permissible levels of pesticide residues. The Fifth Supplement of the United States Pharmacopoeia XXII published in 1992 was the first to specify limits for 34 named pesticides. A total limit of 40 ppm (i. e. 40 mg/kg) total pesticides was stipulated for lanolin of general use, with no individual limit greater than 10 ppm. Lanolin attracted attention owing to a misunderstanding concerning its sensitising potential. A study carried out at New York University Hospital in the early 1950s had shown about 1% of patients with dermatological disorders were allergic to the lanolin being used at that time. By one estimate, this simple misunderstanding of failing to differentiate between the general healthy population and patients with dermatological disorders exaggerates the sensitising potential of lanolin by 5,000–6,000 times. The European Cosmetics Directive, introduced in July 1976, contained a stipulation that cosmetics which contained lanolin should be labelled to that effect. This ruling was challenged immediately, and in the early 1980s, it was overturned and removed from the directive. Despite only being in force for a short period of time, this ruling did harm both to the lanolin industry and to the reputation of lanolin in general. Cryogenic scanning electron microscopy has shown that lanolin, like human stratum corneum lipids, consists of a mass of liquid crystalline material. Cross polarised light microscopy has shown the multilamellar vesicles formed by lanolin are identical to those formed by human stratum corneum lipids. The incorporation of bound water into the stratum corneum involves the formation of multilamellar vesicles. Skin bioengineering studies have shown the durational effect of the emollient (skin smoothing) action produced by lanolin is very significant and lasts for many hours. Lanolin applied to the skin at 2 mg/cm2 has been shown to reduce roughness by about 35% after one hour and 50% after two hours, with the overall effect lasting for considerably more than eight hours. Lanolin is also known to form semiocclusive (breathable) films on the skin. When applied daily at around 4 mg/cm2 for five consecutive days, the positive moisturising effects of lanolin were detectable until 72 hours after final application. Lanolin may achieve some of its moisturising effects by forming a secondary moisture reservoir within the skin. The barrier repair properties of lanolin have been reported to be superior to those produced by both petrolatum and glycerol. In a small clinical study conducted on volunteer subjects with terribly dry (xerotic) hands, lanolin was shown to be superior to petrolatum in reducing the signs and symptoms of dryness and scaling, cracks and abrasions, and pain and itch. In another study, a high purity grade of lanolin was found to be significantly superior to petrolatum in assisting the healing of superficial wounds.